Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Davayı Kazanan Taraf Yargılama Gideri Ödeyebilir mi?
Davayı gereksiz uzatan veya yanlış kişiye dava açılmasına yol açan tarafın yargılama gideri sorumluluğu HMK 327 kapsamında açıklanmaktadır.
Genel kural, yargılama giderlerinin davada haksız çıkan tarafa yükletilmesidir. HMK 327 bu kuralın dürüstlük ve sebebiyet ilkelerine dayanan istisnalarını düzenler. Gereksiz yere davanın uzamasına veya masraf yapılmasına neden olan taraf, davayı kazanmış olsa bile karar ve ilam harcı dışındaki giderlerin tamamını ya da bir kısmını ödemekle yükümlü tutulabilir.
HMK 327/1'in Uygulanma Şartları
Bir tarafa gider yükletilebilmesi için:
- Gereksiz bir yargılama işlemi, gecikme veya masraf bulunması,
- Bu sonuca tarafın davranışının neden olması,
- Davranış ile gider arasında uygun bağlantı kurulması,
- Mahkemenin neden ve kapsamı gerekçelendirmesi
gerekir.
Her usul hatası veya davanın uzun sürmesi HMK 327 yaptırımı doğurmaz. Tarafın davranışının gereksiz uzama veya masrafa somut katkısı gösterilmelidir.
Hangi Davranışlar Kapsama Girebilir?
- Elde bulunan belgeyi haklı neden olmadan geç sunmak,
- Açıkça bilinen adresi saklayarak gereksiz tebligat yapılmasına neden olmak,
- Gerçeğe aykırı veya birbiriyle çelişen beyanlarla ek inceleme gerektirmek,
- Kabul edilen vakıayı inkâr ederek gereksiz bilirkişi veya keşif yapılmasına yol açmak,
- Usul işlemlerini sırf yargılamayı geciktirmek amacıyla kullanmak,
- Mahkemenin açık ara kararlarına dürüstlük kuralına aykırı biçimde uymamak
örnek olabilir.
Buna karşılık kanuni savunma hakkının kullanılması, delile itiraz edilmesi veya kanun yoluna başvurulması tek başına kötü niyet sayılmaz.
Karar ve İlam Harcı İstisnası
HMK 327/1 uyarınca davayı kazanan taraf, dürüstlük kuralına aykırı davranışı nedeniyle karar ve ilam harcı dışında kalan yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir. Harç bakımından genel sonuç korunur.
Mahkeme hangi gider kaleminin davranış nedeniyle doğduğunu veya arttığını belirlemelidir. Tüm giderlerin otomatik olarak yükletilmesi ölçüsüz olabilir.
Yanlış Kişiye Dava Açılmasına Sebep Olma
HMK 327/2'ye göre bir kişi davada taraf sıfatı olmadığı hâlde, davacıyı davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltarak kendisine karşı dava açılmasına sebep olmuşsa ve dava sıfat yokluğundan reddedilmişse bu kişi yararına yargılama giderine hükmedilemez.
Bu hüküm, görünüşü kendi davranışıyla yaratan kişinin daha sonra "yanlış kişiye dava açıldı" diyerek karşı vekâlet ücreti ve gider elde etmesini önler. Yanıltıcı davranışın ve davanın bu nedenle açıldığının ispatlanması gerekir.
Sıfat Yokluğu ile Taraf Teşkili Aynı Şey Değildir
Taraf sıfatı, maddi hukuka göre talep konusu hakkın sahibi veya borçlusu olmayı ifade eder. Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve taraf teşkili ise farklı usul kavramlarıdır. HMK 327/2'nin uygulanabilmesi için reddin gerçekten sıfat yokluğuna dayanması ve davalının yanıltıcı davranışının bulunması gerekir.
HMK 29, 326 ve 329 ile İlişki
HMK 29 taraflara dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü getirir. HMK 326 genel gider sorumluluğunu, HMK 327 sebebiyet ve dürüstlük istisnasını, HMK 329 ise kötü niyetle veya haksız dava açılmasının daha ağır sonuçlarını düzenler.
Mahkeme hangi hükmü uyguladığını açıkça göstermeli; aynı davranış için ölçüsüz ve tekrarlı yaptırım kurmamalıdır.
Mahkeme Kendiliğinden Uygulayabilir mi?
Yargılama giderlerine mahkeme kendiliğinden karar verir. HMK 327'nin uygulanması için tarafın mutlaka özel talepte bulunması şart değildir. Ancak hukuki dinlenilme hakkı gereği, tartışmalı davranış ve gider bağlantısı konusunda taraflara açıklama imkânı verilmesi uygun olur.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, davanın açılmasına veya uzamasına sebep olmayan yasal hasım ya da sonradan davaya dâhil edilen kişinin yalnız şeklen taraf olması nedeniyle giderden sorumlu tutulmasını isabetli bulmamaktadır. Gider sorumluluğunda sonuca ek olarak sebebiyet bağı aranır.
İspat ve Gerekçelendirme
Tebligat kayıtları, ara kararlar, geç sunulan belgeler, önceki yazışmalar, tarafın çelişkili beyanları ve yapılan ek masraf dökümü HMK 327 değerlendirmesinde kullanılabilir. Hüküm fıkrasında giderin türü ve hangi tarafa neden yüklendiği gösterilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Davayı kazanan tarafa gider yüklenemeyeceğini mutlak kural sanmak.
- Her gecikmeyi kötü niyet kabul etmek.
- Davranış ile yapılan masraf arasında bağlantı kurmamak.
- Sıfat yokluğu ile taraf ehliyetini karıştırmak.
- Yasal savunma hakkını kullanan tarafı cezalandırmak.
- Hangi giderin neden yükletildiğini hükümde açıklamamak.
Hukuki Değerlendirme
HMK 327, yargılama giderlerini yalnız davanın sonucuna değil, tarafların süreci nasıl yürüttüğüne de bağlar. Hükmün amacı savunma hakkını sınırlamak değil, gereksiz masrafın buna sebep olan kişiye yükletilmesidir.
Dava dosyasında giderlerin sebebiyet ilkesine göre değerlendirilmesi ve gerekçeli itirazların zamanında sunulması gerekir. Somut uyuşmazlığınızdaki yargılama gideri sorumluluğu için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Gereksiz bilirkişi incelemesine dürüstlük kuralına aykırı davranışınızla sebep olduğunuz somut olarak belirlenirse mümkün olabilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.