HMK Geçici Maddeler: Eski Davalar ve Kanun Yolu Rejimi

Geçici Madde 1'in ilk fıkrasına göre HMK'nın yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2011 tarihinden önce açılmış davalarda uygulanmaz.

İkinci fıkra; senetle ispat, istinaf, temyiz ve temyizde duruşmaya ilişkin parasal sınır hükümlerinin de 1 Ekim 2011'den önce açılan dava ve işlerde uygulanmayacağını düzenler.

Bu hüküm, eski tarihli davalarda yalnızca güncel parasal sınır tablosuna bakılarak kanun yolu veya ispat rejimi belirlenemeyeceğini gösterir.

Geçici Madde 2'ye göre 1086 sayılı Kanunun yürürlükte olduğu dönemde usulüne uygun olarak düzenlenmiş senetler, HMK'nın yürürlüğünden sonra da geçerliliklerini korur.

Yeni kanunun şekil veya ispat kuralları, eski dönemde geçerli biçimde oluşturulmuş senedi kendiliğinden hükümsüz hâle getirmez. Ancak senedin maddi hukuka göre geçerliliği ile usul hukukundaki ispat gücü birbirinden ayrılmalıdır.

Bölge adliye mahkemeleri 20 Temmuz 2016 tarihinde göreve başlamıştır. Geçici Madde 3, bu tarihten önce verilen kararlar hakkında eski HUMK temyiz hükümlerinin uygulanmaya devam etmesini öngörür.

Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce verilen kararlar, kesinleşinceye kadar eski temyiz rejimine tabidir ve bu dosyalar istinaf incelemesi için bölge adliye mahkemesine gönderilemez.

Bu ayrımda dava tarihi değil, kural olarak ilk derece kararının verildiği tarih belirleyicidir. Ancak bozma sonrası verilen yeni karar, direnme kararı veya usuli kazanılmış hak gibi hususlar dosya özelinde ayrıca incelenmelidir.

İlk derece kararı 20 Temmuz 2016'dan önce verilmişse, karar sonradan tebliğ edilmiş veya kanun yolu incelemesi daha sonra yapılmış olsa dahi eski HUMK temyiz sistemi uygulanabilir. Böyle bir karar doğrudan bölge adliye mahkemesine götürülemez.

Karar 20 Temmuz 2016'dan sonra verilmişse kural olarak istinaf sistemi devreye girer. Mahkemenin kanun yolu bildirimindeki yanlışlık, kanunun öngördüğü sistemi değiştirmez.

Geçici Madde 4, bölge adliye mahkemelerinin göreve başlamasından önce verilen kararlarla ilgili Yargıtay bozması üzerine mahkemelerin verdiği direnme kararlarının incelenme usulünü düzenler.

Direnme kararı, önce kararına direnilen Yargıtay dairesine gönderilir. Daire direnme üzerine önceki kararını yerinde görmez ve düzeltirse uyuşmazlık çözülebilir; direnmenin yerinde olmadığı kanaatini sürdürürse dosya Hukuk Genel Kuruluna gönderilir.

HMK m. 448, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla usul hükümlerinin derhal uygulanacağını belirtir. Geçici maddeler ise bu genel ilkenin özel istisnalarını oluşturur.

Uygulama sırası şöyledir:

1. Somut konu hakkında özel bir geçiş hükmü bulunup bulunmadığı belirlenir.
2. Özel hüküm varsa öncelikle uygulanır.
3. Özel hüküm yoksa tamamlanmış işlem korunur ve yeni usul kuralı derhal uygulanır.

Geçici Madde 1 yalnızca yargı yolu ve göreve ilişkin özel koruma getirir. Yetki bakımından aynı kapsamda genel bir istisna öngörülmemiştir. Bununla birlikte yetki itirazının ileri sürülme zamanı, kesin yetki ve tamamlanmış usul işlemleri ayrıca incelenmelidir.

Eski dosyalarda senetle ispat veya kanun yolu sınırı belirlenirken sadece bugünkü miktar dikkate alınmaz. Dava tarihi, hukuki işlem tarihi, karar tarihi ve geçici hükmün kapsamı birlikte değerlendirilir.

2025 yılında HMK Ek Madde 1'de yapılan değişiklikle güncel sistemde kanun yolu sınırları bakımından dava tarihi esas alınmaya başlanmıştır. Ancak HMK'nın yürürlük ve istinafa geçiş dönemindeki eski dosyalar için Geçici Maddeler 1 ve 3 öncelikle incelenmelidir.

En sık hata, 20 Temmuz 2016'dan önce açılan bütün davaların eski temyiz sistemine tabi olduğunu düşünmektir. Belirleyici olan çoğu durumda davanın değil kararın tarihidir. Diğer hatalar; bozma sonrası süreci incelememek, geçici madde ile HMK m. 448'i birlikte değerlendirmemek ve mahkemenin kanun yolu şerhini kesin doğru kabul etmektir.

Geçiş hükümleri, dosyanın yalnızca bugünkü aşamasına bakılarak uygulanamaz. Dava, işlem, ilk karar, bozma ve yeni karar tarihleri kronolojik olarak çıkarılmalı; ardından ilgili geçici madde belirlenmelidir. Yanlış kanun yolu rejimi seçilmesi, başvurunun görev yönünden reddine ve süre kaybına neden olabilir.

Eski tarihli veya bozma sonrası devam eden dosyalarda uygulanacak usul ve kanun yolu rejiminin yanlış belirlenmesi ciddi hak kaybı doğurabilir. Dosyanızın işlem ve karar tarihleri üzerinden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 448 ve Geçici Maddeler 1-4.
• Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihi: 20.07.2016.
• Kaynak PDF'deki geçici madde metinleri, güncel kanun yolu sistemiyle birlikte açıklanmıştır.