Kanun Yararına Bozma Nedir? Kesinleşmiş Karar Nasıl Bozulur?

Üç şartın birlikte bulunması gerekir:

1. Hâkim veya mahkeme tarafından verilmiş bir karar ya da hüküm bulunmalıdır. Cumhuriyet savcısının kararları, örneğin kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, bu yolun konusu değildir.
2. Karar kesinleşmiş olmalıdır. Henüz kanun yolu süresi işleyen ya da istinaf veya temyiz aşamasında bulunan karar için bu yola gidilemez.
3. Karar, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş olmalıdır. Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşen bir hüküm hakkında kanun yararına bozma istenemez.

Bu üçüncü şart, yolun pratik alanını belirler. Uygulamada en sık şu kararlar için başvurulur:

• İtiraz üzerine kesinleşen sulh ceza hâkimliği kararları,
• Kanun yolu süresi geçirildiği için kesinleşen ilk derece mahkemesi hükümleri,
• İnfaz hâkimliği ve infaz aşamasındaki uyarlama kararları,
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlar ve bunlara yapılan itiraz üzerine verilen kararlar,
• Yakalama, arama, elkoyma gibi koruma tedbirlerine ilişkin kesinleşmiş kararlar,
• Kanun yolu kapalı olduğu için doğrudan kesinleşen kararlar.

Kanun yararına bozma yoluna gitme yetkisi bireylere değil, iki makama aittir:

• Adalet Bakanlığı: Kesinleşmiş karardaki hukuka aykırılığı öğrenen Bakanlık, bozma istemini yasal nedenlerini göstererek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir. Başsavcılık da ilgili Yargıtay ceza dairesinden bozma ister.
• Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı: Kanunda öngörülen çerçevede kendiliğinden de bu yola başvurabilir.

Sanık, hükümlü, müdafi, katılan veya vekili doğrudan Yargıtay'a başvuramaz. Bu kişiler, hukuka aykırılığı ayrıntılı biçimde anlatan bir ihbar dilekçesiyle Adalet Bakanlığına başvurur. Bakanlığın istemde bulunup bulunmayacağı takdirine bağlıdır; ret kararı için bir kanun yolu öngörülmemiştir.

Dilekçenin, kararı veren mahkeme aracılığıyla veya doğrudan Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne gönderilmesi mümkündür.

Kanun yararına bozma için kural olarak bir süre öngörülmemiştir. Karar kesinleştikten yıllar sonra da hukuka aykırılık ihbar edilebilir. Bu yönüyle, süreye ve sıkı şekil şartlarına bağlı olan istinaf ve temyizden ayrılır.

Buna karşılık kararın infaz edilmiş olması, başvurunun yararını çoğu zaman azaltır. Bu nedenle hukuka aykırılık fark edilir edilmez ihbar dilekçesinin hazırlanması gerekir.

Yargıtay'ın ilgili ceza dairesi, istemi dosya üzerinden inceler. Kanun yararına bozma incelemesinde maddi olay yeniden değerlendirilmez; yalnız kararın hukuka uygun olup olmadığı denetlenir.

Daire, istemi yerinde görmezse reddeder ve karar kesin hâlde kalır. İstemi yerinde görürse kararı kanun yararına bozar.

CMK m. 309, bozmanın sonuçlarını dört ihtimale ayırır:

1. Cezanın kaldırılmasını gerektiriyorsa: Yargıtay ceza dairesi, hükümlünün cezasının kaldırılmasına doğrudan karar verir. Ayrıca bir yargılama yapılmaz.
2. Daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa: Daire, bu hafif cezaya doğrudan hükmeder.
3. Davanın esasını çözmeyen yönüne ilişkinse: Kararı veren hâkim veya mahkeme, yeniden yargılama yapmaksızın gerekli inceleme ve araştırma sonucuna göre yeni bir karar verir.
4. Diğer hâllerde: Dosya, kararı veren hâkim veya mahkemeye gönderilir ve yeniden yargılama yapılır.

