HMK Madde 416 Kapsamında Hakemlerin Seçimi

Taraflar hakem veya hakem kurulunun seçim usulünü serbestçe kararlaştırabilir. Kurumsal tahkim kurallarına yapılan geçerli atıf da bu kapsamda seçim usulünü belirleyebilir. Tarafların anlaşması varsa öncelikle bu düzenleme uygulanır; HMK 416'daki yedek kurallar, anlaşmanın bulunmadığı veya işletilemediği hâllerde devreye girer.

Seçim şartının açık olması gerekir. “Tarafların uygun göreceği hakem” gibi süre, sayı ve yöntem içermeyen ifadeler uyuşmazlık çıktığında yeni bir anlaşmazlık yaratabilir.

Taraflar tek hakem üzerinde anlaşamazsa taraflardan biri mahkemeden hakem seçilmesini isteyebilir. Başvuru yapılmadan önce karşı tarafa somut aday veya seçim çağrısı yöneltilmesi, anlaşmazlığın gerçekten doğduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Mahkeme, tarafların sözleşmede öngördüğü nitelikleri ve hakemin bağımsızlık ve tarafsızlığını gözetir. Hakemlik, yalnızca teknik uzmanlığa dayalı bir görev değildir; uyuşmazlığın adil ve bağımsız biçimde çözülebilmesini sağlayacak kişisel ve mesleki yeterlilik de aranır.

Üç hakem seçilecekse her taraf bir hakem belirler; seçilen iki hakem üçüncü hakemi ve kurul başkanını seçer. Taraflardan biri, diğer tarafın seçim talebinin kendisine ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini belirlemezse mahkemeye başvurulabilir. İki hakem de seçilmelerinden sonraki bir ay içinde üçüncü hakemde anlaşamazsa yine mahkeme atama yapar.

Sürenin başlaması için seçim talebinin karşı tarafa ulaştığının ispatı gerekir. Noter ihtarı, KEP, sözleşmede kabul edilen elektronik bildirim yöntemi veya teslimi kanıtlanabilen yazışmalar bu nedenle önemlidir.

Birden fazla hakemden oluşan kurulda en az bir hakemin kendi alanında beş yıl veya daha fazla kıdeme sahip hukukçu olması gerekir. Kanun, bütün hakemlerin hukukçu olmasını aramaz. Teknik uyuşmazlıklarda mühendis, mali müşavir veya sektör uzmanı hakem seçilebilir; ancak kurulun hukuki değerlendirme kapasitesi bu asgari şartla güvence altına alınmıştır.

Taraflardan biri sözleşmedeki seçim yükümlülüğünü yerine getirmezse, taraflar veya seçilmiş hakemler birlikte karar vermeleri gereken konuda anlaşamazsa ya da seçimle görevlendirilen üçüncü kişi veya kurum hakemi seçmezse mahkeme müdahalesi istenebilir.

Mahkeme, tarafların yerine yeni bir tahkim sözleşmesi kurmaz. Sadece mevcut seçim mekanizmasını işler hâle getirir. Bu nedenle başvuru dilekçesinde geçerli tahkim anlaşması, seçim maddesi, yapılan bildirimler ve karşı tarafın temerrüdü açıkça gösterilmelidir.

Millî tahkimde HMK madde 410 uygulanır. Görevli mahkeme, uyuşmazlığın konusuna göre tahkim yeri asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir. Tahkim yeri belirlenmemişse görev yine uyuşmazlığın konusuna göre belirlenir; yetkili mahkeme davalının Türkiye'deki yerleşim yeri, oturduğu yer veya işyeri mahkemesidir.

Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanabilir. Bu durumda görev ve yetki, anılan Kanunun 3. maddesi ve Ek 1. maddesi uyarınca ayrıca belirlenir. HMK 416 ile Milletlerarası Tahkim Kanunu madde 7'nin birbirine karıştırılması, yanlış mahkemeye başvuru sonucunu doğurabilir.

HMK 416'nın ikinci fıkrası uyarınca mahkemenin hakem seçimine ilişkin verdiği karar kesindir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 03.04.2017 tarihli, 2017/812 E. ve 2017/1516 K. sayılı kararı da hakem tayini kararına karşı temyiz ve karar düzeltme yolunun kapalı olduğunu kabul etmiştir.

Kesinlik, her usul kararının denetim dışında olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin hakem seçmek yerine görev veya yetki konusunda verdiği kararın niteliği ayrıca değerlendirilir. Kanun yolu meselesi, kararın yalnızca başlığına değil gerçek içeriğine göre belirlenmelidir.

Seçilen kişi görevi kabul etmeden önce bağımsızlığı veya tarafsızlığı hakkında haklı şüphe doğurabilecek hâlleri açıklamalıdır. Taraflardan biriyle mevcut veya geçmiş iş ilişkisi, aynı uyuşmazlık hakkında danışmanlık, yakın kişisel ilişki, doğrudan ekonomik menfaat veya tekrarlanan atamalar açıklama yükümlülüğü doğurabilir.

Açıklama yapılması otomatik olarak ret sebebi değildir. Ancak açıklamanın saklanması, sonradan hakemin reddi veya hakem kararının iptali tartışmasını güçlendirir.

Mahkemece hakem seçimi talebinde şu belgeler belirleyicidir:

• Tahkim sözleşmesi veya tahkim şartını içeren asıl sözleşme,
• Hakem sayısı ve seçim usulüne ilişkin hükümler,
• Karşı tarafa gönderilen seçim çağrısı,
• Bildirimin ulaştığını gösteren noter, KEP veya teslim kayıtları,
• Adayların özgeçmiş ve bağımsızlık açıklamaları,
• Seçimle görevlendirilen kurumun işlem yapmadığını gösteren yazışmalar.

Tahkim maddesinde hakem sayısının çift belirlenmesi, seçim süresinin başlangıcının belgelendirilmemesi, millî ve milletlerarası tahkim hükümlerinin karıştırılması, uyuşmazlığın konusuna göre asliye hukuk-asliye ticaret ayrımının yapılmaması ve adayın bağımsızlık durumunun araştırılmaması başlıca hatalardır.

Hakem seçimi, tahkimin yalnızca idari başlangıç aşaması değildir. Yanlış seçim yöntemi, usulsüz bildirim veya bağımsızlık sorunu, aylar sonra hakem kararının iptali talebine dönüşebilir. Tahkim şartı hazırlanırken hakem sayısı, aday nitelikleri, seçim makamı, bildirim yöntemi ve yedek atama usulü açıkça düzenlenmelidir.

Hakem seçiminin tıkanması, yanlış mahkemeye başvuru veya süre başlangıcının ispatlanamaması tahkim sürecini gereksiz biçimde uzatabilir. Sözleşmenizdeki tahkim şartının ve hakem seçim sürecinin güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.