Tenkis Davası ve Saklı Pay Nedir?

TMK m. 506 uyarınca altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş saklı paylı mirasçıdır. Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri bakımından saklı pay, yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür. Kardeşler, 10 Mayıs 2007 sonrasında açılan miraslar bakımından saklı paylı mirasçı değildir.

Davacının saklı paylı mirasçı olması, mirasın açılmış bulunması, saklı payın ihlal edilmesi ve ihlalin tenkise tabi bir kazandırmadan kaynaklanması gerekir. Mirasbırakanın her bağışı veya vasiyeti kendiliğinden hukuka aykırı değildir; esas olan, tasarruf nisabının aşılıp aşılmadığıdır.

Tenkis hesabı, mirasbırakanın ölüm tarihindeki net tereke üzerinden yapılır. Terekenin aktifleri ile kanunda dikkate alınması öngörülen kazandırmalar belirlenir; borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile kanunda sayılan diğer pasifler düşülür. Ardından her saklı paylı mirasçının yasal payı ve saklı payı hesaplanır. Uygulamada taşınmaz ve şirket payı değerlemeleri nedeniyle bilirkişi incelemesi çoğu zaman zorunludur.

Ölüme bağlı tasarruflar, tasarruf edilebilir kısmı aştıkları ölçüde tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalar ise TMK m. 565'te düzenlenen koşullar çerçevesinde değerlendirilir. Mirasçılık sıfatını kaybeden kişiye miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan devirler, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacı taşıyan işlemler ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar bu incelemenin merkezindedir.

TMK m. 571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl; vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak her hâlde on yıl geçmekle düşer. Bir yıllık süre ve on yıllık üst süre hak düşürücü niteliktedir. Tenkis iddiası, kanundaki koşullarla def'i olarak ileri sürüldüğünde farklı değerlendirilir.

Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine ilişkin HMK ve TMK hükümleri dikkate alınır. Birden fazla davalı veya farklı yerlerde malvarlığı bulunması, miras uyuşmazlıklarındaki özel yetki kuralını ortadan kaldırmaz.

Tenkis davası ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası aynı dava değildir. Tenkiste geçerli bir kazandırma saklı payı ihlal ettiği ölçüde azaltılır. Muris muvazaasında ise görünürdeki işlem ile gerçek irade arasındaki muvazaa ve gizli bağışın şekil şartı tartışılır. Talep sonucunun ve hukuki sebebin doğru kurulması önemlidir.

Veraset ilamı, tapu ve banka kayıtları, şirket kayıtları, vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış ve satış belgeleri, vergi kayıtları, ekspertizler ve tanık anlatımları kullanılabilir. Davacı, saklı pay ihlalini ve tenkise tabi kazandırmayı somutlaştırmalıdır. Mirasbırakanın saklı payı etkisiz kılma amacı iddia ediliyorsa olayların kronolojisi ve ekonomik gerçeklik özellikle önem kazanır.

Mirasbırakan hayattayken tenkis davası açmak, bir yıllık öğrenme süresini kaçırmak, net tereke yerine yalnız dava konusu malı esas almak, muris muvazaası ile tenkisi birbirine karıştırmak ve bütün kazandırmaları araştırmadan hesap yaptırmak başlıca hatalardır.

Tenkis davasında asıl güçlük, saklı pay oranını bilmekten çok, net terekeyi ve tenkise tabi kazandırmaları eksiksiz belirlemektir. Dava açılmadan önce malvarlığı hareketlerinin ve sürelerin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.