HMK Madde 420: Hakemin Görevini Yerine Getirememesi

Bir hakem hukuki veya fiilî sebeplerle görevini hiç ya da zamanında yerine getiremezse, hakemlik görevi hakemin çekilmesi veya tarafların bu yönde anlaşmasıyla sona erer. Taraflar arasında hakemin görev yapamayacağı konusunda uyuşmazlık çıkarsa, her taraf mahkemeden hakemin yetkisinin sona erdirilmesini isteyebilir. Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir.

Hakemin çekilmesi veya diğer tarafın sona ermeye muvafakat etmesi, hakemin ret sebeplerini kabul ettiği anlamına gelmez.

Fiilî imkânsızlık; ağır hastalık, uzun süreli erişilemezlik, ölüm, görev yapmayı fiilen engelleyen durum veya hakemin dosyayı sürüncemede bırakması gibi hâllerde ortaya çıkabilir. Hukuki imkânsızlık ise hakemin ehliyeti, tarafların kararlaştırdığı nitelikleri kaybetmesi, görev yasağı veya tahkim anlaşmasından kaynaklanan başka bir engel nedeniyle gündeme gelebilir.

Her gecikme görev sona erdirme sebebi değildir. Gecikmenin süresi, dosyanın karmaşıklığı, tarafların davranışı ve hakemin makul açıklaması birlikte değerlendirilmelidir.

Hakem, görevi yürütemeyeceğini gördüğünde çekilebilir. Çekilme beyanı açık olmalı ve taraflara bildirilmelidir. Hakemin çekilmesi, taraflardan birinin ileri sürdüğü bütün iddiaların doğru olduğunu veya hakemin kusurlu bulunduğunu göstermez.

Bu ayrım önemlidir; çünkü görevin sona ermesi ile hakemin sorumluluğu farklı hukuki meselelerdir. Hakemin ücret, masraf veya sorumluluğu ayrıca tahkim sözleşmesi, hakem sözleşmesi ve somut olayın koşullarına göre incelenir.

Taraflar, hakemin görevinin sona erdirilmesi konusunda anlaşabilir. Anlaşmanın yazılı ve açık olması, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Tarafların yalnızca yeni hakem belirlemesi, önceki hakemin görevinin ne zaman sona erdiği konusunda belirsizlik yaratmamalıdır.

Taraflar hakemin görev yapamayacağı konusunda anlaşamazsa, her taraf mahkemeden yetkinin sona erdirilmesini isteyebilir. HMK'daki iç tahkim hükümlerinde “mahkeme” kavramı, tahkime ilişkin görevli ve yetkili mahkeme hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Başvuruda hakemin hangi hukuki veya fiilî sebeple görev yapamadığı, gecikmenin tahkim sürecine etkisi ve varsa yazışmalar somut biçimde sunulmalıdır. Soyut memnuniyetsizlik veya hakemin ara değerlendirmesine katılmamak yeterli değildir.

HMK m. 420, mahkemenin hakemin yetkisinin sona ermesine ilişkin kararını kesin sayar. Amaç, tahkim sürecinin bu ara uyuşmazlık nedeniyle uzun süre durmasını önlemektir. Kesinlik, kararın başka hukuki sonuçları bakımından her türlü tartışmayı kapattığı anlamına gelmez; ancak bu karara karşı olağan kanun yolu öngörülmemiştir.

Hakemin görevi sona erdiğinde yedek hakem, tarafların kararlaştırdığı yöntem veya kanundaki tamamlama usulü devreye girer. Yeni hakemin atanması geciktirilirse tahkim süresi ve usul takvimi bakımından sorun çıkabilir.

Yeni hakem, kural olarak önceki işlemleri ve dosya durumunu değerlendirir. Hangi işlemlerin tekrarlanacağı, tarafların dinlenme hakkı ve tahkim anlaşmasının içeriği gözetilerek belirlenmelidir.

Hakemin reddi, bağımsızlık ve tarafsızlık şüphesi veya kararlaştırılan niteliklerin bulunmaması gibi sebeplere dayanır. HMK m. 420 ise hakemin görevi hukuken veya fiilen yerine getirememesine odaklanır. Aynı olay her iki kurumu da ilgilendirebilir; ancak başvurunun hukuki sebebi doğru kurulmalıdır.

Hakemin kararlarına katılmamayı görev yapamama sebebi saymak, gecikmeyi somutlaştırmamak, taraflar arasındaki yazışmaları sunmamak ve yeni hakem belirleme mekanizmasını göz ardı etmek sık görülen hatalardır.

HMK m. 420, çalışamaz hâle gelen veya tahkimi zamanında yürütemeyen hakem nedeniyle sürecin kilitlenmesini önler. Başvurunun başarısı, hakemin kararından duyulan rahatsızlığın değil, görevin objektif olarak yerine getirilememesinin gösterilmesine bağlıdır.

Hakemin görevinin sona erdirilmesi, tahkim süresi ve yeni hakem seçimi birlikte planlanmalıdır. Tahkim dosyanızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 410 ve m. 416-421.
• Kaynak PDF'deki madde ve gerekçe, 31.07.2026 itibarıyla güncel mevzuatla karşılaştırılmıştır.