Ceza Yargılamasında İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

Kural olarak ilk derece ceza mahkemelerinin verdiği hükümlere karşı istinaf yolu açıktır. Buradaki hüküm kavramı; mahkûmiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme kararlarını kapsar.

Kanunda istinafa kapalı tutulan hâller de vardır:

• Hapis cezasından çevrilenler hariç olmak üzere, sonuç olarak kanunda gösterilen tutarı aşmayan adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri,
• Üst sınırı kanunda gösterilen gün sayısını geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri,
• Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler.

Bu parasal ve süreye ilişkin sınırlar yeniden değerleme ile güncellenebildiğinden, başvurudan önce karar tarihindeki sınırın kontrol edilmesi gerekir.

Hüküm niteliğinde olmayan ara kararlara karşı ise istinaf değil, itiraz yoluna gidilir. Tutuklama, adli kontrol veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları bu kapsamdadır.

İstinaf süresi yedi gündür. Sürenin başlangıcı şöyledir:

• Hüküm, başvuru hakkı olan kişinin yüzüne karşı açıklanmışsa süre, hükmün açıklandığı tarihten itibaren işler.
• Hüküm, ilgilinin yokluğunda açıklanmışsa süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlar.

Bu ayrım son derece önemlidir. Duruşmada hazır bulunan sanık için süre, gerekçeli kararın tebliğini beklemeden işlemeye başlar. Uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı, "gerekçeli kararı bekliyorum" düşüncesiyle yedi günlük sürenin geçirilmesidir.

Süresi içinde başvuru yapılamamasında kusur bulunmayan hâllerde CMK'daki eski hâle getirme kurumuna başvurulabilir. Bu istem, engelin kalkmasından itibaren yedi gün içinde yapılmalı ve engelin varlığı ispatlanmalıdır.

• Sanık ve müdafii,
• Cumhuriyet savcısı (sanığın lehine veya aleyhine),
• Katılan ve vekili,
• Katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek durumda olan suçtan zarar gören,
• Sanığın yasal temsilcisi ve eşi,
• Malen sorumlu olanlar, kendilerini ilgilendiren kısımlar bakımından.

Cumhuriyet savcısı, sanık aleyhine başvuruda bulunuyorsa bunu dilekçesinde açıkça belirtmek ve gerekçesini göstermek zorundadır. Bu belirtilmemişse başvuru, sanık lehine yapılmış sayılır ve aleyhe değiştirme yasağı devreye girer.

Başvuru, hükmü veren ilk derece mahkemesine yapılır. İki yol mümkündür:

1. Mahkemeye bir istinaf dilekçesi verilmesi,
2. Zabıt kâtibine beyanda bulunulması; bu beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.

Tutuklu sanık, başvurusunu ceza infaz kurumu müdürüne yapabilir; bu, süresinde yapılmış başvuru sayılır.

CMK, istinaf başvurusunda gerekçe gösterilmesini geçerlilik şartı olarak aramaz. Ancak gerekçesiz başvuru, incelemenin kapsamını sınırlayabilir ve savunmanın hangi noktalarda hukuka aykırılık iddia ettiğini gizler. İyi bir istinaf dilekçesinde şunlar bulunmalıdır:

• Mahkeme adı, dosya esas ve karar numarası, hüküm tarihi,
• Başvuranın sıfatı ve hükmün hangi bölümüne yönelik başvuru yapıldığı,
• Maddi olaya ilişkin itirazlar: delillerin eksik toplanması, tanıkların dinlenmemesi, keşif veya bilirkişi incelemesi yapılmaması,
• Hukuki nitelendirmeye ilişkin itirazlar: eylemin farklı bir suça uyduğu, unsurların oluşmadığı, hukuka uygunluk sebebi bulunduğu,
• Cezanın belirlenmesine ilişkin itirazlar: alt sınırdan uzaklaşmanın gerekçesizliği, takdiri indirimin uygulanmaması, zincirleme suç veya haksız tahrik hükümlerinin değerlendirilmemesi,
• Kişiselleştirmeye ilişkin itirazlar: erteleme, seçenek yaptırım veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması taleplerinin gerekçesiz reddi,
• Usule ilişkin aykırılıklar: savunma hakkının kısıtlanması, hukuka aykırı delil kullanılması, gerekçesizlik,
• Talep sonucu: hükmün kaldırılması, beraat, düzeltilerek onama veya yeniden yargılama.

