HMK Madde 416 Kapsamında Hakemlerin Seçimi
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 416 kapsamında hakem seçimi, bir aylık süreler, mahkemece hakem atanması, bağımsızlık şartı ve kanun yolu uygulaması ayrıntılı açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 416
Hakemlerin seçimi
(1) Taraflar, hakem veya hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmakta serbesttir. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa hakem seçiminde aşağıdaki usul uygulanır:
a) Ancak gerçek kişiler hakem seçilebilir.
b) Tek hakem seçilecek ise ve taraflar hakem seçiminde anlaşamazlarsa hakem, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından seçilir.
c) Üç hakem seçilecek ise taraflardan her biri bir hakem seçer; bu şekilde seçilen iki hakem üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri, diğer tarafın bu yoldaki talebinin kendisine ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini seçmezse veya tarafların seçtiği iki hakem seçilmelerinden sonraki bir ay içinde üçüncü hakemi belirlemezlerse, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından hakem seçimi yapılır. Üçüncü hakem, başkan olarak görev yapar.
ç) Üçten fazla hakem seçilecek ise son hakemi seçecek olan hakemler yukarıdaki bentte belirtilen usule göre taraflarca eşit sayıda belirlenir.
d) Hakemin birden fazla kişiden oluşması hâlinde en az birinin kendi alanında beş yıl ve daha fazla kıdeme sahip bir hukukçu olması şarttır.
(2) Hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmış olmalarına rağmen;
a) Taraflardan biri sözleşmeye uymazsa,
b) Kararlaştırılmış olan usule göre tarafların veya taraflarca seçilen hakemlerin hakem seçimi konusunda birlikte karar vermeleri gerektiği hâlde, taraflar ya da hakemler bu konuda anlaşamazlarsa,
c) Hakem seçimi ile yetkilendirilen üçüncü kişi, kurum veya kuruluş, hakemi ya da hakem kurulunu seçmezse,
hakem veya hakem kurulunun seçimi, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından yapılır. Mahkemenin, gerektiğinde tarafları dinledikten sonra bu fıkra hükümlerine göre verdiği kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Mahkeme, hakem seçiminde tarafların sözleşmesini ve hakemlerin bağımsız ve tarafsız olması ilkelerini göz önünde bulundurur. Üçten fazla hakem seçilecek hâllerde de aynı usul uygulanır.1
- 1.28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunun 58 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan “temyiz yoluna” ibaresi “kanun yoluna” şeklinde değiştirilmiştir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tahkim şartının bulunması tek başına etkili bir tahkim yargılaması için yeterli değildir. Hakem sayısı, seçim yöntemi, tarafların bildirimleri ve hakemlerin bağımsızlığı baştan doğru kurulmazsa tahkim daha başlamadan tıkanabilir. HMK madde 416, yabancılık unsuru taşımayan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda hakemlerin nasıl seçileceğini düzenler.
i. Tarafların Hakem Seçimindeki Serbestisi
Taraflar hakem veya hakem kurulunun seçim usulünü serbestçe kararlaştırabilir. Kurumsal tahkim kurallarına yapılan geçerli atıf da bu kapsamda seçim usulünü belirleyebilir. Tarafların anlaşması varsa öncelikle bu düzenleme uygulanır; HMK 416'daki yedek kurallar, anlaşmanın bulunmadığı veya işletilemediği hâllerde devreye girer.
Seçim şartının açık olması gerekir. “Tarafların uygun göreceği hakem” gibi süre, sayı ve yöntem içermeyen ifadeler uyuşmazlık çıktığında yeni bir anlaşmazlık yaratabilir.
ii. Tek Hakem Nasıl Seçilir?
Taraflar tek hakem üzerinde anlaşamazsa taraflardan biri mahkemeden hakem seçilmesini isteyebilir. Başvuru yapılmadan önce karşı tarafa somut aday veya seçim çağrısı yöneltilmesi, anlaşmazlığın gerçekten doğduğunu göstermesi bakımından önemlidir.
