Kişisel Mal mı, Edinilmiş Mal mı? Boşanmada Hangi Mallar Paylaşıma Girer?

Edinilmiş mal, TMK m. 219 uyarınca her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.

Kişisel mal, TMK m. 220 uyarınca kanunda sayılan değerlerdir. Kişisel mal listesi sınırlı sayıdadır; kanunda sayılmayan bir değer kural olarak edinilmiş mal kabul edilir.

TMK m. 220 uyarınca kişisel mallar şunlardır:

1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya.
2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri.
3. Bir eşin sonradan miras yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği değerler.
4. Manevi tazminat alacakları.
5. Kişisel malların yerine geçen değerler.

Bu beş kalem dışında kalan ve evlilik içinde karşılığı verilerek edinilen her şey edinilmiş maldır.

TMK m. 221 uyarınca eşler, mal rejimi sözleşmesiyle iki konuda düzenleme yapabilir:

• Bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dâhil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler.
• Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dâhil olmayacağını kararlaştırabilirler.

Bu sözleşme, TMK m. 205 uyarınca noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmalıdır. Adi yazılı belge veya sözlü anlaşma sonuç doğurmaz.

Miras yoluyla gelen mal

Malın kendisi kişisel maldır. Ancak iki nokta gözden kaçırılır:

• Bu maldan elde edilen kira, faiz, temettü gibi gelirler edinilmiş maldır (TMK m. 219). Aksi ancak noterde yapılacak sözleşmeyle kararlaştırılabilir.
• Miras kalan mal satılıp yerine başka bir mal alınırsa, yeni mal da kişisel maldır (ikame değer). Ancak alım bedelinin bir kısmı maaşla veya kredi ile karşılanmışsa, o oranda edinilmiş mal niteliği doğar ve karma bir hesap yapılır.

Miras iddiasının veraset ilamı, tapu kaydındaki intikal şerhi ve tereke belgeleriyle ispatlanması gerekir.

Evlilik öncesi edinilen mal

Rejimin başlangıcında mevcut olan mal kişisel maldır. Ancak kredisi evlilik içinde ödenmişse, edinilmiş mallar lehine denkleştirme alacağı doğar. Bu, uygulamada en sık karşılaşılan durumdur.

Evlilik tarihi ile tapu tarihi arasındaki fark, kayıtlarla net biçimde ortaya konmalıdır.

Bağış ve karşılıksız kazandırmalar

Anne, baba veya üçüncü kişilerce yapılan bağışlar kişisel maldır. Ancak “bağış” iddiasının ispatı gerekir. Aile içinde yapılan ödemelerde, paranın kime bağışlandığı çoğu kez tartışmalı olur: ödeme her iki eşe mi, yoksa yalnız birine mi yapılmıştır?

Tapuda satış olarak gösterilen, gerçekte ise bağış niteliğindeki işlemler ayrıca değerlendirilir. Bağış iradesinin yazılı olarak veya banka açıklamalarıyla belgelenmesi büyük önem taşır.

Tazminatlar

Burada net bir ayrım vardır:

• Manevi tazminat alacakları kişisel maldır (TMK m. 220).
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar edinilmiş maldır (TMK m. 219).
• Maddi zararın giderilmesine yönelik diğer tazminatlarda, tazmin edilen değerin hangi mal grubuna ait olduğuna bakılır. Kişisel mala verilen zararın tazmini kişisel mal, edinilmiş mala verilen zararın tazmini edinilmiş mal sayılır.

Sosyal güvenlik ödemeleri, emeklilik ve kıdem tazminatı

TMK m. 219 uyarınca sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının yaptığı ödemeler edinilmiş maldır. Emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı da çalışmanın karşılığı olduğundan kural olarak edinilmiş mal kabul edilir.

Ancak bu ödemelerin, çalışmanın rejim içindeki dönemine karşılık gelen kısmı hesaba katılır. Evlilikten önceki çalışma dönemine düşen kısım için oranlama yapılması gerekebilir. Bu, uygulamada bilirkişi raporlarında sık atlanan bir ayrıntıdır.