Ön inceleme

Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi önce dosyanın kendisine gelmesi gereken daire olup olmadığını, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını, hükmün istinafa tabi olup olmadığını ve başvuranın buna hakkı bulunup bulunmadığını inceler. Eksiklik varsa başvuru usulden reddedilir.

İlk derece mahkemesi de kendi aşamasında aynı sebeplerle başvuruyu reddedebilir. Bu ret kararına karşı itiraz yolu açıktır.

Esastan inceleme ve verilebilecek kararlar

Ön incelemeyi geçen dosyada daire, esası inceler ve şu kararlardan birini verir:

• İstinaf başvurusunun esastan reddi: Hükümde hukuka aykırılık bulunmuyor, delillerde ve işlemlerde eksiklik yoksa başvuru reddedilir.
• Düzelterek esastan ret: Hukuka aykırılık yeniden yargılamayı gerektirmiyor ve düzeltilebiliyorsa daire hükmü düzelterek başvuruyu reddeder.
• Hükmün bozulması ve dosyanın gönderilmesi: Mahkemenin görevsiz olması, kanuna uygun kurulmamış olması, hâkimin davaya bakamayacak durumda bulunması gibi ağır aykırılıklarda hüküm bozulur ve dosya ilk derece mahkemesine gönderilir.
• Davanın yeniden görülmesi: Diğer hukuka aykırılık hâllerinde daire duruşma açar, gerekli delilleri toplar ve kendisi yeni bir hüküm kurar.

Bu son ihtimal, istinafı temyizden ayıran temel özelliktir. Bölge adliye mahkemesi tanık dinleyebilir, bilirkişi raporu aldırabilir ve sanığın sorgusunu yapabilir.

Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı ya da kanunda gösterilen diğer kişilerce istinaf edilmişse, yeniden verilecek hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz. Buna aleyhe değiştirme yasağı denir.

Bu kural, sanığın kanun yoluna başvurmaktan çekinmemesini sağlar. Ancak yasak yalnız cezanın miktarına ilişkindir; suç niteliğinin değişmesi kural olarak yasağın ihlali sayılmaz. Cumhuriyet savcısı hükmü sanık aleyhine istinaf etmişse yasak uygulanmaz.

İstinaf başvurusu, hükmün kesinleşmesini engeller. Kesinleşmemiş bir mahkûmiyet hükmü infaz edilemez. Buna karşılık sanık tutukluysa, istinaf aşamasında tutukluluğun devamı veya tahliye ayrı bir değerlendirmedir ve bu konudaki kararlar tutukluluk hükümlerine göre verilir.

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri kural olarak temyiz edilebilir. Ancak CMK, cezanın türü ve miktarına göre geniş bir temyiz sınırlaması getirmiştir. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar gibi birçok karar temyize kapalıdır ve bölge adliye mahkemesi aşamasında kesinleşir.

Bu nedenle istinaf, çoğu dosyada son derece incelemesi anlamına gelir. Savunmanın tüm iddialarını eksiksiz biçimde istinaf aşamasında ortaya koyması gerekir.

• Yüze karşı açıklanan hükümde yedi günlük sürenin gerekçeli karar tebliğinden başladığını sanmak,
• başvuruyu bölge adliye mahkemesine göndermeye çalışmak,
• istinaf dilekçesinde yalnız "kararı kabul etmiyorum" demekle yetinmek,
• kişiselleştirmeye ilişkin talepleri (erteleme, seçenek yaptırım) dilekçede hiç ileri sürmemek,
• katılma talebi karara bağlanmamış suçtan zarar görenin başvuru hakkı olmadığını düşünmek,
• tutukluluğa ilişkin talepleri istinaf dilekçesinde ayrıca dile getirmemek,
• temyize kapalı bir dosyada iddiaları temyiz aşamasına saklamak.

Ceza yargılamasında istinaf, çoğu dosya için hükmün son kez esastan denetlendiği aşamadır. Bölge adliye mahkemesinin duruşma açarak yeniden hüküm kurma yetkisi, savunmaya ilk derecede eksik kalan delilleri tamamlatma imkânı verir. Bu imkânın kullanılabilmesi, istinaf dilekçesinde hangi delilin neden toplanması gerektiğinin somut biçimde gösterilmesine bağlıdır.

Sürenin kısalığı ve temyiz yolunun geniş ölçüde kapalı olması, istinaf dilekçesinin hazırlığını kritik hâle getirir. Ceza dosyanızda istinaf başvurusu, istinaf duruşmasında savunma ve bölge adliye mahkemesi kararının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.