Mahkeme, tarafların sözleşmede öngördüğü nitelikleri ve hakemin bağımsızlık ve tarafsızlığını gözetir. Hakemlik, yalnızca teknik uzmanlığa dayalı bir görev değildir; uyuşmazlığın adil ve bağımsız biçimde çözülebilmesini sağlayacak kişisel ve mesleki yeterlilik de aranır.
iii. Üç Hakemli Kurulda Seçim Usulü
Üç hakem seçilecekse her taraf bir hakem belirler; seçilen iki hakem üçüncü hakemi ve kurul başkanını seçer. Taraflardan biri, diğer tarafın seçim talebinin kendisine ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini belirlemezse mahkemeye başvurulabilir. İki hakem de seçilmelerinden sonraki bir ay içinde üçüncü hakemde anlaşamazsa yine mahkeme atama yapar.
Sürenin başlaması için seçim talebinin karşı tarafa ulaştığının ispatı gerekir. Noter ihtarı, KEP, sözleşmede kabul edilen elektronik bildirim yöntemi veya teslimi kanıtlanabilen yazışmalar bu nedenle önemlidir.
iv. Hakem Kurulunda Hukukçu Bulunması Şartı
Birden fazla hakemden oluşan kurulda en az bir hakemin kendi alanında beş yıl veya daha fazla kıdeme sahip hukukçu olması gerekir. Kanun, bütün hakemlerin hukukçu olmasını aramaz. Teknik uyuşmazlıklarda mühendis, mali müşavir veya sektör uzmanı hakem seçilebilir; ancak kurulun hukuki değerlendirme kapasitesi bu asgari şartla güvence altına alınmıştır.
v. Kararlaştırılan Seçim Usulü İşlemezse
Taraflardan biri sözleşmedeki seçim yükümlülüğünü yerine getirmezse, taraflar veya seçilmiş hakemler birlikte karar vermeleri gereken konuda anlaşamazsa ya da seçimle görevlendirilen üçüncü kişi veya kurum hakemi seçmezse mahkeme müdahalesi istenebilir.
Mahkeme, tarafların yerine yeni bir tahkim sözleşmesi kurmaz. Sadece mevcut seçim mekanizmasını işler hâle getirir. Bu nedenle başvuru dilekçesinde geçerli tahkim anlaşması, seçim maddesi, yapılan bildirimler ve karşı tarafın temerrüdü açıkça gösterilmelidir.
vi. Görevli ve Yetkili Mahkeme
Millî tahkimde HMK madde 410 uygulanır. Görevli mahkeme, uyuşmazlığın konusuna göre tahkim yeri asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir. Tahkim yeri belirlenmemişse görev yine uyuşmazlığın konusuna göre belirlenir; yetkili mahkeme davalının Türkiye'deki yerleşim yeri, oturduğu yer veya işyeri mahkemesidir.
Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanabilir. Bu durumda görev ve yetki, anılan Kanunun 3. maddesi ve Ek 1. maddesi uyarınca ayrıca belirlenir. HMK 416 ile Milletlerarası Tahkim Kanunu madde 7'nin birbirine karıştırılması, yanlış mahkemeye başvuru sonucunu doğurabilir.
vii. Mahkeme Kararına Karşı Kanun Yolu
HMK 416'nın ikinci fıkrası uyarınca mahkemenin hakem seçimine ilişkin verdiği karar kesindir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 03.04.2017 tarihli, 2017/812 E. ve 2017/1516 K. sayılı kararı da hakem tayini kararına karşı temyiz ve karar düzeltme yolunun kapalı olduğunu kabul etmiştir.
