HMK Madde 451: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yürürlüğü

HMK m. 451, “Bu Kanun 1/10/2011 tarihinde yürürlüğe girer.” hükmünü içerir. Kanunun 4 Şubat 2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanması ile yürürlüğe girmesi arasında geçiş ve hazırlık dönemi bırakılmıştır.

HMK m. 448'e göre kanun hükümleri, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhal uygulanır. Buna göre 1 Ekim 2011 tarihinde devam eden davalarda, kanunda özel bir geçiş hükmü yoksa yeni usul kuralı yürürlük tarihinden sonraki işlemlere uygulanır.

Derhal uygulama, eski kanun döneminde usulüne uygun tamamlanan işlemlerin geçersiz hâle gelmesi anlamına gelmez. Dava dilekçesi, tebligat, delil bildirimi veya usulüne uygun düzenlenmiş senet gibi tamamlanmış işlemler, yürürlükteki geçiş hükümleri çerçevesinde hukuki sonuçlarını korur.

HMK Geçici Madde 1; yargı yolu ve göreve ilişkin hükümler ile senetle ispat, istinaf, temyiz ve temyizde duruşmaya ilişkin parasal sınırların eski tarihli dava ve işlerde uygulanmasını sınırlar.

Geçici Madde 2, 1086 sayılı Kanun döneminde usulüne uygun düzenlenmiş senetlerin geçerliliğini korur. Geçici Madde 3 ise bölge adliye mahkemelerinin 20 Temmuz 2016 tarihinde faaliyete geçmesinden önce verilen kararlar bakımından eski temyiz sisteminin uygulanmasına devam edilmesini düzenler.

Bu nedenle yalnızca davanın açıldığı tarihe bakmak her zaman yeterli değildir. İlk derece kararının tarihi, bozma sonrası yargılama, önceki kararın kesinleşip kesinleşmediği ve kanun yolunun hangi rejime tabi olduğu birlikte incelenmelidir.

Maddi hukuk kuralları ile usul hukuku kuralları birbirinden ayrılmalıdır. HMK, yargılama usulünü düzenler. Uyuşmazlığın esasına uygulanacak maddi hukuk kuralı, hukuki ilişkinin kurulduğu tarih ve ilgili kanunun geçiş hükümlerine göre belirlenir.

Usul kuralı bakımından ise tamamlanmış işlem korunur; yürürlükten sonra yapılacak işlem kural olarak yeni kanuna tabi olur. Ancak görev, yargı yolu, parasal sınırlar ve kanun yolları gibi alanlarda özel geçiş hükümleri önceliklidir.

Geçici Madde 1 uyarınca HMK'nın yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğünden önce açılmış davalarda uygulanmaz. Görev konusu kamu düzenine ilişkin olsa da bu özel geçiş hükmü eski tarihli davalarda dikkate alınmalıdır.

Bununla birlikte dava konusu, taraflar veya talep sonucu sonradan değişmişse ortaya çıkan yeni usuli durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Bölge adliye mahkemeleri 20 Temmuz 2016 tarihinde göreve başlamıştır. Bu tarihten önce verilen kararlar, HMK Geçici Madde 3 uyarınca kural olarak eski HUMK temyiz hükümlerine göre incelenmeye devam eder. Bu dosyalar bölge adliye mahkemelerine gönderilmez.

20 Temmuz 2016 sonrası verilen ilk derece kararlarında ise istinaf sistemi uygulanır. Ancak bozma, direnme veya önceki karar tarihi bulunan karma dosyalarda geçiş rejimi ayrıca incelenmelidir.

En sık hata, 1 Ekim 2011'den önce açılmış her davaya bütünüyle HUMK uygulanacağını düşünmektir. Derhal uygulama ilkesi nedeniyle, tamamlanmamış sonraki usul işlemlerinde HMK uygulanabilir. Tersine, kanun yolu bakımından yalnızca başvuru tarihine bakmak da hatalıdır; karar tarihi ve geçici hükümler belirleyicidir.

HMK m. 451 tek cümlelik bir yürürlük hükmü olsa da uygulamadaki sonucu geçiş hükümleriyle birlikte ortaya çıkar. Eski tarihli bir dosyada doğru usul rejimini belirlemek için dava tarihi, işlem tarihi, karar tarihi ve varsa bozma süreci ayrı ayrı incelenmelidir.

Eski tarihli davalarda yanlış usul veya kanun yolu rejiminin uygulanması, başvurunun görev veya süre yönünden reddine yol açabilir. Somut dosyanızdaki geçiş hükümlerinin ve kanun yolu sisteminin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 448, 451 ve Geçici Maddeler 1-4.
• Bölge adliye mahkemelerinin faaliyete başladığı 20.07.2016 tarihi.
• Kaynak PDF'deki yürürlük metni, geçiş hükümleriyle birlikte açıklanmıştır.