Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK 325 Kapsamında Re'sen Yapılacak İşlemlerin Giderleri
Re'sen araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda delil giderlerinin yatırılması, bir haftalık süre ve Hazineden ödeme usulü açıklanmaktadır.
Bazı dava ve işlerde tarafların uyuşmazlık üzerinde serbestçe tasarruf etmesi mümkün değildir. Bu alanlarda hâkim, tarafların bildirdiği delillerle bağlı kalmadan gerekli araştırmayı kendiliğinden yapmak zorundadır. HMK 325, hâkimin re'sen başvurduğu delillerin masrafının nasıl karşılanacağını düzenler.
HMK Madde 325 Ne Söyler?
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde hâkimin kendiliğinden başvurduğu deliller için gereken giderlerin, bir haftalık süre içinde taraflardan biri veya mahkemenin belirlediği oranda her iki tarafça yatırılmasına karar verilir. Bu süre içinde yeterli avans yatırılmazsa gider, ileride sorumlu taraftan tahsil edilmek üzere Hazineden karşılanır.
Bu düzenleme, mahkemenin kamu düzeni gereği toplamak zorunda olduğu delilin sırf taraflar masraf yatırmadı diye toplanmamasını önler.
Hangi Davalarda Uygulanır?
HMK 325 her hukuk davasında uygulanmaz. Tarafların dava konusu üzerinde serbestçe tasarruf edemediği ve re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu işler esas alınır. Soybağı, velayet, çocuğun korunması, evlenmenin mutlak butlanı, bazı vesayet ve kadastro işleri ile iflasın kamu düzenini ilgilendiren incelemeleri örnek gösterilebilir.
Buna karşılık taraflarca getirilme ilkesinin geçerli olduğu klasik alacak ve tazminat davalarında delil giderleri kural olarak HMK 324 uyarınca, o delile dayanan tarafça karşılanır.
HMK 324 ile HMK 325 Arasındaki Fark
HMK 324, taraflardan birinin dayanmış olduğu delilin giderini düzenler. Delil avansı süresinde yatırılmazsa, ilgili taraf o delilden vazgeçmiş sayılabilir. HMK 325'te ise delil, tarafın seçimine değil hâkimin re'sen araştırma yükümlülüğüne dayanır. Bu nedenle masraf yatırılmaması, mahkemenin gerekli delili toplamaktan vazgeçmesine gerekçe olamaz.
Bir Haftalık Sürenin Niteliği
Mahkeme gideri yatıracak tarafı veya tarafları ve oranı açıkça belirlemeli; yatırılacak tutarı, süreyi ve hukuki sonucu ara kararda göstermelidir. Süre bir haftadır. Taraf yatırmazsa ikinci bir süre verilmesi yerine giderin Hazineden karşılanması gerekir.
Ara kararın belirsiz olması, hangi delil için ne miktarda avans istendiğinin açıklanmaması veya yanlış hukuki sonuç ihtarı yapılması usul sorununa yol açabilir.
Hazine Tarafından Karşılama Ne Anlama Gelir?
Hazineden ödeme nihai bir muafiyet değildir. Yargılama sonunda giderin hangi tarafa yükletileceği genel yargılama gideri kurallarına göre belirlenir. Devlet tarafından geçici olarak karşılanan tutar, sorumlu taraftan tahsil edilir.
Bu nedenle HMK 325, taraflara ücretsiz delil toplama hakkı tanımaz; kamu düzeni gereği gerekli incelemenin aksamasını engeller.
Bilirkişi, Keşif ve Kurum Kayıtları
Re'sen araştırılan bir konuda bilirkişi incelemesi, keşif, sağlık kurulu raporu, sosyal inceleme, DNA incelemesi veya resmi kurum kayıtlarının getirtilmesi gerekebilir. Hangi delilin zorunlu olduğu dosyanın niteliğine göre değişir.
Hâkim, hukuki değerlendirmeyi bilirkişiye bırakamaz. Bilirkişi yalnız özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görevlendirilmelidir. Re'sen araştırma ilkesi de sınırsız ve amaçsız delil toplama anlamına gelmez.
Yargıtay Uygulamasının Yaklaşımı
Yargıtay, kamu düzenine ilişkin incelemelerde gerekli bilirkişi veya araştırma giderinin tarafça yatırılmaması nedeniyle esaslı delilin toplanmamasını hatalı bulmaktadır. Özellikle borca batıklık, soybağı ve çocuğun üstün yararını ilgilendiren uyuşmazlıklarda mahkemenin gerekli incelemeyi tamamlaması gerekir.
İspat ve Usul Sorunları
Re'sen araştırma ilkesi, tarafların vakıaları açıklama ve mevcut belgeleri sunma yükümlülüğünü bütünüyle kaldırmaz. Taraflar ellerindeki bilgileri dürüstlük kuralına uygun şekilde mahkemeye sunmalıdır. Mahkeme de hangi delili neden kendiliğinden topladığını ve giderin nasıl karşılandığını tutanağa geçirmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- HMK 325'i bütün hukuk davalarında uygulanır sanmak.
- Re'sen toplanması gereken delili, avans yatırılmadığı gerekçesiyle toplamamak.
- HMK 324 kapsamındaki taraf deliliyle HMK 325 kapsamındaki hâkim delilini karıştırmak.
- Bir haftalık ara kararı belirsiz kurmak.
- Hazineden ödemeyi giderin kesin olarak Devlet üzerinde kalması şeklinde yorumlamak.
Hukuki Değerlendirme
HMK 325'in amacı, kamu düzenini ilgilendiren dava ve işlerin maddi gerçeğe ulaşmadan, yalnız masraf yatırılmadığı gerekçesiyle sonuçlandırılmasını önlemektir. Buna rağmen hüküm, tarafların bütün delil masraflarından muaf olduğu şeklinde genişletilemez.
Re'sen araştırma ilkesinin uygulanıp uygulanmadığı, istenen delilin zorunluluğu ve ara kararın usulü dosya özelinde değerlendirilmelidir. Günser + Partners, hukuk yargılamasındaki delil ve gider sorunlarında Türkiye genelinde hukuki destek sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Re'sen toplanması zorunlu delil bakımından yalnız avans yatırılmadığı gerekçesiyle esasa ilişkin ret kararı verilmesi doğru değildir. Gider HMK 325 uyarınca Hazineden karşılanmalıdır.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.