Eda Davası: Verme, Yapma ve Yapmama Talepleri
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Eda davasının tanımı, türleri, hukuki yarar, görev, yetki, zamanaşımı, ispat yükü ve tespit davasından farkı HMK 105 kapsamında açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 105
Eda davası
(1) Eda davası yoluyla mahkemeden, davalının, bir şeyi vermeye veya yapmaya yahut yapmamaya mahkûm edilmesi talep edilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Eda davası, özel hukuk uyuşmazlıklarında en sık başvurulan dava türüdür. Davacı yalnız bir hukuki ilişkinin varlığının belirlenmesini değil, davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesini ister.
i. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 105’e göre eda davasıyla davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesi talep edilir. Para alacağının tahsili, taşınırın teslimi, sözleşmeden doğan edimin yerine getirilmesi, müdahalenin önlenmesi ve rekabet yasağına aykırı davranışın durdurulması bu kapsama girebilir.
ii. Hukuki Kurumun Kapsamı ve Uygulama Şartları
Eda hükmü, kesinleşme ve icra edilebilirlik şartları çerçevesinde cebri icraya konu olabilir. Bu yönüyle tespit davasından ayrılır. Davacının doğrudan eda talep edebileceği bir durumda yalnız tespit istemesi, güncel hukuki yarar bakımından sorun yaratabilir.
Davanın adı değil talep sonucu önemlidir. Dilekçede yanlışlıkla “tespit” veya “inşai dava” yazılmış olsa bile istenen sonuç bir para veya edim mahkûmiyeti ise mahkeme davayı hukuki niteliğine göre değerlendirmelidir. Hâkim hukuku resen uygular; ancak talep sonucunu aşamaz.
iii. Yargıtay Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
Yargıtay uygulamasında dava türü, tarafın kullandığı başlıktan değil talep sonucundan belirlenir. Alacağın tahsili mümkünken sadece alacağın varlığının tespitini istemek çoğu durumda hukuki yarar eksikliği doğurabilir. Belirsiz alacak, kısmi dava ve tam eda davası ayrımında da dilekçenin bütünü esas alınır.
İçtihat notu: Kaynak PDF’de yer alan karar künyeleri, resmî karar veri tabanında bağımsız olarak teyit edilemeyenler yönünden metne alınmamıştır. Somut dosyada kullanılacak kararların güncelliği ve olaya uygunluğu ayrıca araştırılmalıdır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Eda davasında hukuki koruma ihtiyacı genellikle davalının edimi yerine getirmemesiyle doğar. Bununla birlikte muacceliyet, temerrüt, ön şart ve seçimlik hakların kullanılması gibi maddi hukuk meseleleri davanın dinlenebilirliğini ve esasını etkiler.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Talep sonucu infaza elverişli kurulmalıdır. “Mağduriyetimin giderilmesine” gibi soyut ifadeler yerine miktar, para birimi, faiz türü ve başlangıç tarihi; yapma veya yapmama borcunda ise edimin kapsamı açıkça yazılmalıdır.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Görev ve yetki, eda davası adıyla değil uyuşmazlığın kaynağına göre belirlenir. Tüketici, iş, aile, kira, ticaret veya taşınmaz uyuşmazlıklarında özel mahkemeler ve özel yetki kuralları uygulanabilir. Süreler de dayanak hakka göre zamanaşımı veya hak düşürücü süre niteliği taşır.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
HMK 190 uyarınca hakkını dayandırdığı vakıaları ispat yükü kural olarak davacıdadır. Sözleşme, teslim belgesi, fatura, banka kaydı, ihtar, ticari defter, tanık, bilirkişi ve keşif somut uyuşmazlığa göre kullanılabilir. Senetle ispat kuralları gözden kaçırılmamalıdır.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Talep sonucunu infaza elverişli kurmamak
- Tespit davası ile eda davasını karıştırmak
- Muaccel olmayan alacak için dava açmak
- Faiz türü ve başlangıç tarihini belirtmemek
- Belirsiz alacak ve kısmi dava ayrımını açıklamamak
ix. Hukuki Değerlendirme
Eda davasının başarısı yalnız hakkın varlığına değil, talebin doğru türde, doğru miktarda ve infaza elverişli kurulmasına bağlıdır. Dava türünün yanlış adlandırılması çoğu kez düzeltilebilir; belirsiz ve çelişkili talep sonucu ise doğrudan hak kaybı yaratabilir.
x. Profesyonel Hukuki Destek
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Davalının belirli bir tutarı ödemeye mahkûm edilmesi istenir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar kısmında (m. 105-117) yer alır.
Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar — İlgili Maddeler
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.