Şirket payları ve ticari işletme

Evlilik içinde kurulan şirketin payları edinilmiş maldır. Evlilik öncesinde sahip olunan paylar ise kişisel maldır; ancak evlilik içinde yapılan sermaye artırımları, dağıtılmayan kârın sermayeye eklenmesi ve payın değerindeki artış ayrı ayrı incelenir.

Şirket paylarının değerlemesi teknik bir konudur; ticari defterler, bilançolar ve bağımsız denetim raporları üzerinden yapılır.

Kişisel kullanıma yarayan eşya

Giysi, kişisel bakım eşyası, mesleki alet gibi kişiye özgü eşyalar kişisel maldır. Buna karşılık yüksek değerli takı, saat veya koleksiyon eşyalarının bu kapsamda sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir. Ziynet eşyası ise ayrı bir hukuki rejime tabidir ve kendi kuralları çerçevesinde ele alınır.

Piyango, şans oyunu ve benzeri kazançlar

Bu kazançlar karşılığı verilerek elde edilmiş sayılmadığından kişisel mal olduğu yönünde görüşler bulunmakla birlikte, biletin edinilmiş mal niteliğindeki gelirle alınmış olması nedeniyle edinilmiş mal sayılması gerektiği de savunulmaktadır. Tartışmalı bir konu olduğundan, somut dosyada delil durumuna göre değerlendirilmelidir.

TMK m. 222 üç kademeli bir kural getirir:

1. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispatla yükümlüdür.
2. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar, onların paylı mülkiyetinde sayılır.
3. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.

Üçüncü kural, uygulamada oyunun kurallarını belirler: kişisel mal iddiasında bulunan taraf ispat etmek zorundadır. Belge sunulamadığında mal edinilmiş kabul edilir ve katılma alacağı hesabına girer.

Ayrıca TMK m. 226 uyarınca her eş, diğer eşin zilyetliğindeki kendisine ait malları geri alabilir; paylı mülkiyet konusu malda üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğer ödemeleri karşılamak suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.

• Tapu kayıtları ve tapu işlem dosyaları (akit tablosu, ödeme belgeleri),
• veraset ilamı, intikal ve tereke belgeleri,
• banka hesap hareketleri, havale ve EFT dekontları,
• kredi sözleşmeleri ve ödeme planları,
• araç tescil ve satış kayıtları,
• SGK hizmet dökümü, maaş bordroları, kıdem ve ihbar tazminatı ödeme belgeleri,
• ticaret sicil kayıtları, pay defteri, bilanço ve gelir tabloları,
• vergi dairesi kayıtları,
• noterde yapılmış mal rejimi sözleşmesi varsa örneği.

Bu kayıtların dava dilekçesinde, kurum adı ve dönem belirtilerek istenmesi yargılama süresini önemli ölçüde kısaltır.

• Kişisel malın gelirini de kişisel mal saymak,
• miras veya bağış iddiasını belgelendirmemek,
• evlilik öncesi malda denkleştirme talebini atlamak,
• ikame malda karma yapıyı ayrıştırmamak,
• kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesinde evlilik öncesi çalışma dönemini oranlamamak,
• şirket paylarında sermaye artırımlarını ayrı incelememek,
• mal rejimi sözleşmesinin noterde yapılması zorunluluğunu bilmemek,
• ispat yükünün kişisel mal iddiasında bulunanda olduğunu gözden kaçırmak.

Mal rejimi dosyalarında kazanan taraf, çoğu kez daha iyi hukuki argüman üreten değil, kayıtları eksiksiz toplayan taraftır. Kişisel mal iddiasını belgeleyemeyen eş, malını hesaba dâhil edilmiş olarak bulur; kişisel malın gelirini hesaba yazdırmayan eş ise alacağının önemli bir bölümünü kaybeder.

Malvarlığı listesinin edinim tarihleri, ödeme kaynakları ve belge dayanaklarıyla birlikte hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.