Kesinlik, her usul kararının denetim dışında olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin hakem seçmek yerine görev veya yetki konusunda verdiği kararın niteliği ayrıca değerlendirilir. Kanun yolu meselesi, kararın yalnızca başlığına değil gerçek içeriğine göre belirlenmelidir.
viii. Hakemin Bağımsızlık ve Tarafsızlık Açıklaması
Seçilen kişi görevi kabul etmeden önce bağımsızlığı veya tarafsızlığı hakkında haklı şüphe doğurabilecek hâlleri açıklamalıdır. Taraflardan biriyle mevcut veya geçmiş iş ilişkisi, aynı uyuşmazlık hakkında danışmanlık, yakın kişisel ilişki, doğrudan ekonomik menfaat veya tekrarlanan atamalar açıklama yükümlülüğü doğurabilir.
Açıklama yapılması otomatik olarak ret sebebi değildir. Ancak açıklamanın saklanması, sonradan hakemin reddi veya hakem kararının iptali tartışmasını güçlendirir.
ix. İspat ve Başvuru Belgeleri
Mahkemece hakem seçimi talebinde şu belgeler belirleyicidir:
- Tahkim sözleşmesi veya tahkim şartını içeren asıl sözleşme,
- Hakem sayısı ve seçim usulüne ilişkin hükümler,
- Karşı tarafa gönderilen seçim çağrısı,
- Bildirimin ulaştığını gösteren noter, KEP veya teslim kayıtları,
- Adayların özgeçmiş ve bağımsızlık açıklamaları,
- Seçimle görevlendirilen kurumun işlem yapmadığını gösteren yazışmalar.
x. Sık Yapılan Hatalar
Tahkim maddesinde hakem sayısının çift belirlenmesi, seçim süresinin başlangıcının belgelendirilmemesi, millî ve milletlerarası tahkim hükümlerinin karıştırılması, uyuşmazlığın konusuna göre asliye hukuk-asliye ticaret ayrımının yapılmaması ve adayın bağımsızlık durumunun araştırılmaması başlıca hatalardır.
xi. Hukuki Değerlendirme
Hakem seçimi, tahkimin yalnızca idari başlangıç aşaması değildir. Yanlış seçim yöntemi, usulsüz bildirim veya bağımsızlık sorunu, aylar sonra hakem kararının iptali talebine dönüşebilir. Tahkim şartı hazırlanırken hakem sayısı, aday nitelikleri, seçim makamı, bildirim yöntemi ve yedek atama usulü açıkça düzenlenmelidir.
Hakem seçiminin tıkanması, yanlış mahkemeye başvuru veya süre başlangıcının ispatlanamaması tahkim sürecini gereksiz biçimde uzatabilir. Sözleşmenizdeki tahkim şartının ve hakem seçim sürecinin güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Bir aylık sürenin geçmesinden sonra diğer taraf mahkemeden hakem seçilmesini isteyebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Tahkim kısmında (m. 407-444) yer alır.
Tahkim — İlgili Maddeler
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahkeme
- HMK 411HMK Madde 411: Tahkimde Mahkemenin Yardımının Sınırları
- HMK 412Tahkim Sözleşmesinin Tanımı, Şekli ve Geçerliliği
- HMK 418HMK Madde 418 Kapsamında Hakemin Reddi Usulü
- HMK 419HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin Sorumluluğu
- HMK 420HMK Madde 420: Hakemin Görevini Yerine Getirememesi
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 427HMK Madde 427: Tahkim SüresiOrtak hüküm · HMK m. 410
- HMK 443Tahkimde Yargılamanın İadesiOrtak hüküm · HMK m. 410
- HMK 433Hakem Kurulunun Karar VermesiBirlikte anılıyor · “HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin Sorumluluğu”
- HMK 116HMK Madde 116: İlk İtirazların KonusuOrtak hüküm · HMK m. 410
- HMK 13HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada YetkiÜçüncü derece · HMK m. 410 ve HMK m. 116 üzerinden
- HMK 19Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19Üçüncü derece · HMK m. 410 ve HMK m. 116 üzerinden
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiÜçüncü derece · HMK m. 410 ve HMK m. 116 üzerinden