Ceza Yargılamasının Yenilenmesi Nedir? Şartları ve Aşamaları

Yenileme, kesinleşmiş bir hükümle sonuçlanmış davalar için istenebilir. Hükmün istinaf veya temyiz incelemesinden geçmiş olması engel değildir; aksine bu yol, kanun yolu denetiminden geçmiş kararlar için de açıktır.

Buna karşılık şunlar yenileme konusu olmaz:

• Henüz kesinleşmemiş hükümler,
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair savcılık kararları (bunlar için ayrı bir yeniden soruşturma rejimi vardır),
• Hüküm niteliği taşımayan ara kararlar,
• Yalnız cezanın miktarının değiştirilmesi amacıyla yapılan başvurular.

Son nokta önemlidir: Yerleşik uygulamaya göre yargılamanın yenilenmesi, cezanın azaltılmasını sağlamak amacıyla kullanılamaz. Kanun değişikliği nedeniyle cezanın yeniden belirlenmesi gerekiyorsa uyarlama yargılaması yapılır.

CMK m. 311, hükümlü lehine yenileme sebeplerini sayar:

1. Sahte belge: Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin anlaşılması.
2. Yalan tanıklık veya bilirkişilik: Yemin verilerek dinlenmiş olan bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde kasten veya ihmalen gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun anlaşılması.
3. Hâkimin kusuru: Hükme katılmış olan hâkimlerden birinin, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevini yapmada kusur etmesi.
4. Dayanak kararın ortadan kalkması: Ceza hükmünün dayandığı bir mahkeme kararının kesinleşmiş başka bir kararla ortadan kalkması.
5. Yeni olay veya yeni delil: Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup bunların, tek başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında sanığın beraatini ya da daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektirir nitelikte olması.
6. İnsan hakları ihlali kararı: Ceza hükmünün, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ihlal edildiği tespitine dayanan bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararıyla çelişmesi.

Bu son sebep, ihlal kararının kesinleşmesinden itibaren kanunda öngörülen bir yıllık süreye tabidir.

"Yeni delil" ne demektir?

Uygulamada en çok kullanılan sebep beşinci bentteki yeni olay ve yeni delildir. Burada iki ölçüt aranır:

• Yenilik: Delil, hükmü veren mahkeme tarafından değerlendirilmemiş olmalıdır. Dosyada bulunan ve tartışılan bir delilin farklı yorumlanması talebi yenilik sayılmaz.
• Ciddiyet ve etki gücü: Delil, tek başına veya mevcut delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraat ya da daha hafif bir kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır.

Sonradan alınan bir tanık beyanı, yeni bulunan bir belge, gelişen teknikle yapılabilen bir inceleme veya suçun başkası tarafından işlendiğini gösteren bir kesinleşmiş karar tipik örneklerdir. Buna karşılık aynı olayı farklı anlatan sonraki bir beyan, tek başına yeterli görülmez.

CMK m. 314, beraat eden veya cezası azaltılan kişi aleyhine de yenilemeye izin verir. Başlıca sebepler şunlardır:

• Duruşmada sanığın lehine ileri sürülen ve hükme esas alınan bir belgenin sahteliğinin anlaşılması,
• Hükme katılan hâkimlerden birinin, sanığın lehine olarak görevini yapmada kusur etmesi,
• Beraat eden sanığın, hâkim önünde veya resmî bir belgede suçu işlediğini güvenilir biçimde ikrar etmesi.

Aleyhe yenileme, kesin hükmün güvencesini zayıflattığı için dar yorumlanır ve kanunda sayılan sebeplerle sınırlıdır.

• Hükümlü,
• Hükümlünün müdafii,
• Hükümlü ölmüşse eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri,
• Cumhuriyet savcısı (hükümlünün lehine veya aleyhine),
• Aleyhe yenilemede ayrıca katılan sıfatını almış suçtan zarar gören.

Hükümlünün ölmüş olması yenilemeyi engellemez. Ölen kişinin aklanması amacıyla da yargılama yenilenebilir ve bu hâlde duruşma yapılmaksızın beraat kararı verilebilir.

