Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Kötüniyetle veya Haksız Dava Açılmasının Sonuçları: HMK Madde 329
Haksız çıkmak ile kötü niyet arasındaki fark, karşı tarafın gerçek vekâlet ücretinin yükletilmesi ve disiplin para cezası şartları açıklanır.
Bir davanın reddedilmesi, davacının otomatik olarak kötü niyetli olduğu anlamına gelmez. HMK 329, hak arama özgürlüğünü cezalandırmak için değil, hiçbir hakkı olmadığını bildiği hâlde yargıyı karşı tarafa zarar verme aracı olarak kullanan kişiyi yaptırıma bağlamak için uygulanır.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Kötü niyet, tarafın iddia veya savunmasının başarısız olmasından daha ağır bir olgudur. Kişinin hiçbir hakkı olmadığını bilmesi veya durum gereği bilmesi gerekirken sırf karşı tarafı zarara uğratmak, oyalamak ya da baskı altına almak amacıyla dava açması veya savunma yürütmesi aranır.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 329/1, kötü niyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan tarafın, yargılama giderlerine ek olarak karşı taraf ile vekili arasında kararlaştırılan vekâlet ücretinin tamamı veya bir kısmından sorumlu tutulabilmesini düzenler. Ücret konusunda uyuşmazlık varsa veya miktar fahişse mahkeme takdir eder. HMK 329/2 ayrıca 500 TL’den 5.000 TL’ye kadar disiplin para cezası öngörür; kötü niyete vekil sebep olmuşsa ceza vekile uygulanabilir.
Düzenlemenin Kapsamı
Hüküm istisnaidir. Dava konusu hakkın tartışmalı olması, delillerin yetersiz kalması, hukuki yorumun kabul edilmemesi veya tarafın haklı olduğuna inanması tek başına kötü niyet oluşturmaz. Sahte belge üretme, aynı borcu ödendiğini bilerek tekrar isteme, kesin hükme rağmen baskı amacıyla aynı davayı tekrarlama gibi davranışlar somut olaya göre kötü niyet göstergesi olabilir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Yaptırım için karşı tarafın açık talebi yararlı olmakla birlikte disiplin para cezası yönünden mahkemenin resen değerlendirme yetkisi tartışılabilir. Kararda kötü niyetin hangi somut davranıştan çıkarıldığı, tarafın hakkı olmadığını nasıl bildiği ve zarar verme amacının hangi delille saptandığı açıklanmalıdır. Yalnız “dava haksızdır” denilerek HMK 329 uygulanamaz.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
HMK 329 talebi yargılama sırasında ileri sürülmeli ve nihai kararda değerlendirilmelidir. Kötü niyetli istinaf ve temyiz bakımından HMK 351 ve 368 ayrıca uygulanabilir. Vekâlet sözleşmesine dayalı gerçek ücret talebi, sözleşmenin ve ödemenin ispatını gerektirir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Önceki kesin hüküm, ödeme belgeleri, açık ikrarlar, sahte veya çelişkili belgeler, taraflar arasındaki yazışmalar, dava öncesi ihtarlar ve yargılamayı uzatma amaçlı işlemler kötü niyet incelemesinde kullanılabilir. Avukatlık ücret sözleşmesi ve ödeme makbuzları da HMK 329/1 talebi için dosyaya sunulmalıdır.
Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.04.2021 tarihli, 2017/1228 E., 2021/443 K. sayılı kararında, kişinin kendisini haklı sanarak dava açması veya delil yetersizliği nedeniyle kaybetmesinin kötü niyet sayılamayacağı; yaptırım için açık ve ağır bir dürüstlük kuralı ihlali gerektiği belirtilmiştir. Karar, HMK 329’un hak arama özgürlüğünü caydıracak biçimde geniş uygulanamayacağını ortaya koyar.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Usul hukukunda dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü HMK 29’da düzenlenmiştir. HMK 329 bu yükümlülüğün ağır ihlaline bağlanan özel yaptırımdır. Öğretide hükmün dar yorumlanması, aksi hâlde dava açma ve savunma hakkı üzerinde caydırıcı etki doğacağı kabul edilir.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
HMK 329 talep edilirken karşı tarafın hangi tarihte hangi gerçeği bildiği ve buna rağmen hangi işlemi yaptığı kronolojik biçimde ortaya konulmalıdır. Gerçek vekâlet ücretinin yükletilmesi isteniyorsa sözleşme, ödeme ve ücretin makul olduğu açıklanmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Davayı kaybeden her tarafı kötü niyetli saymak
- Kötü niyeti somut vakıa ve delille göstermemek
- HMK 329 vekâlet ücretini AAÜT karşı vekâlet ücretiyle karıştırmak
- Vekilin kişisel davranışı ile müvekkilin davranışını ayırmamak
- Yaptırım gerekçesini nihai kararda açıklamamak
Hukuki Değerlendirme
HMK 329’un uygulanmasında ölçüt, davanın sonucu değil yargılama hakkının dürüstlük kuralına açıkça aykırı kullanılmasıdır. Yaptırımın ağır sonuçları nedeniyle kötü niyet varsayılamaz; ispatlanmalı ve gerekçelendirilmelidir.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 29, 329, 351, 368
- Yargıtay HGK, 08.04.2021, 2017/1228 E., 2021/443 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-329-kotuniyetle-veya-haksiz-dava-acilmasinin-sonuclari-f87dbddf.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Hakkın bulunmadığını bilerek ve zarar verme amacıyla hareket edildiğinin gösterilmesi gerekir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.