Hukukta İyiniyet ve Dürüstlük Kuralı

Herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bu, tarafların kişisel kanaatinden bağımsız, objektif bir davranış ölçüsüdür. Makul, güvenilir ve dürüst bir kişinin aynı koşullarda nasıl davranacağı esas alınır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Yetkinin yalnız karşı tarafa zarar vermek için kullanılması, önceki davranışla çelişen talep, uzun süre güven yaratıldıktan sonra biçimsel hakka dayanılması ve hakkın amacına aykırı kullanılması bu kapsamda tartışılabilir. Ancak TMK m. 2, her adaletsiz görülen sonucu düzeltmek için sınırsız bir araç değildir.

Kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Buradaki iyiniyet, bir hakkın kazanılmasına veya hukuki sonucun doğmasına engel olguyu bilmemek ve gereken özen gösterilse de bilebilecek durumda olmamaktır.

İyiniyet kural olarak karine sayılır; karşı taraf aksini ispatlayabilir. Bununla birlikte durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz. Tapu, sicil, zilyetlik, vekâlet yetkisi veya şirket temsil kaydı gibi alanlarda araştırma yükümlülüğü somut olayın niteliğine göre değişir.

Taşınır mülkiyetinin yetkisiz kişiden kazanılması, tapu siciline güven, zamanaşımıyla kazanma, geçersiz evlilikte eşin durumu ve sebepsiz zenginleşme gibi birçok kurumda iyiniyetin özel sonucu vardır. İyiniyet ancak kanunun koruma bağladığı yerde sonuç doğurur; genel bir 'haklılık' ölçüsü değildir.

İyiniyetin varlığı karine olsa da karşı taraf, kişinin gerçek durumu bildiğini veya gereken özeni göstermediğini belge, yazışma, sicil kaydı, tanık ve olayların akışıyla ispatlayabilir. Dürüstlük kuralına aykırılık ise davranışların bütünü ve yarattığı güven üzerinden değerlendirilir.

İyiniyeti ahlaki iyi niyetle eşitlemek, TMK m. 2 ile m. 3'ü aynı kurum saymak, sicil araştırması yapılmadan iyiniyet iddia etmek ve hakkın kötüye kullanılması yasağını her sözleşme ihlaline uygulamak sık hatalardır.

İyiniyet kişinin bilgi durumuna, dürüstlük kuralı ise davranış biçimine ilişkindir. Bir uyuşmazlıkta hangi kurumun uygulanacağı, hukuki sonucun kanunda neye bağlandığı belirlenerek tespit edilmelidir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.