Davayı Kabulün Şartları, Şekli ve Hukuki Sonuçları: HMK Madde 308

Kabul, davalı tarafından mahkemeye yöneltilen tek taraflı ve varması gereken bir usul işlemidir. Davacının veya mahkemenin ayrıca onay vermesine ihtiyaç yoktur. Sulhten farklı olarak karşılıklı irade açıklaması aranmaz. Kabul, aynı zamanda davacının ileri sürdüğü maddi hakkın varlığını benimseyen sonuç doğurur.

HMK 308 kabulün tanımını ve yalnız tarafların serbestçe tasarruf edebileceği davalarda sonuç doğuracağını düzenler. HMK 309’a göre kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü yapılır; açık, kayıtsız ve şartsız olmalıdır. HMK 310 uyarınca hüküm kesinleşinceye kadar kabul mümkündür. HMK 311 kabulün kesin hüküm gibi sonuç doğuracağını, irade bozukluğu hâllerinde iptal istenebileceğini; HMK 312 ise giderlerin kural olarak kabul eden tarafa yükletileceğini düzenler.

Kabul, talep sonucunun tamamına veya bölünebilir bir kısmına ilişkin olabilir. Velayet, soybağı ve kamu düzeninin ağır bastığı bazı statü davalarında taraf iradesi tek başına sonucu belirlemez. İhtiyari dava arkadaşlığında her davalı, yalnız kendisine ilişkin talep bölümü bakımından kabulde bulunabilir. Mecburi dava arkadaşlığında ise tasarruf yetkisi birlikte değerlendirilir.

Beyan mahkemeye hitaben verilmeli, kabul edilen talep kalemi ve miktar açıkça gösterilmelidir. “Borcun şu şartla kabulü”, “ödeme yapılırsa kabul” veya “faiz hariç olmak üzere, karşı taraf da vazgeçerse kabul” gibi kayıtlar gerçek anlamda kabul değildir. Beyanın anlamı belirsizse hâkim HMK 31 kapsamında açıklama yaptırmalı, tarafın gerçek iradesini varsayımla tamamlamamalıdır.

Kabul, dava açıldıktan sonra karar kesinleşinceye kadar yapılabilir. İstinaf veya temyiz aşamasındaki kabul beyanı da dosyanın bulunduğu merci tarafından değerlendirilir. Kabulden kural olarak dönülemez; hata, hile veya korkutma gibi irade bozukluğu iddiaları ayrı bir hukuki incelemeyi gerektirir.

Yazılı kabul dilekçesi, duruşma tutanağı ve vekâletnamenin özel yetki bölümü temel belgelerdir. HMK 74 uyarınca vekilin davayı kabul edebilmesi için vekâletnamede açık özel yetki bulunmalıdır. Elektronik ortamda sunulan dilekçenin güvenli elektronik imza ve dosya kaydı da kontrol edilmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.02.2025 tarihli, 2023/218 E., 2025/30 K. sayılı kararında kabulün açık, kesin, kayıtsız ve şartsız olması gerektiği; şarta bağlı beyanın davayı sona erdirmeyeceği vurgulanmıştır. Kurul, beyanın kelimelerine değil, bütününden çıkan gerçek usul iradesine bakılması gerektiğini de belirtmiştir. Bu yaklaşım, mahkemenin tereddütlü beyanı doğrudan kabul saymak yerine açıklattırmasını gerektirir.

Öğretide kabulün hem usul hukuku hem maddi hukuk sonucu doğurduğu kabul edilir. Usul yönü davayı sona erdirir; maddi yönü ileri sürülen hakkın varlığının benimsenmesidir. Kesin hüküm etkisinin nedeni, mahkemenin uyuşmazlığı delilleri tartışarak çözmesi değil, tarafın tasarruf yetkisini kanunun öngördüğü biçimde kullanmasıdır.

Kısmi kabulde kabul edilen ana para, faiz başlangıcı, fer’iler ve yargılama giderleri ayrı ayrı yazılmalıdır. Davalı ödeme yaptığını söylüyorsa bunun kabul mü, ifa savunması mı olduğu ayrıştırılmalıdır. Kabul nedeniyle karar verilirken mahkeme, tasarruf edilemeyen bir alan bulunup bulunmadığını ve vekilin özel yetkisini resen kontrol etmelidir.

• Şarta bağlı veya karşı edime bağlı beyanı kabul saymak
• Vekilin özel yetkisini kontrol etmemek
• Kısmi kabulde miktar ve fer’ileri belirsiz bırakmak
• Kamu düzenine ilişkin davada taraf kabulüyle doğrudan hüküm kurmak
• Kabul ile sulh ve borcun ödendiği savunmasını birbirine karıştırmak

Davayı kabul, uyuşmazlığı hızla sona erdiren fakat geri dönüşü çok sınırlı bir işlemdir. Bu nedenle beyanın kapsamı, vekilin yetkisi ve davanın tasarrufa elverişli olup olmadığı karar verilmeden önce titizlikle incelenmelidir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74, 308-312
• Yargıtay HGK, 12.02.2025, 2023/218 E., 2025/30 K.
• Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-308-davayi-kabul-9b9f5feb.pdf