Hukuk Davalarında Adli Yardım Talebi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Adli yardım şartları, mali durum belgeleri, başvuru mercii, kanun yollarında talep ve ret kararına itiraz usulü açıklanmaktadır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 336
Adli yardım talebi
(1) Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.
(2) Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.
(3) Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.
(4) Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Adli yardım, yargılama giderlerini kendisinin ve ailesinin geçimini ciddi biçimde zorlaştırmadan karşılayamayan kişinin mahkemeye erişimini koruyan bir usul kurumudur. Harç ve giderlerin geçici olarak alınmaması, bazı giderlerin Devlet tarafından avans olarak karşılanması ve gerekli hâllerde avukat temini gibi kolaylıklar sağlayabilir.
Adli yardım, yoksulluk iddiasının tek başına kabul edildiği otomatik bir muafiyet değildir. Mali durum ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması birlikte incelenir.
i. Adli Yardımın Şartları
HMK 334 uyarınca gerçek kişiler, kendileri ve ailelerinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksunsa ve talep açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir.
Kamuya yararlı dernek ve vakıflar bakımından da kanundaki özel şartlar aranır. Ticaret şirketleri ve diğer tüzel kişiler kural olarak HMK'daki adli yardımdan yararlanamaz; özel kanun hükümleri saklıdır.
ii. Talep Hangi Mahkemeye Yapılır?
Adli yardım:
- Asıl talep veya işin görüleceği mahkemeden,
- İcra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden,
- İstinaf başvurusu sırasında bölge adliye mahkemesinden,
- Temyiz sırasında Yargıtaydan
istenir.
Dava açılmadan önce veya dava dilekçesiyle birlikte talep edilebilir. Yargılama sırasında mali koşullar değişirse sonradan da başvuru mümkündür.
iii. Hangi Belgeler Sunulmalıdır?
Talep sahibi, iddiasının kısa özetini, dayanacağı delilleri ve giderleri karşılayamayacağını gösteren mali durum belgelerini sunmak zorundadır. Tek bir "fakirlik belgesi" her dosyada yeterli değildir.
Kullanılabilecek belgeler arasında şunlar bulunur:
- SGK hizmet ve gelir kayıtları,
- Maaş veya emekli aylığı belgeleri,
- Tapu ve araç kayıtları,
- Banka hesap özetleri,
- Kira sözleşmesi ve düzenli giderler,
- Vergi kayıtları,
- Sosyal yardım bilgileri,
- Bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin belgeler,
- Sağlık ve zorunlu tedavi giderleri.
Mahkeme gerektiğinde kurumlardan ekonomik ve sosyal durum araştırması isteyebilir.
iv. Talebin Açıkça Dayanaktan Yoksun Olmaması
Adli yardım incelemesinde davanın kesin kazanılacağı ispatlanmaz. Mahkeme, talebin ilk bakışta tümüyle temelsiz veya kötüye kullanım niteliğinde olup olmadığını değerlendirir. Esasa ilişkin ayrıntılı delil tartışması adli yardım aşamasında yapılmamalıdır.
Mali yetersizlik bulunsa bile açıkça dayanaksız bir dava için adli yardım reddedilebilir.
v. Adli Yardımın Kapsamı
Kabul kararı, koşullarına göre:
- Yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet,
- Giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi,
- Teminat göstermekten muafiyet,
- Dava avukatla takip edilmek zorundaysa veya hukuki yardım gerekiyorsa avukat temini
sonuçlarını doğurabilir.
Kararın kapsamı mahkemece açık yazılmalıdır. Adli yardım, yargılama sonunda giderlerin hiçbir zaman tahsil edilmeyeceği anlamına gelmez.
vi. Ret Kararına İtiraz
Adli yardım talebinin reddine ilişkin karara karşı, tebliğden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazı inceleyecek merci HMK 337'ye göre belirlenir. İtiraz dilekçesinde önceki eksikler giderilmeli ve mali durumu gösteren yeni belgeler sunulmalıdır.
Kanun yolunda yapılan adli yardım talebinin hangi daire veya merci tarafından inceleneceği başvuru aşamasına göre değişir.
vii. Adli Yardım Kararı Ne Zamana Kadar Geçerlidir?
Karar, aksi belirtilmedikçe yargılamanın ilgili aşamasında etkili olur. Mali durumun iyileştiği veya başvuruda gerçeğe aykırı bilgi verildiği anlaşılırsa adli yardım kaldırılabilir. Haksız yararlanma hâlinde ertelenen giderler tahsil edilir.
viii. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, temyiz aşamasındaki adli yardım talebinin kendisi tarafından incelenmesi gerektiğini ve başvuranın ödeme gücünden yoksunluğunu belgelemekle yükümlü olduğunu vurgulamaktadır. Hiç belge sunulmayan soyut talepler genellikle reddedilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Yalnız muhtarlık belgesiyle yetinmek.
- Banka, tapu, araç ve gelir kayıtlarını açıklamamak.
- Asıl iddia ve deliller hakkında hiçbir bilgi vermemek.
- Adli yardımı bütün giderlerden kesin bağışıklık sanmak.
- Ret kararına karşı bir haftalık itiraz süresini kaçırmak.
- Kanun yolu aşamasında talebi yanlış mercie yöneltmek.
x. Hukuki Değerlendirme
Adli yardım başvurusunun başarısı, mali yetersizliğin somut belgelerle gösterilmesine ve asıl talebin anlaşılır biçimde özetlenmesine bağlıdır. Eksik veya çelişkili mali beyan güvenilirliği zedeler.
Yargılama giderleri nedeniyle hak arama imkânı sınırlanan kişilerin başvuruyu doğru merciye ve yeterli belgeyle yapması gerekir. Somut başvurunuzun hazırlanması veya ret kararına itiraz için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Mahkeme, davanın avukatla takibi gerekiyorsa kanundaki koşullarla avukat teminine karar verebilir. Bu, her kabul kararında otomatik değildir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yargılama Giderleri ve Adli Yardım kısmında (m. 323-340) yer alır.
Yargılama Giderleri ve Adli Yardım — İlgili Maddeler
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.