Hakem Kararının İptali Davası, Süresi ve Sınırlı İnceleme: HMK Madde 439
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hakem kararına karşı bir aylık iptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesi, sınırlı iptal sebepleri, icranın durdurulması ve temyiz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 439
İptal davası
(1) Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür.
(2) a) Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu,
b) Hakem veya hakem kurulunun seçiminde, sözleşmede belirlenen veya bu Kısımda öngörülen usule uyulmadığı,
c) Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği,
ç) Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği,
d) Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği veya talebin tamamı hakkında karar vermediği ya da yetkisini aştığı,
e) Tahkim yargılamasının, usul açısından sözleşmede veya bu yönde bir sözleşme bulunmaması hâlinde, bu Kısımda yer alan hükümlere uygun olarak yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu,
f) Tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği,
g) Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı,
ğ) Kararın kamu düzenine aykırı olduğu,
tespit edilirse, hakem kararları iptal edilebilir.
(3) Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği iddiasıyla açılan iptal davasında, tahkim sözleşmesi kapsamında olan konuların, tahkim sözleşmesi kapsamında olmayan konulardan ayrılması mümkün olduğu takdirde, hakem kararının sadece tahkim sözleşmesi kapsamında olmayan konuları içeren bölümü iptal edilebilir.
(4) İptal davası, bir ay içinde açılabilir. Bu süre, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Hakem kararına karşı iptal davası açılması kararın icrasını durdurmaz. Ancak taraflardan birinin talebi üzerine hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartı ile kararın icrası durdurulabilir.
(5) İptal talebi, davaya bakan bölge adliye mahkemesi aksine karar vermedikçe, dosya üzerinden incelenerek karara bağlanır.
(6) İptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, bu maddede yer alan iptal sebepleriyle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karara bağlanır. Temyiz, kararın icrasını durdurmaz.
(7) İptal davasının kabulü hâlinde, kabul kararı temyiz edilmezse veya ikinci fıkranın (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerindeki hâllerin varlığı sebebiyle kabulü hâlinde, taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa hakemleri ve tahkim süresini yeniden belirleyebilirler. Taraflar isterlerse eski hakemleri tayin edebilirler.
- 1.28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesi ile bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “tahkim yerindeki mahkemede” ibaresi “tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde” şeklinde, beşinci fıkrasında yer alan “mahkeme” ibaresi “bölge adliye mahkemesi” şeklinde değiştirilmiş ve yedinci fıkrasına “(b),” ibaresinden sonra gelmek üzere “(c),” ibaresi eklenmiştir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
İptal davası, hakemlerin maddi hukuku doğru uygulayıp uygulamadığını baştan sona denetlemez. Tahkim sözleşmesinin geçerliliği, hakem seçimi, süre, yetki, talep sınırı, usul, eşitlik, hukuki dinlenilme, tahkime elverişlilik ve kamu düzeni gibi sınırlı sebepler incelenir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 439/1 uyarınca hakem kararına karşı yalnız iptal davası açılabilir ve dava tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. İptal sebepleri HMK 439/2’de sınırlı sayılmıştır. Dava, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının bildiriminden itibaren bir ay içinde açılır. Dava kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; para veya eşya değerini karşılayan teminatla durdurma istenebilir. İptal davası kararı temyiz edilebilir.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Mahkeme, hakem kararının esasındaki hukuk yorumunu sırf yanlış bulduğu için iptal veremez. Yetki aşımı yalnız tahkim sözleşmesi dışında kalan veya talep edilmeyen bölümle sınırlıysa ayrılabilir kısım iptal edilebilir. Kamu düzeni, her emredici kurala aykırılık değil, hukuk düzeninin temel değerlerini ağır biçimde ihlal eden sonuçlar bakımından uygulanır.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Dava dilekçesinde hangi HMK 439/2 bendine dayanıldığı, bu ihlalin kararın hangi bölümünü etkilediği ve delilleri açıkça gösterilmelidir. Tahkim sözleşmesi, hakem seçimine ilişkin yazışmalar, usul takvimi, duruşma tutanakları, tebligatlar ve hakem kararının bildirim belgesi eklenmelidir. Mahkeme aksine karar vermedikçe inceleme dosya üzerinden ve ivedilikle yapılır.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Bir aylık süre hakem kararının veya varsa tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirilmesiyle başlar. Süre hak düşürücü nitelikte değerlendirilir. Temyiz süresi HMK 361 uyarınca tebliğden itibaren iki haftadır. İptal veya temyiz başvurusu tek başına icrayı durdurmaz.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Tahkim şartı, görev belgesi, hakem kabul beyanları, seçim prosedürü, usul emirleri, taraf sunumları, delil ret kararları, duruşma ve tebliğ kayıtları ile nihai karar dosyanın merkezidir. İhlalin kararın esasına etkisi özellikle usule aykırılık sebebinde somutlaştırılmalıdır.
