HMK Madde 418 Kapsamında Hakemin Reddi Usulü

Taraflar, hakemin reddi için kurumsal tahkim kurallarına atıf yapabilir veya sözleşmede özel bir usul belirleyebilir. Geçerli anlaşma varsa öncelikle bu yöntem uygulanır. Anlaşma bulunmayan veya yöntemin işlemediği noktada HMK 418 devreye girer.

Tarafların usul serbestisi, hakemin bağımsız ve tarafsız olması gereğini ortadan kaldırmaz. Ret hakkını fiilen imkânsız kılan veya adil yargılanma güvencesini ortadan kaldıran düzenlemeler geçerli kabul edilmemelidir.

HMK madde 417 uyarınca hakem, taraflarca kararlaştırılan niteliklere sahip değilse, kararlaştırılan ret sebebi varsa veya tarafsızlığından şüphe etmeyi haklı gösteren hâl ve şartlar bulunuyorsa reddedilebilir.

Hakem görevi kabul etmeden önce açıklama yapmak; sonradan ortaya çıkan durumları da gecikmeden taraflara bildirmek zorundadır. Açıklama yapılması otomatik ret anlamına gelmez, fakat gizlenen ilişkinin niteliği güven değerlendirmesinde önemlidir.

Hakemi reddetmek isteyen taraf, hakem veya hakem kurulunun seçiminden ya da ret sebebini öğrendiği tarihten itibaren iki hafta içinde ret talebinde bulunmalıdır. Talep gerekçeli olmalı ve karşı tarafa yazılı olarak bildirilmelidir.

Süre hakem seçildiğinde mevcut ve bilinen sebepler için seçim tarihinden; sonradan öğrenilen sebepler için öğrenme tarihinden başlar. Öğrenme tarihinin e-posta, açıklama formu, duruşma tutanağı veya başka belgeyle ispatlanması önemlidir.

Reddedilen hakem kendiliğinden çekilmez ve diğer taraf reddi kabul etmezse ret talebi hakem kurulu tarafından karara bağlanır. Bir veya birkaç hakem hakkında ret talebi kural olarak önce kurula sunulur.

Reddedilen hakemin kurul içindeki rolü ve karar usulü tarafların seçtiği kurallara göre incelenir. Ret talebinin tahkimi geciktirme amacıyla kullanılması dürüstlük kuralına aykırıdır; ancak sürat gerekçesi gerçek tarafsızlık sorununu incelememeye dayanak olamaz.

Hakem kurulunun ret talebini reddettiğini öğrenen taraf, bu tarihten itibaren bir ay içinde mahkemeye başvurarak kurul kararının kaldırılmasını ve hakemin reddi hakkında karar verilmesini isteyebilir.

Başvuru yeni bir ret sebebi yaratma yeri değildir. Kurula sunulan gerekçeler, kurul kararı, öğrenme tarihi ve deliller mahkemeye eksiksiz sunulmalıdır.

Seçilen hakemin, hakem kurulunun tamamının veya karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddi isteniyorsa doğrudan mahkemeye başvurulur. Bu durumda kurulun kendi çoğunluğunu ilgilendiren ret hakkında karar vermesi uygun görülmemiştir.

Mahkemenin bu başvuru üzerine verdiği karara karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Millî tahkimde HMK madde 410 uyarınca görevli mahkeme, uyuşmazlığın konusuna göre tahkim yeri asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir. Tahkim yeri belirlenmemişse yetki davalının Türkiye'deki yerleşim yeri, oturduğu yer veya işyerine göre belirlenir.

Yabancılık unsuru taşıyan tahkimde 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu madde 7 ve Ek 1. madde uygulanabilir. İki kanundaki süre ve görev kuralları birbirine karıştırılmamalıdır.

Hakem kurulunun tamamı veya karar çoğunluğunu ortadan kaldıracak sayıda hakemin reddi mahkemece kabul edilirse tahkim sona erer. Ancak tahkim sözleşmesinde hakemlerin isimleri önceden belirlenmemişse yeniden hakem seçimine gidilir.

İsmen belirlenmiş hakemin reddi ile tahkimin sona ermesi ihtimali, sözleşmede belirli kişiye aşırı bağımlı tahkim maddesi kurulmasının riskini gösterir.

Kanun, ret başvurusu yapılmasını her durumda otomatik durma sebebi olarak düzenlemez. Hakem kurulu yargılamaya devam edebilir. Ancak sonradan ret kabul edilirse yapılan işlemlerin ve kararın durumu ciddi tartışma yaratabilir.

Kurumsal tahkim kuralları ve hakem kurulunun ara kararı incelenmelidir. Taraf, ret talebi sürerken usul haklarını kullanmaya devam etmeli ve sessiz kalmamalıdır.

Bağımsızlık açıklamaları, mesleki ve ticari ilişkiler, şirket sicilleri, önceki görevlendirmeler, sosyal veya aile bağları, ücret ilişkileri, yazışmalar, kamuya açık beyanlar ve aynı uyuşmazlıktaki danışmanlık kayıtları ret sebebinin ispatında kullanılabilir.

Tek başına hakemin taraf aleyhine ara karar vermesi, sert soru sorması veya hukuki görüşünün beğenilmemesi ret sebebi değildir. Şüphe objektif ve haklı olmalıdır.

İki haftalık süreyi kaçırmak, öğrenme tarihini belgelendirmemek, önce kurula başvurulması gereken durumda doğrudan mahkemeye gitmek, millî ve milletlerarası tahkimi karıştırmak ve olumsuz ara kararı tarafsızlık delili gibi sunmak sık hatalardır.

Hakemin reddi, tahkimi geciktirme aracı değil tarafsız yargılama güvencesidir. Bu güvence kısa ve kesin sürelerle sınırlandırılmıştır. Ret sebebi objektif delille gösterilmeli, doğru sırayla önce kurul veya doğrudan mahkeme yoluna başvurulmalıdır.

Süre başlangıcının ispatlanamaması, yanlış mercie başvuru veya ret sebebinin yalnızca aleyhe kararlarla açıklanması talebin reddine yol açabilir. Hakem bağımsızlığı ve ret sürecinin somut tahkim dosyası üzerinden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.