İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülmesi ve İncelenmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Yetki ve tahkim ilk itirazlarının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi, ön sorun olarak incelenmesi ve süresinde bildirmemenin sonucu.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 117
İleri sürülmesi ve incelenmesi
(1) İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez.
(2) İlk itirazlar, dava şartlarından sonra incelenir.
(3) İlk itirazlar, ön sorunlar gibi incelenir ve karara bağlanır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İlk itirazlar, mahkemenin uyuşmazlığın esasına girmesini engelleyen fakat hâkim tarafından her zaman kendiliğinden dikkate alınmayan savunmalardır. Bu nedenle süresinde ve usulüne uygun ileri sürülmediklerinde dinlenmezler. HMK m. 117, ilk itirazların zamanını ve inceleme sırasını düzenler.
i. Hukuki Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
HMK sisteminde kesin olmayan yetki itirazı ve uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerektiği itirazı başlıca ilk itirazlardır. Dava şartları, zamanaşımı def’i ve esasa ilişkin savunmalar ilk itirazla aynı kategori değildir. Özellikle zamanaşımının “ilk itiraz” olarak nitelendirilmesi teknik olarak doğru değildir; zamanaşımı bir def’idir ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabidir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 117’ye göre ilk itirazların tamamı cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenmez. İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorunlar gibi karara bağlanır. Yetki itirazının içeriği HMK m. 19; ilk itiraz türleri HMK m. 116; ön sorun usulü HMK m. 163-164’te düzenlenir.
iii. Uygulamada Nasıl Değerlendirilir?
Yetki itirazında yalnız “mahkemeniz yetkisizdir” denilmesi yeterli değildir. Yetkili mahkeme veya mahkemeler açıkça gösterilmelidir. Tahkim itirazında geçerli tahkim sözleşmesi ve uyuşmazlığın kapsamı ortaya konulmalıdır. Mahkeme, ilk itirazı ön incelemede karara bağlamadan tahkikata geçmemelidir.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay uygulamasında kesin olmayan yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi ve HMK m. 164’teki ön sorun usulüyle incelenmesi gerektiği kabul edilir. Taraflara yetki konusunda delil sunma ve açıklama imkânı verilmeden, itiraz hakkında karar kurulmadan tahkikata geçilmesi usule aykırılık oluşturabilir.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Cevap dilekçesi hazırlanırken dava şartı, ilk itiraz, def’i ve esasa cevap ayrı başlıklarla incelenmelidir. Yetki sözleşmesi, ifa yeri, yerleşim yeri ve özel yetki kuralları kontrol edilmeli; deliller dilekçeye eklenmelidir. İlk itiraz, cevaba cevap veya ikinci cevap aşamasına bırakılmamalıdır.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İlk itirazlar, dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğinden itibaren kural olarak iki haftalık cevap süresinde ileri sürülür. Ek cevap süresi verilmişse mahkeme kararının kapsamı dikkate alınır. Kesin yetki ise dava şartı niteliğinde olduğundan mahkemece resen gözetilir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Yerleşim yeri kayıtları, sözleşme ve yetki şartı, teslim ve ifa belgeleri, ticaret sicili, tahkim sözleşmesi ve kurum kayıtları kullanılabilir. Yetki itirazında gösterilen mahkemenin neden yetkili olduğu somut bağlantıyla açıklanmalıdır.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Zamanaşımını teknik anlamda ilk itiraz sanmak.
- Yetki itirazında yetkili mahkemeyi göstermemek.
- İlk itirazı cevap süresinden sonra ileri sürmek.
- Kesin yetki ile kesin olmayan yetkiyi karıştırmak.
- İtiraz karara bağlanmadan tahkikata geçilmesine sessiz kalmak.
x. Hukuki Değerlendirme
İlk itirazların kaybı çoğu zaman uyuşmazlığın esasından değil, cevap dilekçesindeki sınıflandırma ve süre hatasından kaynaklanır. Savunma stratejisi, dava şartı-ilk itiraz-def’i ayrımı doğru yapılarak kurulmalıdır.
xi. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xii. Kaynaklar ve Doğrulama Notu
Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-117-ileri-surulmesi-ve-incelenmesi-d486baab.pdf
Sık Sorulan Sorular
HMK m. 116 kapsamında kesin olmayan yetki itirazı ile tahkim itirazı başlıca ilk itirazlardır.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar kısmında (m. 105-117) yer alır.
Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 19Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 163Ön Sorunun İleri Sürülmesi: HMK Madde 163Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili MahkemeDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 5Mahkemelerin Yetkisinde Genel Kural: HMK Madde 5Ortak hüküm · HMK m. 19
- HMK 439Hakem Kararının İptali Davası, Süresi ve Sınırlı İnceleme: HMK Madde 439Birlikte anılıyor · “HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahk…”
- HMK 162HMK Madde 162: Dosyanın Hâkimin İncelemesine Hazır TutulmasıOrtak hüküm · HMK m. 163
- HMK 7Birden Fazla Davalıya Karşı Açılan Davalarda Yetkili MahkemeOrtak hüküm · HMK m. 19
- HMK 57İhtiyari Dava Arkadaşlığı ve HMK 57 UygulamasıÜçüncü derece · HMK m. 19 ve HMK m. 7 üzerinden
- HMK 419HMK Madde 419 Kapsamında Hakemlerin SorumluluğuÜçüncü derece · HMK m. 410 ve HMK m. 416 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.