Tahkimde Yargılamanın İadesi

Hayır. İptal davası, HMK m. 439’da sayılan tahkim anlaşması, kurul oluşumu, usul, yetki, tahkime elverişlilik ve kamu düzeni gibi sebeplere dayanır. Yargılamanın iadesi ise kararın verilmesinden veya kesinleşmesinden sonra ortaya çıkan yahut sonradan öğrenilen olağanüstü durumlara yöneliktir.

İptal davası süresinin kaçırılması, yargılamanın iadesini genel bir ikinci iptal yoluna dönüştürmez. İade talebi yalnızca HMK m. 443’ün izin verdiği sınırlı sebeplere dayanabilir.

HMK m. 443/2, HMK m. 375’teki bütün sebepleri değil, yalnızca birinci fıkranın (b), (c), (e), (f), (g), (h), (ı) ve (i) bentlerini tahkim bakımından kabul eder.

Örneğin tarafın kanuna aykırı biçimde yokluğunda karar verilmesi, davada yer alması gereken kişilerin bulunmaması, hükme esas tanık veya bilirkişi açıklamasının yalan olduğunun kesinleşmiş kararla belirlenmesi, kullanılan belgenin sahte çıkması, mücbir sebep veya karşı tarafın eylemi nedeniyle elde edilemeyen belirleyici belgenin sonradan ele geçirilmesi, karara etkili hile ve AİHM kaynaklı bazı durumlar gündeme gelebilir.

Her usul hatası iade sebebi değildir. İddianın kanundaki bentlerden hangisine girdiği ve kararın sonucuna etkisi açıkça gösterilmelidir.

Yargılamanın iadesi hakem heyeti önünde değil, mahkemede dava olarak görülür. Tahkim yargılaması nihai kararla sona erdiğinden eski hakem kurulunun kendi kararını bu yolla yeniden inceleme yetkisi yoktur.

Görev ve yetki, HMK’nın tahkime ilişkin mahkeme düzenlemeleriyle birlikte belirlenir. Uygulamada tahkim yeri bölge adliye mahkemesinin görev alanı, HMK m. 410 ve 443 çerçevesinde dikkatle değerlendirilmelidir. Milletlerarası tahkimde 4686 sayılı Kanun ve yabancı kararların tenfiz rejimi ayrıca incelenir.

HMK m. 443/1’in yollaması nedeniyle HMK m. 377’deki süreler niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır. Genel olarak iade sebebinin öğrenildiği veya ilgili kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren üç aylık süre söz konusudur. Çoğu sebep bakımından ayrıca hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıllık azami süre bulunur.

AİHM kararına dayalı iade bakımından Anayasa Mahkemesinin 21 Haziran 2022 tarihli E. 2022/7, K. 2022/79 sayılı iptal kararı nedeniyle on yıllık üst sınırın uygulanması farklılaşmıştır. Süre başlangıcı, dayanılan iade sebebine göre ayrı ayrı belirlenmelidir.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Mahkeme süreyi kendiliğinden inceler.

Mahkeme talebi haklı bulursa hakem kararını iptal eder ve uyuşmazlığı yeniden karara bağlanması için yeni bir hakeme veya hakem kuruluna gönderir. Yeni kurul HMK m. 421’e göre seçilir veya oluşturulur.

Mahkeme uyuşmazlığın esasını kendisi çözmez. Önceki kararın ortadan kaldırılmasıyla tahkim anlaşması sona ermez; taraflar yeniden tahkim yargılamasına döner.

HMK m. 443 yeni hakem veya hakem kurulu oluşturulmasını öngörür. Amaç, iade sebebinden etkilenmiş olabilecek önceki karar sürecinden bağımsız bir inceleme yapılmasıdır. Tarafların tahkim anlaşması ve seçme usulü korunmakla birlikte aynı kurulun otomatik devamı kabul edilmez.

Kaynak PDF’de aktarılan Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 2017/827 E., 2020/1942 K. sayılı kararında, tarafların daha önce hakem kararına konu olan iddiaları yeni bir esas davası biçiminde ileri sürmesi kesin hüküm nedeniyle reddedilmiştir. Karar, HMK m. 443 uyarınca ayrı ve usulüne uygun iade davası açılması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Hakem kararının yanlış olduğunu ileri sürerek aynı taleple normal dava açmak, yargılamanın iadesi yerine geçmez.

İade sebebini ileri süren taraf, kanundaki olgunun varlığını ve sonuca etkisini ispatlamalıdır. Sahtecilik veya yalan tanıklık iddiasında kesinleşmiş ceza kararı ya da kanunun kabul ettiği eşdeğer durum aranabilir. Sonradan bulunan belge bakımından belgenin önceki yargılamada elde edilememesinin tarafın kusurundan kaynaklanmadığı gösterilmelidir.

Hile iddiasında soyut şüphe yeterli değildir. Hileli davranışın kararın verilmesine etkisi somut delillerle açıklanmalıdır.

Sık hatalar; iptal davası sebeplerini iade sebebi gibi ileri sürmek, hakem heyetine başvurmak, üç aylık süreyi kaçırmak, aynı talebi normal mahkemede yeniden dava etmek ve sonradan elde edilen belgenin neden daha önce sunulamadığını açıklamamaktır.

Tahkimde yargılamanın iadesi dar yorumlanır. Yolun olağanüstü niteliği nedeniyle sebep, süre ve delil üçlüsü daha dava açılmadan netleştirilmelidir. Yanlış başvuru, kesin hüküm ve süre engeliyle karşılaşabilir.

Hakem kararında sonradan ortaya çıkan sahtecilik, hile veya belirleyici belge sorunu bulunuyorsa dosyanın hızla değerlendirilmesi gerekir. Somut olayınızın HMK m. 443 ve güncel tahkim uygulaması çerçevesinde incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.