Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır? Artık Değer ve Denkleştirme

Katılma alacağı hesabı beş adımda ilerler:

1. Her eşin malvarlığı, edinilmiş mal ve kişisel mal olarak ayrılır.
2. Edinilmiş mallara eklenecek değerler ilave edilir.
3. Mal grupları arasında denkleştirme yapılır.
4. Edinilmiş mallardan bu mallara ilişkin borçlar düşülür; kalan tutar artık değerdir.
5. Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkı kazanır. Karşılıklı alacaklar takas edilir.

TMK m. 231 uyarınca artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dâhil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz; yani artık değer eksi çıkarsa sıfır kabul edilir.

Her eşin adına kayıtlı bütün malvarlığı değerleri listelenir ve her biri için şu sorular cevaplanır:

• Ne zaman edinildi? (Evlilikten önce mi, sonra mı; boşanma dava tarihinden önce mi?)
• Bedeli neyle ödendi? (Maaş, miras, satış bedeli, kredi.)
• Karşılığı verilerek mi, karşılıksız mı edinildi?

TMK m. 222 uyarınca bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu nedenle kişisel mal iddiasında bulunan taraf, iddiasını belgeyle ispatlamak zorundadır.

Boşanma dava tarihinden sonra edinilen mallar hesaba dâhil edilmez; çünkü rejim TMK m. 225 uyarınca dava tarihinde sona ermiştir.

TMK m. 229 uyarınca şu değerler, fiilen malvarlığında bulunmasa dahi edinilmiş mallara eklenir:

• rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan, olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar,
• rejimin devamı süresince, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler.

İkinci hâlde süre sınırı yoktur; evliliğin başından itibaren yapılmış devirler dahi hesaba katılabilir. Ancak kastın ispatı gerekir. Uygulamada değerlendirilen göstergeler: devrin boşanma sürecine yakın yapılması, bedelin fiilen ödenmemesi, devralanın yakın akraba olması, malın kullanımının devredende kalmaya devam etmesi.

Eklenecek değerlerde, malın devredildiği tarihteki değeri esas alınır.

TMK m. 230 uyarınca bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse, tasfiyede denkleştirme istenebilir. Denkleştirmede değer artışı veya azalması da hesaba katılır.

En sık karşılaşılan örnek, evlilik öncesi alınmış kredili konuttur. Konut kişisel maldır; ancak kredi taksitleri evlilik içinde maaşla, yani edinilmiş malla ödenmiştir. Bu durumda edinilmiş mallar lehine denkleştirme alacağı doğar ve konutun değer artışına oranlanarak hesaplanır.

Benzer şekilde, miras kalan parayla evlilik içinde alınan bir taşınmazda kişisel mallar lehine denkleştirme söz konusu olur.

Her mal grubunun kendi borcu vardır. Edinilmiş mallara ilişkin borçlar edinilmiş mallardan düşülür.

Örneğin evlilik içinde kredi ile alınan ve rejimin sona erdiği tarihte kredi borcu devam eden bir konutta, konutun değeri edinilmiş mallara; kalan kredi borcu ise edinilmiş mallara ilişkin borç olarak düşülecek kaleme yazılır.

Sonuçta bulunan tutar artık değerdir. Artık değerin eksi çıkması hâlinde sıfır kabul edilir; yani bir eşin borçlarının fazlalığı, diğer eşin alacağını azaltmaz.

TMK m. 236 uyarınca her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir.

Her iki eşin de artık değeri varsa karşılıklı alacaklar takas edilir ve yalnız fark ödenir. Örneğin bir eşin artık değeri 3.000.000 TL, diğerinin 1.000.000 TL ise, ilk eşin diğerine ödeyeceği net tutar (3.000.000 − 1.000.000) ÷ 2 = 1.000.000 TL'dir.

TMK m. 236/2 uyarınca zina veya hayata kast sebebiyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir. Bunun dışındaki kusur hâlleri katılma alacağını etkilemez.

TMK m. 235 uyarınca tasfiyede malların tasfiye anındaki değerleri esas alınır; uygulamada bu, karara en yakın tarih olarak anlaşılır.

Bu kuralın iki önemli sonucu vardır:

• Rejimin sona erdiği tarihten sonra malda meydana gelen değer artışı, alacaklı eşe de yansır.
• Malın satın alındığı tarihteki bedeli değil, güncel sürüm değeri esas alınır.

Değeri düşen mallarda da aynı kural uygulanır. Bu nedenle uzun süren yargılamalarda değer tespitinin güncellenmesi talep edilmelidir.

Eklenecek değerlerde ise devir tarihindeki değer esas alınır. İki farklı tarihin karıştırılması, bilirkişi raporlarında en sık rastlanan hatadır.

Aşağıdaki tablo, hesabın kalem yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır; rakamlar temsilidir.

Takas sonrası Eş A'nın Eş B'ye ödeyeceği net katılma alacağı 1.650.000 TL olur.

Bu tablo yalnız yöntemi göstermektedir. Somut dosyada kalemlerin hangi gruba yazılacağı, delil durumuna göre değişir.

Rapor eline geçtiğinde şu noktalar mutlaka kontrol edilmelidir:

• Rejimin sona erdiği tarih doğru alınmış mı? (Boşanma dava tarihi.)
• Dava tarihinden sonra edinilen mallar hesaba katılmış mı?
• Kişisel mal-edinilmiş mal ayrımı belgelere uygun yapılmış mı?
• Kişisel malların gelirleri edinilmiş mal olarak yazılmış mı?
• Kredi taksitlerinin hangi dönemde, hangi kaynaktan ödendiği ayrıştırılmış mı?
• Denkleştirme, değer artışına oranlanarak mı hesaplanmış?
• Değerleme tarihi tasfiye anı olarak alınmış mı?
• Eklenecek değerlerde devir tarihindeki değer kullanılmış mı?
• Artık değeri eksi çıkan mal grubu sıfır kabul edilmiş mi?
• Karşılıklı alacaklar takas edilmiş mi?

İtirazların bu başlıklar altında, hangi kalemin hangi rakamla değiştirilmesi gerektiği açıkça yazılarak yapılması, ek rapor alınma ihtimalini artırır.

• Malvarlığının tamamını yarı yarıya bölmeye çalışmak,
• kişisel malın gelirini kişisel mal saymak,
• kredi ödemelerini dönemlere ayırmadan tek kalem göstermek,
• denkleştirmeyi nominal ödeme tutarı üzerinden hesaplamak,
• eklenecek değerlerde güncel değeri kullanmak,
• karşı tarafın artık değerini hiç hesaplamayıp takası atlamak,
• faiz talebini dilekçeye yazmamak,
• kısmi dava veya belirsiz alacak davasında talep artırımını süresinde yapmamak.

Katılma alacağı hesabı, tek bir yanlış gruplandırmayla milyonlarca liralık fark doğurabilen teknik bir işlemdir. Uygulamada davaların kaderini belirleyen, dava dilekçesindeki hukuki tartışma değil; kayıtların eksiksiz toplanması ve bilirkişi raporuna kalem kalem itiraz edilmesidir.

Mal listesinin edinim tarihleriyle, ödeme kaynaklarıyla ve güncel değerleriyle birlikte hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.