HMK Madde 116: İlk İtirazların Konusu
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 116 ve 117 kapsamında ilk itirazların türleri, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi, yetkili mahkemenin gösterilmesi ve sonuçları açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 116
Konusu
(1) İlk itirazlar aşağıdakilerden ibarettir:
a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı.
b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı.
c) (Mülga:22/7/2020-7251/8 md.)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İlk itirazlar, davanın esasına girilmeden önce ileri sürülmesi gereken ve süresinde kullanılmadığında dinlenmeyen usul itirazlarıdır. HMK m. 116'da kesin olmayan yetki itirazı ile tahkim itirazı düzenlenmiştir. Maddenin eski (c) bendi 2020 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.
i. Kesin olmayan yetki itirazı
Kesin yetki bulunmayan hâllerde davalı, mahkemenin yetkisiz olduğunu cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. Yetki itirazında yetkili mahkeme; birden fazla yetkili mahkeme varsa seçilen mahkeme açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz.
ii. Kesin yetki ile farkı
Kesin yetki dava şartıdır. Mahkeme kesin yetkiyi davanın sonuna kadar kendiliğinden gözetir; taraflar da her zaman ileri sürebilir. Kesin olmayan yetki ise süresinde ve usulüne uygun itiraz edilmezse ortadan kalkar ve davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
iii. Tahkim itirazı
Uyuşmazlığın geçerli bir tahkim sözleşmesi kapsamında olduğu savunması da ilk itirazdır. Davalı bu itirazı cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. Mahkeme, tahkim anlaşmasının hükümsüz, etkisiz veya uygulanması imkânsız olup olmadığını ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğini inceler.
iv. İleri sürülme zamanı
HMK m. 117 uyarınca ilk itirazların tamamı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Cevap dilekçesi verildikten sonra cevap süresi henüz dolmamış olsa bile ek dilekçeyle ilk kez yetki itirazı ileri sürülmesi kural olarak mümkün değildir. Bu sonuç, savunmanın genişletilmesi yasağından önce, ilk itirazların özel süresinden doğar.
v. İnceleme usulü
İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorun gibi karara bağlanır. Mahkeme, gerekli görürse taraflara yetki veya tahkim konusunda delil sunma imkânı tanır. İnceleme tamamlanmadan doğrudan esasa girilmesi usul sorununa yol açabilir.
vi. Sık yapılan hatalar
Yetkili mahkemeyi göstermemek, itirazı cevap süresinden sonra sunmak, kesin yetki ile kesin olmayan yetkiyi karıştırmak, tahkim şartının kapsamını açıklamamak ve yalnız 'mahkeme yetkisizdir' demek sık görülen hatalardır.
vii. Hukuki Değerlendirme
İlk itirazlarda içerikten önce zamanlama önemlidir. Cevap dilekçesi hazırlanırken görev, dava şartları, kesin yetki, kesin olmayan yetki ve tahkim ayrı başlıklar altında kontrol edilmelidir.
viii. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Yalnız kesin yetkide her zaman ileri sürülebilir. Kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde yapılmalıdır.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar kısmında (m. 105-117) yer alır.
Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 19Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19Doğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili MahkemeDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 439Hakem Kararının İptali Davası, Süresi ve Sınırlı İnceleme: HMK Madde 439Birlikte anılıyor · “HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahk…”
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiOrtak hüküm · HMK m. 129
- HMK 163Ön Sorunun İleri Sürülmesi: HMK Madde 163Ortak hüküm · HMK m. 117
- HMK 411HMK Madde 411: Tahkimde Mahkemenin Yardımının SınırlarıOrtak hüküm · HMK m. 410
- HMK 162HMK Madde 162: Dosyanın Hâkimin İncelemesine Hazır TutulmasıÜçüncü derece · HMK m. 117 ve HMK m. 163 üzerinden
- HMK 419HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin SorumluluğuÜçüncü derece · HMK m. 410 ve HMK m. 416 üzerinden