İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülmesi ve İncelenmesi

HMK sisteminde kesin olmayan yetki itirazı ve uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerektiği itirazı başlıca ilk itirazlardır. Dava şartları, zamanaşımı def’i ve esasa ilişkin savunmalar ilk itirazla aynı kategori değildir. Özellikle zamanaşımının “ilk itiraz” olarak nitelendirilmesi teknik olarak doğru değildir; zamanaşımı bir def’idir ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabidir.

HMK m. 117’ye göre ilk itirazların tamamı cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenmez. İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorunlar gibi karara bağlanır. Yetki itirazının içeriği HMK m. 19; ilk itiraz türleri HMK m. 116; ön sorun usulü HMK m. 163-164’te düzenlenir.

Yetki itirazında yalnız “mahkemeniz yetkisizdir” denilmesi yeterli değildir. Yetkili mahkeme veya mahkemeler açıkça gösterilmelidir. Tahkim itirazında geçerli tahkim sözleşmesi ve uyuşmazlığın kapsamı ortaya konulmalıdır. Mahkeme, ilk itirazı ön incelemede karara bağlamadan tahkikata geçmemelidir.

Yargıtay uygulamasında kesin olmayan yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi ve HMK m. 164’teki ön sorun usulüyle incelenmesi gerektiği kabul edilir. Taraflara yetki konusunda delil sunma ve açıklama imkânı verilmeden, itiraz hakkında karar kurulmadan tahkikata geçilmesi usule aykırılık oluşturabilir.

Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.

Cevap dilekçesi hazırlanırken dava şartı, ilk itiraz, def’i ve esasa cevap ayrı başlıklarla incelenmelidir. Yetki sözleşmesi, ifa yeri, yerleşim yeri ve özel yetki kuralları kontrol edilmeli; deliller dilekçeye eklenmelidir. İlk itiraz, cevaba cevap veya ikinci cevap aşamasına bırakılmamalıdır.

İlk itirazlar, dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğinden itibaren kural olarak iki haftalık cevap süresinde ileri sürülür. Ek cevap süresi verilmişse mahkeme kararının kapsamı dikkate alınır. Kesin yetki ise dava şartı niteliğinde olduğundan mahkemece resen gözetilir.

Yerleşim yeri kayıtları, sözleşme ve yetki şartı, teslim ve ifa belgeleri, ticaret sicili, tahkim sözleşmesi ve kurum kayıtları kullanılabilir. Yetki itirazında gösterilen mahkemenin neden yetkili olduğu somut bağlantıyla açıklanmalıdır.

• Zamanaşımını teknik anlamda ilk itiraz sanmak.
• Yetki itirazında yetkili mahkemeyi göstermemek.
• İlk itirazı cevap süresinden sonra ileri sürmek.
• Kesin yetki ile kesin olmayan yetkiyi karıştırmak.
• İtiraz karara bağlanmadan tahkikata geçilmesine sessiz kalmak.

İlk itirazların kaybı çoğu zaman uyuşmazlığın esasından değil, cevap dilekçesindeki sınıflandırma ve süre hatasından kaynaklanır. Savunma stratejisi, dava şartı-ilk itiraz-def’i ayrımı doğru yapılarak kurulmalıdır.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
• İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-117-ileri-surulmesi-ve-incelenmesi-d486baab.pdf