HMK 442: Tahkimde Avans Yatırılması ve Giderlerin Ödenmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Tahkimde gider avansı, eşit ödeme, yargılamanın durdurulması, bir aylık tamamlama süresi ve giderlerin paylaştırılması HMK 442 ile açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 442
Avans yatırılması ve giderlerin ödenmesi
(1) Hakem veya hakem kurulu, tarafların her birinden yargılama giderleri için gereken hâllerde avans yatırılmasını isteyebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça, bu avans taraflarca eşit miktarda ödenir.
(2) Avans, hakem veya hakem kurulu kararında öngörülen süre içinde ödenmemişse hakem veya hakem kurulu yargılamayı durdurabilir. Yargılamanın durdurulduğunun taraflara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde avans ödenirse yargılamaya devam olunur; aksi hâlde tahkim yargılaması sona erer.
(3) Hakem veya hakem kurulu, kararını verdikten sonra taraflara, yatırılmış olan avansların harcama yerlerini ve miktarlarını gösterir bir belge verir ve varsa kalan avansı ödeyene iade eder.
(4) Taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir. Davada her iki taraf da kısmen haklı çıkarsa, yargılama giderleri haklılık durumuna göre taraflar arasında paylaştırılır.
(5) Hakem veya hakem kurulunun yargılamayı sona erdiren veya taraflar arasındaki sulhü tespit eden kararında da yargılama giderleri gösterilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Avans, yargılamanın henüz yapılmamış giderlerini karşılamak üzere peşin yatırılan tutardır. Nihai yargılama gideri ise karar sonunda hangi tarafın ne ölçüde taşıyacağı belirlenen toplam maliyettir. Avansı yatıran tarafın gideri kesin olarak üstlendiği sonucu çıkmaz.
ii. HMK Hükmü
Hakem veya hakem kurulu taraflardan gider avansı isteyebilir; aksi kararlaştırılmadıkça avans eşit ödenir. Süresinde ödeme yapılmazsa yargılama durdurulabilir. Durdurma bildiriminin ardından bir ay içinde ödeme yapılırsa yargılama devam eder; aksi hâlde tahkim sona erer. Karar sonrasında harcama dökümü verilir ve kalan avans iade edilir. Giderler, aksi kararlaştırılmadıkça haksız çıkan tarafa; kısmi haklılıkta oranlı olarak yüklenir.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Madde yalnızca hakem ücretini değil, HMK 441’de sayılan tüm tahkim giderlerini kapsar. Taraflar avans paylaşımını farklı kararlaştırabilir. Karşı taraf ödeme yapmadığında diğer tarafın avansı tamamlaması, tahkimin devamını sağlayabilir; nihai dağılım kararda yapılır.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Hakem kurulu avansın miktarını, kalemlerini, ödeme hesabını ve süreyi açık ara kararla bildirmelidir. Ödeme yapılmazsa doğrudan esas hakkında karar vermek yerine önce yargılamanın durdurulması ve bu kararın taraflara bildirilmesi gerekir. Bir aylık süre sonunda hâlâ ödeme yoksa sona erdirme kararı verilebilir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İlk ödeme süresi hakem kurulunca belirlenir. Durdurma kararının taraflara bildirilmesinden itibaren kanuni bir aylık ek süre işler. Süre, bildirim belgesiyle hesaplanmalı; ödeme günü ve banka valörü tereddüde bırakılmamalıdır.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Avans ara kararları, banka dekontları, harcama dökümleri, faturalar, serbest meslek makbuzları ve sekreterya kayıtları önemlidir. Nihai kararda giderlerin hangi kalemlerden oluştuğu ve kabul-ret oranının nasıl hesaplandığı denetlenebilir olmalıdır.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 15.10.2024 tarihli, 2023/2751 E., 2024/3432 K. sayılı kararında hakem kurulunun bir taraftan giderler yatırılıncaya kadar yargılamayı durdurup diğer taraftan uyuşmazlığın esası hakkında hüküm kurması tahkim usulü ve hukuk güvenliği yönünden sorunlu bulunmuştur. Karar, HMK 442’deki durdurma mekanizmasının nihai karar sonrası tahsil aracı gibi kullanılamayacağını gösterir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Avans sisteminin amacı yargılamanın finansmanını güvenceye almaktır. Ancak fahiş veya belirsiz avans talepleri tahkime erişimi fiilen engelleyebilir. Bu nedenle miktarın öngörülebilir, kalemlere ayrılmış ve uyuşmazlığın değeriyle makul orantılı olması gerekir.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Karşı tarafın payını yatırmaması hâlinde haklı olduğunu düşünen taraf, tahkimin sona ermesini istemiyorsa eksik kısmı ihtirazi kayıtla tamamlayabilir. Nihai kararda bu ödeme, gider sorumluluğunun kabulü olarak değil avans finansmanı olarak ele alınmalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Avans ile nihai gider sorumluluğunu aynı saymak
- Durdurma bildirimi olmadan tahkimi sona erdirmek
- Bir aylık kanuni süreyi göz ardı etmek
- Harcama dökümü vermemek
- Esas hakkında karar verip gider ödenene kadar kararı bekletmek
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 442’deki mali düzen, yalnızca tahsil meselesi değildir; yargılamanın devamı ve sona ermesi üzerinde doğrudan etkilidir. Ara kararların sırası, bildirimin ispatı ve gider dökümünün açıklığı bu nedenle önem taşır.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 6. HD, 15.10.2024, 2023/2751 E., 2024/3432 K.
Sık Sorulan Sorular
Aksi kararlaştırılmadıkça evet; taraflar veya tahkim kuralları farklı düzenleme içerebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Tahkim kısmında (m. 407-444) yer alır.
Tahkim — İlgili Maddeler
- HMK 434Tahkimde Sulh ve HMK 434
- HMK 435HMK Madde 435: Tahkim Yargılamasının Sona Ermesi
- HMK 437HMK 437: Hakem Kararının Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması
- HMK 438HMK Madde 438 Kapsamında Tahkimde Tebligat
- HMK 439Hakem Kararının İptali Davası, Süresi ve Sınırlı İnceleme: HMK Madde 439
- HMK 444HMK Madde 444: Tahkimde Uygulanmayacak Hükümler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.