Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Hukuk Muhakemeleri Kanununun Zaman Bakımından Uygulanması: HMK Madde 448
Yeni usul hükümlerinin derhal uygulanması, tamamlanmış işlemlerin korunması, kanun yolu rejimi ve geçiş hükümlerinin etkisi açıklanır.
Usul kanunu değiştiğinde eski davaların tamamı baştan başlamaz; fakat henüz yapılmamış işlemler de kural olarak eski kurala göre yürütülmez. HMK 448, tamamlanmış işlemleri koruyarak yeni usul hükmünün derhâl uygulanmasını esas alır.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Usul kuralları, mahkemenin ve tarafların yargılama içindeki işlemlerini düzenler. Derhâl uygulama ilkesi, yeni kuralın yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak usul işlemlerine uygulanmasıdır. Tamamlanmış işlem ilkesi ise önceki kanuna uygun biçimde bitmiş bir işlemin sonradan geçersiz hâle gelmesini önler.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 448’e göre Kanun hükümleri tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanır. HMK 447, eski HUMK’a yapılan atıfların karşılık gelen HMK hükümlerine yapılmış sayılmasını düzenler. HMK Geçici 3 ve sonraki özel geçiş hükümleri, bölge adliye mahkemelerinin faaliyete geçmesi ve kanun yolları bakımından genel ilkenin istisnalarını oluşturmuştur.
Düzenlemenin Kapsamı
Bir işlemin tamamlanıp tamamlanmadığı, işlemin bütün unsurlarıyla bitip bitmediğine göre belirlenir. Dava açma işlemi eski kanun döneminde tamamlanmışsa yeni kanunun dava dilekçesi koşulları geriye yürütülmez; ancak sonraki tahkikat veya kanun yolu işlemlerinde yeni kurallar uygulanabilir. Maddi hukuk kuralları bakımından ise aynı yaklaşım otomatik olarak geçerli değildir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Kanun değişikliğinde önce işlemin tarihi, sonra niteliği ve tamamlanma durumu belirlenir. Özel yürürlük ve geçiş maddesi varsa HMK 448’den önce o hüküm uygulanır. Kanun yolu bakımından karar tarihi, dava tarihi veya başvuru tarihi ölçütlerinden hangisinin benimsendiği ilgili değişiklik metninden kontrol edilmelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Yeni süre kuralı yürürlüğe girdiğinde başlamış ve henüz bitmemiş sürelerin durumu özel geçiş hükmüne bağlıdır. Geçiş hükmü yoksa kazanılmış usulî hak, tamamlanmış işlem ve adalete erişim ilkeleri birlikte değerlendirilir. Eski ve yeni kanunun sürelerini seçerek birleştirmek mümkün değildir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Dava açılış tarihi, ara karar tarihi, tebliğ kaydı, işlemin tamamlandığını gösteren makbuz veya tutanak, değişiklik kanununun yürürlük tarihi ve geçici maddeler dosyada karşılaştırılmalıdır. UYAP işlem kütüğü tarih tespitinde önemli olabilir.
Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 07.06.2018 tarihli, 2017/2723 E., 2018/11134 K. sayılı kararında eski HUMK döneminde açılan davada tamamlanmış dava açma işleminin yeni HMK hükümleriyle geriye dönük geçersiz sayılamayacağı kabul edilmiştir. Yargıtay uygulamasında yeni usul kuralının henüz başlamamış veya tamamlanmamış işlemlere derhâl uygulanması temel ilkedir.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Usul işlemlerinde kazanılmış hak kavramı, maddi hukuktaki kazanılmış haktan daha dar uygulanır. Tarafın belirli bir usul kuralının hiç değişmeyeceğine güveni korunmaz; fakat tamamlanmış bir işlemin geçerliliği ve usulî güvenlik korunur.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Bir değişiklik uygulanırken yalnız HMK 448’e atıf yapmak yeterli değildir. Değişiklik kanununun yürürlük maddesi, geçici maddesi ve işlemin tamamlanma anı ayrı ayrı yazılmalıdır. Özellikle parasal sınırlar ve kanun yolu sürelerinde dosyanın kronolojisi tablo hâline getirilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yeni usul kuralını tamamlanmış işleme geriye yürütmek
- Eski davada bütün yargılamanın eski kanuna tabi olduğunu sanmak
- Özel geçiş hükmünü kontrol etmemek
- Maddi hukuk ve usul hukuku zaman kurallarını karıştırmak
- Kanun yolu rejimini yalnız karar başlığındaki “kesin” ibaresine göre belirlemek
Hukuki Değerlendirme
Zaman bakımından uygulama sorunu, “eski dava-yeni dava” ayrımından ibaret değildir. Her usul işlemi kendi tarihi ve tamamlanma durumu üzerinden incelenmeli, özel geçiş hükümleri gözden kaçırılmamalıdır.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 447-448 ve geçici maddeler
- Yargıtay 1. HD, 07.06.2018, 2017/2723 E., 2018/11134 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-448-zaman-bakimindan-uygulanma-25dce954.pdf
Sık Sorulan Sorular
Kural olarak henüz tamamlanmamış sonraki işlemlere uygulanır.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.