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 19.03.2024 tarihli, 2024/532 E., 2024/1178 K. sayılı kararında iptal sebeplerinin sınırlı olduğu, hakemlerin maddi hukuku doğru uygulayıp uygulamadığının iptal davasında esas denetimine konu edilemeyeceği ve ayrılabilir bölümler bakımından kısmi iptalin mümkün olduğu belirtilmiştir. Daire, tarafın ileri sürmediği kamu düzeni sebebine dayanılmasının sınırlarını da tartışmıştır.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Tahkimin tercih edilme nedenlerinden biri nihai ve hızlı çözüm sağlamasıdır. İptal davasının sınırlı tutulması bu amacı korur. Buna karşılık taraf eşitliği ve hukuki dinlenilme gibi temel güvencelerden vazgeçilemez. Denetim, tahkimin özerkliği ile adil yargılama arasında denge kurar.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kaynaklarda hâlen görülen “asliye ticaret mahkemesi mi, BAM mı” tartışması eski mevzuat dönemine aittir. Güncel HMK 439 açıkça tahkim yeri bölge adliye mahkemesini görevli kılar. Dilekçe, istinaf dilekçesi gibi genel hukuka aykırılık iddiasıyla değil, her iptal sebebi için ayrı vakıa ve delille hazırlanmalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Hakem kararının esasını istinaf eder gibi yeniden tartışmak
- Bir aylık süreyi karar tarihinden başlatmak
- Tahkim yeri yerine tarafların merkezindeki mahkemeye başvurmak
- İptal sebebini HMK 439/2 bendine bağlamamak
- Davanın icrayı kendiliğinden durdurduğunu sanmak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 439 davasının başarısı, hakem kararının “yanlış” olduğunu söylemekten değil, kanundaki sınırlı iptal sebebini dosya kaydıyla somutlaştırmaktan geçer. Süre ve görev hatası telafi edilmesi güç sonuç doğurur.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 407-444, özellikle m. 439
- Yargıtay 3. HD, 19.03.2024, 2024/532 E., 2024/1178 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-439-iptal-davasi-3f3102f4.pdf
Sık Sorulan Sorular
Tahkim yeri bölge adliye mahkemesidir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Tahkim kısmında (m. 407-444) yer alır.
Tahkim — İlgili Maddeler
- HMK 434Tahkimde Sulh ve HMK 434
- HMK 435HMK Madde 435: Tahkim Yargılamasının Sona Ermesi
- HMK 437HMK 437: Hakem Kararının Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması
- HMK 442HMK 442: Tahkimde Avans Yatırılması ve Giderlerin Ödenmesi
- HMK 443Tahkimde Yargılamanın İadesi
- HMK 444HMK Madde 444: Tahkimde Uygulanmayacak Hükümler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili MahkemeDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 427HMK Madde 427: Tahkim SüresiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 430Tahkimde Taraflardan Birinin Yargılamaya KatılmamasıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 411HMK Madde 411: Tahkimde Mahkemenin Yardımının SınırlarıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 424HMK Madde 424: Tahkimde Yargılama Usulünün BelirlenmesiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 361Temyiz Edilebilen Kararlar, Süre ve 2026 Parasal Sınırı: HMK Madde 361Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 116HMK Madde 116: İlk İtirazların KonusuBirlikte anılıyor · “HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahk…”
- HMK 117İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülmesi ve İncelenmesiBirlikte anılıyor · “HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahk…”
- HMK 296HMK Madde 296: Hükmün Oylanması ve Yeter SayıOrtak hüküm · HMK m. 433
- HMK 419HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin SorumluluğuOrtak hüküm · HMK m. 433
- HMK 90HMK 90 Sürelerin BelirlenmesiÜçüncü derece · HMK m. 361 ve HMK m. 93 üzerinden
- HMK 92Hukuk Yargılamasında Sürelerin Bitimi: HMK Madde 92Üçüncü derece · HMK m. 361 ve HMK m. 93 üzerinden
- HMK 127HMK 127 Cevap Dilekçesi Verme SüresiÜçüncü derece · HMK m. 361 ve HMK m. 93 üzerinden
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.