Son ihtimalde önemli bir güvence vardır: Yeniden yapılan yargılama sonunda önceki hükümden daha ağır bir ceza verilemez. Bu kural, kanun yararına bozma yolunun hükümlü aleyhine sonuç doğurmasını engeller.

Her ikisi de olağanüstü kanun yoludur, ancak dayanakları farklıdır.

Kısaca: Karar hukuku yanlış uyguluyorsa kanun yararına bozma; olayın gerçekliği yeni delillerle sarsılıyorsa yargılamanın yenilenmesi gündeme gelir.

Temyiz olağan kanun yoludur, süreye bağlıdır ve tarafların kendisi başvurur. Kanun yararına bozma ise kesinleşmiş kararlara karşı, süreye bağlı olmaksızın ve yalnız belirli makamlarca işletilen olağanüstü bir yoldur. Temyiz incelemesinden geçmiş bir karar kanun yararına bozulamaz.

Uygulamada kanun yararına bozma istemine konu olan tipik aykırılıklar şunlardır:

• Kanunda öngörülmeyen bir yaptırıma hükmedilmesi,
• ceza miktarının kanuni sınırların dışında belirlenmesi,
• lehe kanun değerlendirmesinin yapılmaması veya hatalı yapılması,
• zamanaşımı dolduğu hâlde mahkûmiyet hükmü kurulması,
• görevsiz veya yetkisiz merci tarafından karar verilmesi,
• itiraz merciinin yanlış belirlenmesi,
• hükmün açıklanmasının geri bırakılması şartlarının hiç değerlendirilmemesi,
• güvenlik tedbirlerinin kanuna aykırı uygulanması,
• adli para cezasının hesabında kanuna aykırılık,
• infaz ve uyarlama kararlarında kanunun açık hükmüne aykırılık.

Buna karşılık delil değerlendirmesindeki isabetsizlik, takdir yetkisinin kullanım biçimi veya cezanın alt sınırdan uzaklaşma gerekçesinin yetersizliği kural olarak bu yolun konusu yapılamaz.

• Kararı veren mahkeme, esas ve karar numarası, karar tarihi ve kesinleşme tarihi,
• Kararın istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleştiğinin açıkça gösterilmesi,
• Hukuka aykırılığın hangi kanun hükmüne dayandığı,
• Aykırılığın karara nasıl etki ettiği,
• Talep sonucu: cezanın kaldırılması, hafifletilmesi veya yeniden yargılama,
• Kesinleşme şerhli karar örneği ve varsa infaz belgeleri.

Dilekçenin, tek bir somut hukuka aykırılığa odaklanması ve genel şikâyetlerden kaçınılması sonucu olumlu etkiler.

• Kanun yararına bozmayı olağan bir kanun yolu sanarak istinaf ve temyiz sürelerini kaçırmak,
• temyiz incelemesinden geçmiş bir hüküm için bu yola başvurmaya çalışmak,
• doğrudan Yargıtay'a dilekçe göndermek,
• kovuşturmaya yer olmadığına dair savcılık kararı için bu yolu kullanmaya çalışmak,
• ihbar dilekçesinde delil tartışması yapmak, hukuka aykırılığı somutlaştırmamak,
• kesinleşme şerhli karar örneğini eklememek,
• Adalet Bakanlığının ret yazısına karşı ayrı bir kanun yolu bulunduğunu düşünmek.

Kanun yararına bozma, kanun yolu süresi kaçırıldığı ya da kanun yolu kapalı olduğu için kesinleşmiş açık hukuka aykırılıkların düzeltilmesinde etkili bir araçtır. Özellikle infaz aşamasındaki uyarlama kararları, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ve itiraz üzerine kesinleşen sulh ceza hâkimliği kararları bakımından pratik değeri yüksektir.

Yolun işletilmesi tamamen Adalet Bakanlığının takdirine bağlı olduğundan, ihbar dilekçesinin hukuka aykırılığı tek ve net bir hukuki argümana indirgeyerek sunması gerekir. Kesinleşmiş bir ceza kararındaki hukuka aykırılığın tespiti ve kanun yararına bozma ihbar dilekçesinin hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.