Takipsizlik Kararı Nedir? Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara İtiraz

Soruşturma tamamlandığında üç ana ihtimal vardır:

1. İddianame düzenlenmesi: Toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcılık iddianame düzenleyerek kamu davası açar.
2. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar: Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememişse veya kovuşturma olanağı yoksa takipsizlik kararı verilir.
3. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: Kanunda öngörülen şartların varlığı hâlinde, savcılık kamu davasının açılmasını belirli bir denetim süresiyle erteleyebilir.

Ayrıca ihbar veya şikâyetin açıkça suç oluşturmayan ya da soyut ve genel nitelikte olması hâlinde, hiç soruşturma yapılmadan soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir.

• Fiilin suç oluşturmaması,
• yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi,
• şüphelinin fiili işlediğinin ispatlanamaması,
• suçun şikâyete bağlı olması ve şikâyetin bulunmaması ya da süresinde yapılmaması,
• dava zamanaşımının dolmuş olması,
• şüphelinin ölmüş olması,
• yargılama şartının gerçekleşmemesi (izin, talep, dokunulmazlık gibi),
• uzlaşmanın sağlanmış olması,
• önödemenin yerine getirilmiş olması,
• hukuka uygunluk nedeninin bulunması (meşru savunma gibi).

Karar gerekçeli olmak zorundadır. Gerekçesiz veya matbu ifadelerden ibaret kararlar itirazın en güçlü dayanağıdır.

Karar, suçtan zarar gören ile şüpheliye tebliğ edilir. Tebligat, itiraz süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir; bu nedenle şikâyet dilekçesinde güncel adresin ve varsa elektronik tebligat adresinin doğru gösterilmesi önemlidir.

Kararda, itiraz hakkı, süresi ve mercii de gösterilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren on beş gündür.

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Dilekçe, uygulamada kararı veren Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla da sunulabilir.

Süre hak düşürücüdür. On beş günün geçmesi hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir; bu durumda geriye kalan tek yol, yeni delil ortaya çıkması hâlinde savcılığa başvurmaktır.

Etkili bir itiraz dilekçesi, kararın gerekçesini hedef alır. Şu yapı önerilir:

1. Karar bilgileri: Soruşturma numarası, karar numarası, tebliğ tarihi.
2. Olayın özeti: Kısa ve kronolojik anlatım.
3. Kararın gerekçesinin analizi: Savcılığın hangi olguyu değerlendirmediği, hangi delili toplamadığı somut biçimde gösterilir.
4. Toplanmayan deliller: Dinlenmeyen tanıklar, istenmeyen kamera kayıtları, alınmayan banka veya iletişim kayıtları, yaptırılmayan bilirkişi incelemesi tek tek sayılır.
5. Hukuki değerlendirme: Fiilin hangi suçu oluşturduğu ve kararın hangi noktada hatalı olduğu açıklanır.
6. Talep: Kararın kaldırılması ve iddianame düzenlenmesine karar verilmesi istenir; gerekirse soruşturmanın genişletilmesi talep edilir.
7. Ekler: Yeni belgeler dilekçeye eklenir.

Genel nitelikte “karar hatalıdır” ifadeleri sonuç doğurmaz. İtirazın gücü, toplanmamış somut delili göstermesinden gelir.

Hâkimlik dosyayı inceledikten sonra:

• İtirazı reddedebilir. Karar yerinde görülürse itiraz reddedilir.
• Soruşturmanın genişletilmesine karar verebilir. Kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse, belirteceği eksik hususların tamamlanmasını savcılıktan isteyebilir.
• İtirazı kabul edebilir. İtirazı yerinde görürse Cumhuriyet savcısının iddianame düzenlemesine karar verir. Bu karar üzerine savcılık iddianame düzenlemek zorundadır.

Hâkimliğin itiraz hakkındaki kararı kural olarak kesindir; ayrıca bir kanun yoluna başvurulamaz.

Evet, ancak sınırlı biçimde. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için:

• yeni delil ortaya çıkması ve
• kanunda öngörülen usulün izlenmesi

gerekir. Ayrıca dava zamanaşımı süresi dolmamış olmalıdır.

Yeni delil kavramı, soruşturma sırasında bilinmeyen veya elde edilemeyen delilleri ifade eder. Aynı delillerin farklı yorumlanması talebi yeni delil sayılmaz. Bu nedenle şikâyetçinin, itiraz aşamasını sonuna kadar kullanması önemlidir.

İtiraz yolu tüketildikten sonra, somut olayda etkili soruşturma yükümlülüğünün ihlal edildiği düşünülüyorsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir. Özellikle yaşam hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı ile ilgili dosyalarda devletin etkili soruşturma yükümlülüğü ayrı bir denetim ölçütüdür.

Bireysel başvuru için otuz günlük süre ve diğer kabul edilebilirlik şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Takipsizlik kararı, şüpheli bakımından da önemlidir:

• Karar, adli sicile mahkûmiyet olarak kaydedilmez.
• Kişi, kanuna aykırı biçimde uygulanmış koruma tedbirleri nedeniyle tazminat isteyebilir.
• Karara karşı şüphelinin de menfaati olabilir; örneğin gerekçede suçun işlendiği fakat delil bulunmadığı yönünde ifadeler yer alıyorsa, itibar bakımından bu ifadelerin düzeltilmesi istenebilir.

• Tebliğ tarihini kaydetmemek ve on beş günlük süreyi kaçırmak,
• itiraz dilekçesinde yalnız memnuniyetsizlik ifade etmek,
• toplanmayan delilleri tek tek göstermemek,
• yeni belgeleri dilekçeye eklememek,
• itirazı yanlış mercie vermek,
• adres değişikliğini bildirmediği için tebligattan haberdar olmamak,
• kararın gerekçesini okumadan itiraz yazmak,
• itiraz reddedilince yeni delil arayışından vazgeçmek,
• dava zamanaşımı süresini takip etmemek.

Takipsizlik kararı, çoğu zaman soruşturmanın eksik yürütülmesinden kaynaklanır. Bu nedenle itirazın başarısı, kararın gerekçesindeki boşluğu somut delil önerileriyle doldurabilmesine bağlıdır.

Şikâyetçinin en kritik görevi, on beş günlük süreyi kaçırmamak ve itiraz dilekçesini dosya içeriğini inceleyerek hazırlamaktır. Dosya incelenmeden yazılan itirazlar genellikle reddedilir. Süreç için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.