Tahkimde Tarafların Eşitliği ve Hukuki Dinlenilme Hakkı

HMK’nın tahkime ilişkin hükümleri, tahkim yerinin Türkiye olduğu ve uyuşmazlığın 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu kapsamına girmediği iç tahkimlerde uygulanır. Milletlerarası tahkimde benzer güvenceler 4686 sayılı Kanun ve ilgili tahkim kuralları kapsamında değerlendirilir.

Taraflar usulü geniş ölçüde belirleyebilir; ancak eşitlik ve hukuki dinlenilme hakkını ortadan kaldıran bir tahkim anlaşması veya usul kararı geçerli kabul edilemez.

Eşitlik, her iki tarafa matematiksel olarak aynı sayıda gün veya aynı sayıda dilekçe verilmesinden ibaret değildir. Esas olan, uyuşmazlığın niteliğine göre tarafların iddia ve savunmalarını makul ve gerçek bir imkânla sunabilmesidir.

Hakem veya hakem kurulu özellikle şu konularda taraflar arasında dengesizlik yaratmamalıdır:

• Dilekçe ve delil sunma süreleri,
• Duruşmaya katılma ve soru sorma imkânı,
• Bilirkişi veya uzman raporuna karşı görüş bildirme,
• Yeni iddia ve savunmadan haberdar edilme,
• Hakem seçimi ve hakemlerin tarafsızlığına ilişkin itirazlar,
• Tebligat ve usuli bildirimler,
• Dosyaya sunulan belgelere erişim.

Bir tarafa süre verilirken diğer tarafa benzer nitelikteki işlem için hiçbir fırsat tanınmaması, kararın yalnız bir tarafın sunduğu gizli belgeye dayandırılması veya duruşma gününün usulüne uygun bildirilmemesi iptal sebebi doğurabilir.

Hukuki dinlenilme hakkı üç temel unsur içerir: yargılamadan haberdar edilme, açıklama ve ispat hakkı ile açıklamaların hakemlerce değerlendirilmesi.

Tarafın yalnızca tahkim talebinden haberdar olması yeterli değildir. Hakem seçimi, görev belgesi, usuli zaman çizelgesi, duruşma, bilirkişi raporu ve karşı tarafın esaslı dilekçeleri usulüne uygun biçimde bildirilmelidir.

Bununla birlikte hukuki dinlenilme hakkı, tarafın süresiz ve sınırsız beyanda bulunabileceği anlamına gelmez. Usulüne uygun bildirim yapıldığı hâlde süresini kullanmayan veya yargılamaya bilinçli olarak katılmayan taraf, sonradan her olumsuz sonucu hak ihlali olarak ileri süremez.

Tahkimde temsil yetkisi özellikle kontrol edilmelidir. Başka bir ülkedeki veya başka bir davadaki vekâlet ilişkisi, aynı avukatın somut tahkim yargılamasında da yetkili olduğu sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 27.04.2022 tarihli, 2020/8088 E. ve 2022/3493 K. sayılı kararında; hakem seçimine ve tahkim sürecine ilişkin bildirimlerin, somut tahkim bakımından usulüne uygun vekâletnamesi bulunmayan avukata yapılması hukuki dinlenilme hakkına aykırı bulunmuştur. Daire, yargılamaya erişim ile savunma imkânının tahkimin temel ilkelerinden olduğunu vurgulamıştır.

Karar, her tebligat hatasının otomatik iptal doğuracağı şeklinde okunmamalıdır. Bildirimin muhataba fiilen ulaşıp ulaşmadığı, tarafın sürece katılıp katılmadığı ve usulsüzlüğün kararın sonucuna etkisi somut olayda değerlendirilir.

HMK 439/2’de sayılan sebeplerden biri, tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmemesidir. İptal davası, tahkim yerindeki bölge adliye mahkemesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür.

İptal davası bir istinaf incelemesi değildir. Mahkeme, hakemlerin delilleri doğru tartıp tartmadığını veya maddi hukuku en isabetli biçimde uygulayıp uygulamadığını kural olarak yeniden incelemez. İnceleme, kanunda sınırlı olarak belirtilen iptal sebeplerine yönelir.

HMK 439’daki süre hak düşürücü niteliktedir. Kararın veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının bildirilme tarihi dikkatle belirlenmelidir. Süre hesabı tahkimin tabi olduğu kanuna ve kararın niteliğine göre yapılmalıdır.

Eşitlik ihlali iddiasında bulunan taraf, hangi dilekçenin kendisine gönderilmediğini, hangi delile cevap veremediğini veya hangi usul imkânının yalnız karşı tarafa tanındığını somutlaştırmalıdır. Tahkim dosyasındaki e-postalar, kurye kayıtları, tebligat belgeleri, görev belgesi, usuli zaman çizelgesi ve duruşma tutanakları temel delillerdir.

Genel nitelikteki “savunma hakkımız kısıtlandı” ifadesi çoğu zaman yeterli olmaz. İhlal ile hakem kararının sonucu arasındaki bağlantının da açıklanması gerekir.

Tarafların en sık yaptığı hata, usuli zaman çizelgesine süresinde itiraz etmemektir. Ayrıca vekâletnamenin tahkim dosyasına sunulmaması, tebligat adresinin güncellenmemesi, karşı tarafın yeni belgesine sessiz kalınması ve ihlalin ilk fırsatta ileri sürülmemesi iptal davasını zayıflatır.

Hakem kurulu bakımından ise yalnız e-posta gönderilmiş olmasına güvenmek, teslim veya erişim kaydını dosyada tutmamak ve bir tarafa sunulan ek süreyi gerekçelendirmemek ciddi risk yaratır.

Tahkimde hız ve esneklik, usul güvencelerinin zayıflatılması pahasına sağlanamaz. Tarafların eşitliği ile hukuki dinlenilme hakkı, hakem kararının meşruiyetinin ve icra kabiliyetinin temelidir. Bu haklara ilişkin itirazların tahkim sürerken açıkça ve belgeli biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Tahkim yargılamasında tebligat, temsil yetkisi veya savunma imkânına ilişkin bir sorun varsa, iptal süresi beklenmeden dosyanın tamamı incelenmelidir. Somut uyuşmazlığınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Yayın ve doğrulama notu: Metin 31.07.2026 itibarıyla HMK 423 ve 439 ile doğrulanabilen Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır. Milletlerarası tahkimlerde 4686 sayılı Kanun ayrıca incelenmelidir.