Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Mirasa Etkisi

TBK madde 611 uyarınca ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle bakım borçlusu, bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısı da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcu altına girer. Sözleşme, karşılıklı edimler içeren ivazlı bir sözleşmedir; bakım borçlusunun üstlendiği yükümlülük, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda kişisel bakım ve gözetim niteliği de taşır.

Sözleşme, mirasbırakanın hayattayken malvarlığını devretmesi biçiminde kurulabileceği gibi, bakım alacaklısının bakım borçlusunu mirasçı atadığı veya kendisine belirli mal vasiyet ettiği biçimde de düzenlenebilir.

TBK madde 612 uyarınca ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atama veya vasiyet içeriyorsa miras sözleşmesi şeklinde, yani resmî vasiyetname usulüyle yapılmalıdır. Sözleşme yalnızca sağlararası bir malvarlığı devrini içeriyorsa, devrin konusuna göre gereken şekil kuralları uygulanır; taşınmaz devri söz konusuysa resmî şekil ayrıca aranır.

Şekle aykırı yapılan bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi, kural olarak geçersizdir. Ancak taraflar sözleşmeyi uzun süre fiilen uygulamış ve edimlerini karşılıklı olarak yerine getirmişse, şekil eksikliğinin ileri sürülmesinin dürüstlük kuralına aykırılık oluşturup oluşturmadığı somut olaya göre ayrıca değerlendirilir.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan devir, bakım alacaklısının malvarlığını azaltır ve dolayısıyla mirasçıların miras paylarını da etkiler. Sözleşme geçerli biçimde kurulmuş ve edimler karşılıklı olarak yerine getirilmişse, mirasçılar kural olarak sözleşmenin geçerliliğine itiraz edemez; ancak saklı paylarının zedelendiğini ileri sürebilirler.

TBK madde 619 uyarınca ölünceye kadar bakma sözleşmesi de, tıpkı diğer karşılıksız veya kısmen karşılıksız kazandırmalar gibi, saklı paylı mirasçıların haklarını zedelediği ölçüde tenkise tabi olabilir. Ancak burada belirleyici olan, sözleşmenin gerçekten ivazlı olup olmadığıdır. Bakım borçlusu, üstlendiği bakım yükümlülüğünü fiilen ve tam olarak yerine getirmişse, devredilen malvarlığı ile sağlanan bakım hizmeti arasında makul bir denge bulunduğu ölçüde tenkis talebi sınırlı kalabilir.

Buna karşılık bakım yükümlülüğünün fiilen yerine getirilmediği, sözleşmenin yalnızca malvarlığını mirasçılardan kaçırmak amacıyla kurulduğu durumlarda, sözleşmenin görünüşteki bedelli niteliği mahkemece sorgulanabilir. Bu noktada sözleşmenin gerçek bir bakım ilişkisi mi yoksa örtülü bir karşılıksız kazandırma mı olduğu, tarafların yaşı, sağlık durumu, bakımın fiilen sağlanıp sağlanmadığı ve devredilen malın değeriyle bakım hizmetinin makul karşılaştırılabilirliği üzerinden değerlendirilir.

Bakım borçlusu aynı zamanda bakım alacaklısının yasal mirasçısıysa, sözleşmeyle sağlanan kazandırmanın miras payına mahsuben mi yoksa bağımsız bir edim karşılığı mı yapıldığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu ayrım, mirasta denkleştirme kurumuyla kesişebilir; ancak denkleştirmenin şartları ile ölünceye kadar bakma sözleşmesinin ivazlılığı farklı hukuki temellere dayanır ve birbirine karıştırılmamalıdır.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım alacaklısının ölümüyle amacına ulaşmış olur. Sözleşme, ayrıca tarafların anlaşmasıyla veya bakım borçlusunun yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi hâlinde bakım alacaklısı tarafından feshedilebilir. Bakım alacaklısının sağlığında sözleşmeyi feshetmesi, daha önce devrettiği malvarlığının iadesini her zaman otomatik olarak sağlamaz; iade talebinin kapsamı sözleşme hükümlerine ve genel hükümlere göre belirlenir.

Bakım borçlusu, bakım alacaklısından önce ölürse sözleşmeden doğan yükümlülükler kural olarak bakım borçlusunun mirasçılarına geçer. Ancak bakımın kişisel niteliği ağır bastığı ölçüde, mirasçıların bu yükümlülüğü fiilen yerine getirip getiremeyeceği ve bakım alacaklısının menfaatinin nasıl korunacağı somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Sözleşmenin geçerliliğine, feshine veya tenkisine ilişkin uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Miras hukukundan doğan taleplerde mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Uyuşmazlıkta sözleşmenin noter dosyası, bakımın fiilen sağlandığını gösteren sağlık ve bakım kayıtları, komşu ve yakın çevre tanıklıkları, devredilen malın değerine ilişkin bilirkişi raporları ve tarafların ekonomik durumu önem taşır. Bakımın gerçekten sağlanıp sağlanmadığı, çoğu kez davanın sonucunu belirleyen en kritik unsurdur.

• Sözleşmeyi yalnızca malvarlığı devri olarak görüp bakım yükümlülüğünün fiilen yerine getirilip getirilmediğini araştırmamak,
• şekil şartına aykırı sözleşmenin her durumda geçerli sayılacağını varsaymak,
• tenkis talebinde sözleşmenin ivazlı niteliğini ve bakımın gerçekliğini göz ardı etmek,
• denkleştirme ile tenkis taleplerini birbirine karıştırmak,
• bakım borçlusunun ölümü hâlinde yükümlülüğün akıbetini değerlendirmeden dava açmak.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, gerçek bir bakım ilişkisine dayandığında meşru ve geçerli bir malvarlığı düzenleme aracıdır. Ancak bakımın fiilen sağlanmadığı veya sözleşmenin yalnız saklı paylı mirasçıları dışlamak amacıyla kurulduğu iddia edildiğinde, uyuşmazlık ciddi bir tenkis davasına dönüşebilir.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerliliği veya saklı paylara etkisi konusunda somut olayınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.