Yargılamanın yenilenmesi istemi kural olarak süreye bağlı değildir. Cezanın infaz edilmiş olması, hatta hükümlünün ölmüş olması da istemde bulunmaya engel değildir. Tek istisna, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayanan yenileme sebebinde öngörülen bir yıllık süredir.

İstem, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, aynı zamanda istemin kabule değer olup olmadığına da karar verir. Kanun yolu incelemesi yapan merci değil, ilk hükmü kuran mahkeme yetkilidir.

İstem dilekçesinde şunlar açıkça gösterilmelidir:

• Yenilemesi istenen hükmün mahkemesi, esas ve karar numarası, kesinleşme tarihi,
• Dayanılan kanuni yenileme sebebi,
• Sebebi doğrulayan deliller,
• Yeni delilin niçin "yeni" olduğu ve hükmü nasıl değiştireceği,
• Talep sonucu.

Delillerin dilekçeye eklenmesi zorunludur. Yenileme sebebinin ve delillerinin gösterilmemesi, istemin kabule değer görülmemesine yol açar.

Süreç iki aşamalıdır.

Kabule değerlik aşaması

Mahkeme önce istemin kanuni sebeplere dayanıp dayanmadığını ve delillerin gösterilip gösterilmediğini inceler. Bu aşamada Cumhuriyet savcısının ve ilgili tarafın görüşü alınır. İstem, kanuni bir sebebe dayanmıyorsa veya deliller gösterilmemişse kabule değer görülmeyerek reddedilir. Bu karara karşı itiraz yolu açıktır.

Esas inceleme aşaması

İstem kabule değer görülürse mahkeme, delillerin toplanması için gerekli işlemleri yapar; tanık dinler, bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Toplanan deliller yeterli görülmezse istem esastan reddedilir.

Deliller yenilemeyi haklı gösteriyorsa mahkeme, yeniden duruşma açarak yargılamayı yeniler ve yeni bir hüküm kurar. Sanığın masumluğu açıkça anlaşılıyorsa duruşma yapılmaksızın beraat kararı verilebilir.

Hayır. Yenileme istemi hükümlünün lehine yapılmışsa, yeniden verilecek hüküm önceki hükümle belirlenmiş cezadan daha ağır bir cezayı içeremez. Bu güvence, hükümlünün bu yola başvurmaktan çekinmemesini sağlar.

Kural olarak hayır. Yenileme istemi, hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz. Ancak mahkeme, istemin ciddiyetini değerlendirerek infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle dilekçede infazın durdurulması ayrıca ve gerekçeli biçimde talep edilmelidir.

• Dosyada zaten tartışılmış bir delili "yeni delil" olarak sunmak,
• yalnız cezanın çokluğundan yakınarak yenileme istemek,
• yenileme istemini bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay'a göndermek,
• dayanılan kanuni sebebi dilekçede hiç göstermemek,
• delilleri dilekçeye eklemeyip "toplanmasını" talep etmekle yetinmek,
• infazın durdurulmasını ayrıca talep etmemek,
• kabule değer görülmeme kararına karşı itiraz süresini kaçırmak,
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayalı yenilemede bir yıllık süreyi geçirmek.

Yargılamanın yenilenmesi, kesin hükmü aşmaya yönelik istisnai bir yoldur ve mahkemeler bu yolu dar yorumlar. Başarı, dilekçenin hangi kanuni sebebe dayandığının net biçimde gösterilmesine ve sunulan delilin gerçekten yeni ve hükmü değiştirecek nitelikte olduğunun somut biçimde ortaya konulmasına bağlıdır.

Uygulamada isteme genellikle kabule değerlik aşamasında son verilmektedir. Bu nedenle delillerin dilekçeyle birlikte eksiksiz sunulması, yeni delilin önceki yargılamada niçin değerlendirilemediğinin açıklanması ve infazın durdurulmasının ayrıca istenmesi gerekir. Kesinleşmiş bir ceza hükmüne karşı yargılamanın yenilenmesi istemi hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.