Hukuk Davalarında Adli Yardım Talebi

HMK 334 uyarınca gerçek kişiler, kendileri ve ailelerinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksunsa ve talep açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir.

Kamuya yararlı dernek ve vakıflar bakımından da kanundaki özel şartlar aranır. Ticaret şirketleri ve diğer tüzel kişiler kural olarak HMK'daki adli yardımdan yararlanamaz; özel kanun hükümleri saklıdır.

Adli yardım:

• Asıl talep veya işin görüleceği mahkemeden,
• İcra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden,
• İstinaf başvurusu sırasında bölge adliye mahkemesinden,
• Temyiz sırasında Yargıtaydan

istenir.

Dava açılmadan önce veya dava dilekçesiyle birlikte talep edilebilir. Yargılama sırasında mali koşullar değişirse sonradan da başvuru mümkündür.

Talep sahibi, iddiasının kısa özetini, dayanacağı delilleri ve giderleri karşılayamayacağını gösteren mali durum belgelerini sunmak zorundadır. Tek bir "fakirlik belgesi" her dosyada yeterli değildir.

Kullanılabilecek belgeler arasında şunlar bulunur:

• SGK hizmet ve gelir kayıtları,
• Maaş veya emekli aylığı belgeleri,
• Tapu ve araç kayıtları,
• Banka hesap özetleri,
• Kira sözleşmesi ve düzenli giderler,
• Vergi kayıtları,
• Sosyal yardım bilgileri,
• Bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin belgeler,
• Sağlık ve zorunlu tedavi giderleri.

Mahkeme gerektiğinde kurumlardan ekonomik ve sosyal durum araştırması isteyebilir.

Adli yardım incelemesinde davanın kesin kazanılacağı ispatlanmaz. Mahkeme, talebin ilk bakışta tümüyle temelsiz veya kötüye kullanım niteliğinde olup olmadığını değerlendirir. Esasa ilişkin ayrıntılı delil tartışması adli yardım aşamasında yapılmamalıdır.

Mali yetersizlik bulunsa bile açıkça dayanaksız bir dava için adli yardım reddedilebilir.

Kabul kararı, koşullarına göre:

• Yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet,
• Giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi,
• Teminat göstermekten muafiyet,
• Dava avukatla takip edilmek zorundaysa veya hukuki yardım gerekiyorsa avukat temini

sonuçlarını doğurabilir.

Kararın kapsamı mahkemece açık yazılmalıdır. Adli yardım, yargılama sonunda giderlerin hiçbir zaman tahsil edilmeyeceği anlamına gelmez.

Adli yardım talebinin reddine ilişkin karara karşı, tebliğden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazı inceleyecek merci HMK 337'ye göre belirlenir. İtiraz dilekçesinde önceki eksikler giderilmeli ve mali durumu gösteren yeni belgeler sunulmalıdır.

Kanun yolunda yapılan adli yardım talebinin hangi daire veya merci tarafından inceleneceği başvuru aşamasına göre değişir.

Karar, aksi belirtilmedikçe yargılamanın ilgili aşamasında etkili olur. Mali durumun iyileştiği veya başvuruda gerçeğe aykırı bilgi verildiği anlaşılırsa adli yardım kaldırılabilir. Haksız yararlanma hâlinde ertelenen giderler tahsil edilir.

Yargıtay, temyiz aşamasındaki adli yardım talebinin kendisi tarafından incelenmesi gerektiğini ve başvuranın ödeme gücünden yoksunluğunu belgelemekle yükümlü olduğunu vurgulamaktadır. Hiç belge sunulmayan soyut talepler genellikle reddedilir.

• Yalnız muhtarlık belgesiyle yetinmek.
• Banka, tapu, araç ve gelir kayıtlarını açıklamamak.
• Asıl iddia ve deliller hakkında hiçbir bilgi vermemek.
• Adli yardımı bütün giderlerden kesin bağışıklık sanmak.
• Ret kararına karşı bir haftalık itiraz süresini kaçırmak.
• Kanun yolu aşamasında talebi yanlış mercie yöneltmek.

Adli yardım başvurusunun başarısı, mali yetersizliğin somut belgelerle gösterilmesine ve asıl talebin anlaşılır biçimde özetlenmesine bağlıdır. Eksik veya çelişkili mali beyan güvenilirliği zedeler.

Yargılama giderleri nedeniyle hak arama imkânı sınırlanan kişilerin başvuruyu doğru merciye ve yeterli belgeyle yapması gerekir. Somut başvurunuzun hazırlanması veya ret kararına itiraz için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.