HMK Madde 424: Tahkimde Yargılama Usulünün Belirlenmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Tahkimde taraf iradesi, usul kurallarının belirlenmesi, hakem kurulunun yetkisi, emredici hükümler ve iptal riskleri. Güncel uygulama esasları.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 424
Yargılama usulünün belirlenmesi
(1) Taraflar, hakem veya hakem kurulunun uygulayacağı yargılama usulüne ilişkin kuralları, bu Kısmın emredici hükümleri saklı kalmak kaydıyla, serbestçe kararlaştırabilir ya da tahkim kurallarına yollama yaparak belirleyebilirler. Taraflar arasında böyle bir sözleşme yoksa hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasını, bu Kısmın hükümlerini gözeterek uygun bulduğu bir şekilde yürütür.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tahkimin temel özelliklerinden biri, tarafların yargılama usulünü önemli ölçüde kendilerinin belirleyebilmesidir. HMK madde 424, emredici hükümler saklı kalmak üzere taraflara usul seçme ve tahkim kurallarına atıf yapma serbestisi tanır.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Taraflar kurumsal tahkim kurallarını seçebilir, ad hoc usul düzenleyebilir veya belirli aşamalar için özel süre ve yöntem kararlaştırabilir. Sözleşmede boşluk varsa hakem veya hakem kurulu, HMK’nın tahkim hükümlerini gözeterek uygun usulü belirler.
ii. HMK Madde 424 Hükmü
“Taraflar, hakem veya hakem kurulunun uygulayacağı yargılama usulüne ilişkin kuralları, bu Kısmın emredici hükümleri saklı kalmak kaydıyla, serbestçe kararlaştırabilir ya da tahkim kurallarına yollama yaparak belirleyebilirler. Taraflar arasında böyle bir sözleşme yoksa hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasını, bu Kısmın hükümlerini gözeterek uygun bulduğu bir şekilde yürütür.”
Taraf serbestisi sınırsız değildir. Eşitlik, hukuki dinlenilme hakkı, tahkime elverişlilik, kamu düzeni ve hakem kararının şekline ilişkin emredici hükümler bertaraf edilemez.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
iv. Yargıtay Uygulaması
Kaynak PDF’de HMK madde 424 başlığı altında aktarılan Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2022/2858 E. ve 2024/2373 K. sayılı kararı tahkimle ilgili değildir; kararın ilgili hukuk bölümünde HMK madde 324 yer almaktadır ve “424/2” ibaresi dosyadaki ara kararın maddi hatasıdır. Bu nedenle söz konusu karar, HMK madde 424 bakımından emsal olarak kullanılmamıştır.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Usul serbestisi, tahkimin hız ve uzmanlık avantajını güçlendirir. Ancak tarafların seçtiği kurallar ile hakem kurulunun süreç yönetimi çelişirse öncelik taraf iradesindedir. Hakem kurulu, sözleşmede açıkça kararlaştırılan usulü keyfî biçimde değiştiremez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Tahkim şartında yalnız kurum adı değil, uygulanacak kuralların sürümü, hakem sayısı, dil, yer, bildirim yöntemi ve elektronik duruşma imkânı da belirlenebilir. Çelişkili standart sözleşme hükümleri sonradan ciddi yetki ve usul itirazları doğurur.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Usul itirazı, ihlal öğrenildiğinde gecikmeden hakem kuruluna yöneltilmelidir. Sessiz kalmak, somut duruma göre itiraz hakkından vazgeçme sonucuna yol açabilir. Hakem kararının iptali süresi HMK madde 439’daki özel düzenlemeye tabidir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Tahkim sözleşmesi, seçilen kurum kuralları, usul toplantısı tutanağı, görev belgesi, ara kararlar, e-posta bildirimleri ve itiraz dilekçeleri önemlidir. İptal davasında usul ihlalinin kararın esasına etkisi somutlaştırılmalıdır.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Kurumsal kurallara atıf yapıp hangi sürümün uygulanacağını belirtmemek, genel HMK hükümlerini tahkime otomatik uygulamak, usul itirazını zamanında ileri sürmemek ve hakem kurulunun her süreç kararını iptal sebebi saymak sık yapılan hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK madde 424, tahkimde esneklik sağlar; fakat bu esneklik belirsizlik anlamına gelmemelidir. Ayrıntılı ve çelişkisiz bir usul anlaşması, iptal davası riskini ve yargılama maliyetini azaltır.
xi. Sonuç
Tahkim şartındaki usul boşlukları veya çelişkiler, uyuşmazlık çıktıktan sonra taraflar için ciddi maliyet doğurabilir. Tahkim sözleşmesinin hazırlanması veya mevcut sürecin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Tahkim kısmında düzenlenen konularda HMK madde 444 gereği, aksine hüküm olmadıkça Kanun’un diğer hükümleri uygulanmaz.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Tahkim kısmında (m. 407-444) yer alır.
Tahkim — İlgili Maddeler
- HMK 418HMK Madde 418 Kapsamında Hakemin Reddi Usulü
- HMK 419HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin Sorumluluğu
- HMK 426HMK Madde 426: Tahkim Davasının Açıldığı Tarih
- HMK 427HMK Madde 427: Tahkim Süresi
- HMK 428HMK Madde 428: Tahkimde Dava ve Cevap Dilekçesi
- HMK 429HMK Madde 429 Kapsamında Tahkimde Duruşma ve Dosya Üzerinden İnceleme
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 444HMK Madde 444: Tahkimde Uygulanmayacak HükümlerDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 439Hakem Kararının İptali Davası, Süresi ve Sınırlı İnceleme: HMK Madde 439Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 430Tahkimde Taraflardan Birinin Yargılamaya KatılmamasıOrtak hüküm · HMK m. 423 ve 2 hüküm daha
- HMK 438HMK Madde 438 Kapsamında Tahkimde TebligatOrtak hüküm · HMK m. 423 ve 1 hüküm daha
- HMK 411HMK Madde 411: Tahkimde Mahkemenin Yardımının SınırlarıOrtak hüküm · HMK m. 427 ve 1 hüküm daha
- HMK 433Hakem Kurulunun Karar VermesiOrtak hüküm · HMK m. 427 ve 1 hüküm daha
- HMK 289HMK Madde 289: Keşfe Yetkili MahkemeÜçüncü derece · HMK m. 324 ve HMK m. 325 üzerinden
- HMK 296HMK Madde 296: Hükmün Oylanması ve Yeter SayıÜçüncü derece · HMK m. 427 ve HMK m. 433 üzerinden
- HMK 116HMK Madde 116: İlk İtirazların KonusuÜçüncü derece · HMK m. 427 ve HMK m. 410 üzerinden