Tahkimde Sulh ve HMK 434

HMK m. 434’e göre taraflar tahkim yargılaması sırasında uyuşmazlık konusunda sulh olursa tahkim yargılamasına son verilir. Tarafların istemi üzerine, sulh ahlaka veya kamu düzenine aykırı değilse ve uyuşmazlık tahkime elverişli bir konuya ilişkinse, anlaşma hakem kararı olarak tespit edilebilir.

Bu düzenleme iki farklı sonuç içerir. Taraflar yalnızca sulh olduklarını bildirip yargılamanın sona ermesini isteyebilir. Bunun yanında, anlaşmanın icra kabiliyetini güçlendirmek amacıyla sulhun “anlaşmalı hakem kararı” şeklinde kurulmasını talep edebilirler.

Sulh, tarafların karşılıklı ödünlerle mevcut veya muhtemel bir uyuşmazlığı sona erdirmesine yönelik sözleşmedir. Tahkim dosyasında sulhun hangi talepleri kapsadığı tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalıdır.

Ana alacak, faiz, yargılama giderleri, hakem ücreti, vekâlet ücreti, teminatların iadesi, ifa takvimi ve gizlilik gibi konular açıkça düzenlenmediğinde yeni uyuşmazlıklar doğabilir. “Taraflar ibra olmuştur” şeklindeki genel ifadeler, özellikle birden fazla sözleşme veya talep bulunan dosyalarda yeterli güvence sağlamaz.

Sulhun hakem kararı olarak tespiti kendiliğinden gerçekleşmez. Tarafların bu yönde talebi bulunmalıdır. Hakem veya hakem kurulu ayrıca şu hususları denetler:

• Sulh konusu uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığı,
• Anlaşmanın emredici hukuk kurallarına, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olup olmadığı,
• Tarafların ve temsilcilerin sulh yetkisinin bulunup bulunmadığı,
• İrade açıklamalarının açık ve birbirine uygun olup olmadığı.

Avukatın sulh yapabilmesi için vekâletnamede özel yetki bulunması gerekir. Yetkisiz temsilci tarafından yapılan sulh, sonradan icazet verilmedikçe ciddi geçerlilik ve icra sorunları doğurabilir.

HMK’nın tahkime elverişliliğe ilişkin hükümleri uyarınca, taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Bu sınır, sulhun hakem kararı şeklinde tespiti bakımından da geçerlidir.

Tarafların özel hukuk alanında sulh olabilmeleri, her anlaşmanın tahkim kararı olarak kurulabileceği anlamına gelmez. Aile hukuku, kişilik durumu ve kamu düzeninin ağır bastığı bazı alanlarda ayrıca dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

Sulhun yalnızca sözleşme olarak sunulması hâlinde hakem kurulu, yargılamanın sona erdiğini belirleyen bir karar verir. Sulhun hakem kararı olarak tespiti istenmişse, anlaşmanın içeriği kararın hüküm bölümüne işlenir ve hakem kararlarının şekline ilişkin HMK m. 436 koşulları gözetilir.

Kararda tarafların kimlikleri, tahkim anlaşması, kararın tarihi ve yeri, hüküm sonucu, imzalar ve yargılama giderlerine ilişkin düzenleme bulunmalıdır. Şekil eksiklikleri, hakem kararının saklanması, icra edilebilirliği veya iptal denetiminde sorun yaratabilir.

Hakem kararı biçiminde tespit edilen sulh, sıradan bir özel hukuk sözleşmesine göre daha güçlü bir icra zemini sağlar. Bununla birlikte kararın niteliğine, tahkimin millî veya milletlerarası olmasına ve icranın yapılacağı ülkeye göre saklama, icra edilebilirlik veya tenfiz işlemleri gündeme gelebilir.

Yabancılık unsuru bulunan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu ile New York Sözleşmesi bakımından ayrıca inceleme yapılmalıdır. Anlaşmanın “hakem kararı” adı taşıması tek başına uluslararası tenfizi garanti etmez; gerçek bir uyuşmazlık, geçerli tahkim anlaşması ve usulüne uygun tahkim süreci aranabilir.

Anlaşmalı hakem kararı da kural olarak hakem kararı niteliğindedir. HMK m. 439’da sınırlı olarak sayılan iptal sebepleri bakımından denetlenebilir. Taraflardan birinin sonradan yalnızca anlaşmanın ekonomik açıdan elverişsiz olduğunu ileri sürmesi, tek başına iptal sebebi değildir.

Buna karşılık temsil yetkisinin bulunmaması, tahkime elverişsizlik, taraf iradesinin sakatlanması, kamu düzenine aykırılık veya kararın anlaşmayı aşması gibi iddialar somut olayın özelliklerine göre önem taşıyabilir.

Feragat, davacının talep sonucundan vazgeçmesi; kabul ise davalının talep sonucuna razı olmasıdır. Sulhta ise taraflar karşılıklı irade açıklamalarıyla uyuşmazlığı sona erdirir ve çoğu zaman karşılıklı edimler üstlenir.

Bu ayrım, yargılama giderleri, vekâlet ücreti, kapsam ve sonradan ileri sürülebilecek talepler bakımından önemlidir. Tahkim dosyasına sunulan belgenin başlığı değil, gerçek içeriği esas alınır.

Sulh metni yazılı hazırlanmalı, imza yetkilileri ve vekâletnameler dosyaya sunulmalı, şirketler bakımından temsil ve imza sirküleri kontrol edilmelidir. Şarta bağlı ödeme, taksit veya teminat öngörülüyorsa ifa şartları ölçülebilir biçimde yazılmalıdır.

Elektronik imza, farklı ülkelerde imza ve yetki belgeleri veya tercümeler söz konusuysa belgenin geçerliliği ayrıca incelenmelidir.

Sık rastlanan hatalar; sulh yetkisinin kontrol edilmemesi, giderlerin kime ait olduğunun yazılmaması, anlaşmanın tahkim kapsamı dışındaki talepleri belirsiz bırakması, kamu düzeni denetiminin göz ardı edilmesi ve sıradan sulh sözleşmesi ile anlaşmalı hakem kararının aynı sonucu doğurduğunun sanılmasıdır.

Tahkimde sulh, uyuşmazlığı hızlı biçimde sona erdirebilir; fakat acele hazırlanmış bir metin yeni icra ve yorum sorunları doğurabilir. Anlaşmanın kapsamı, temsil yetkisi, tahkime elverişlilik ve icra stratejisi birlikte değerlendirilmelidir.

Bu tür uyuşmazlıklarda yanlış nitelendirme, eksik yetki veya belirsiz ifa hükümleri hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve tahkim uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.