DASK (Zorunlu Deprem Sigortası) Nedir? Kapsamı, Hasar Tespiti ve Tazminat Süreci

Kanuna göre tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde yer alan belirli nitelikteki binalar için deprem sigortası yaptırılması zorunludur. Tapu işlemleri, bazı abonelik işlemleri ve kredi başvuruları sırasında geçerli bir DASK poliçesinin ibrazı aranabilir. Sigortasız binalarda meydana gelen depremler sonrasında, devletin afet yardımlarından yararlanma imkânı da bu nedenle sınırlanabilir.

DASK poliçesi, temel olarak binanın kendisinde depremin doğrudan neden olduğu maddi hasarı kapsar. Kapsama giren zararlar arasında şunlar sayılabilir:

• taşıyıcı sistemde (temel, kolon, kiriş, duvar) oluşan çatlak ve yıkılmalar,
• binanın kısmen veya tamamen kullanılamaz hâle gelmesi,
• depremin doğrudan neden olduğu yangın, infilak veya yer kayması sonucu binada oluşan hasar.

DASK poliçesi, kural olarak bina içindeki eşyaları, dekorasyon unsurlarını, bahçe duvarlarını veya müstakil yapı dışındaki unsurları kapsamaz. Eşyalara ilişkin teminat için ayrıca konut sigortası yaptırılması gerekir.

DASK, belirli bir azami teminat tutarına kadar ödeme yapar. Binanın gerçek hasar bedeli bu tutarı aşarsa, aşan kısım DASK kapsamı dışında kalır. Bu aşan kısım için, binanın ayrıca bir konut sigortası poliçesi varsa bu poliçeden veya genel hükümlere göre ilgili sorumlulardan talepte bulunulması gündeme gelebilir.

Deprem sonrasında hasar tespiti, yetkili kurumlar veya görevlendirilen eksperler tarafından yapılır. Hasar tespit sürecinde:

• binanın taşıyıcı sistem hasarının derecesi,
• binanın kullanılabilirlik durumu (az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı, yıkık),
• hasarın depremden mi yoksa önceden var olan bir kusurdan mı kaynaklandığı

incelenir. Hasar tespit raporuna itiraz edilmesi gerektiğinde, bağımsız bir teknik değerlendirme alınması ve itirazın somut mühendislik verileriyle desteklenmesi önemlidir.

DASK, belirli hâllerde ödemeyi reddedebilir veya sınırlayabilir. Başlıca ret gerekçeleri:

• hasarın depremden değil, kaçak yapılaşma, zemin kayması dışı nedenlerden veya bakımsızlıktan kaynaklandığı iddiası,
• poliçenin hasar tarihinde geçerli olmadığı (süresi dolmuş veya hiç yaptırılmamış) durumu,
• binanın poliçede beyan edilen niteliklerle uyuşmadığı iddiası (örneğin yapı tarzının veya kat sayısının yanlış beyan edilmesi).

Bu gerekçelerin her biri, somut teknik incelemeyle desteklenmelidir. Poliçe düzenlenirken bina bilgilerinin doğru ve güncel olması, ileride yaşanabilecek itirazları azaltır.

DASK poliçesi, bina yaşı, yapı tarzı, kat sayısı ve kullanım amacı gibi bilgilere göre düzenlenir. Bu bilgilerdeki hatalar veya güncellenmemiş veriler, hasar sonrasında teminatın tartışmalı hâle gelmesine yol açabilir. Bina üzerinde tadilat, kat ilavesi veya kullanım amacı değişikliği olduğunda, poliçenin güncellenmesi önerilir.

Kat mülkiyetine tabi binalarda her bağımsız bölüm için ayrı poliçe düzenlenmesi esastır. Ortak alanlarda meydana gelen hasarın tazminine ilişkin talepler, bağımsız bölüm maliklerinin poliçeleri ve yönetim planı çerçevesinde değerlendirilir. Sitede bazı bağımsız bölümlerin sigortasız olması, sigortalı bölümlerin teminatını etkilemez; ancak sigortasız maliklerin kendi payına düşen hasar DASK'tan karşılanamaz.

Hasar tespiti tamamlandıktan ve gerekli belgeler sunulduktan sonra DASK, belirlenen teminat tutarını hak sahibine öder. Ödemenin gecikmesi hâlinde, gecikmenin nedeni ve sigortacının kusuru araştırılmalıdır. İpotekli konutlarda, ödemenin krediyi veren bankaya mı yoksa doğrudan malike mi yapılacağı, kredi sözleşmesi ve ipotek kaydına göre belirlenir.

DASK'ın hasar tespitine veya ödeme miktarına itiraz eden hak sahibi:

1. Yeniden hasar tespiti talep edebilir,
2. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir,
3. Doğrudan dava yoluna gidebilir.

Hangi yolun izleneceği, uyuşmazlığın niteliğine, tutarına ve teknik karmaşıklığına göre belirlenmelidir.

Sigorta sözleşmesinden doğan taleplerde özel bir zamanaşımı süresi uygulanır. Deprem sonrası hasar tespiti ve başvuru süreçlerinin zaman alması nedeniyle, sürelerin doğru takip edilmesi büyük önem taşır.

DASK poliçesi, yalnızca binanın hasarını karşılar; deprem sonrası geçici barınma yardımı, afet konutu tahsisi gibi devlet destekleri farklı idari mevzuata tabidir. Bu iki mekanizma birbirinden bağımsız işler; DASK'tan tazminat alınması, diğer devlet desteklerinden yararlanmayı otomatik olarak etkilemez veya engellemez. Bununla birlikte bazı destek programlarında, DASK'tan alınan tazminatın mahsup edilip edilmeyeceği ilgili idari düzenlemeye göre değerlendirilmelidir.

Ağır hasarlı veya yıkık binalarda yeniden inşa süreci başladığında, DASK'tan alınan tazminatın kullanım amacı ve yeni binanın deprem yönetmeliğine uygunluğu ayrıca önem kazanır. Yeni bina için de deprem sigortası yaptırılması gerektiği unutulmamalıdır; eski poliçe, yıkılan veya yeniden inşa edilen bina için geçerliliğini koruyamayabilir.

DASK, doğrudan bir sigorta şirketi olmayıp, sigorta şirketleri aracılığıyla poliçe düzenlenmesini sağlayan bir havuz sistemidir. Poliçe, hangi sigorta şirketi aracılığıyla düzenlenmiş olursa olsun, teminat ve şartlar DASK'ın belirlediği genel şartlara tabidir. Bu nedenle farklı sigorta şirketlerinden alınan DASK poliçeleri arasında kapsam bakımından önemli bir fark bulunmaz; fark genellikle hizmet ve aracılık kalitesinde ortaya çıkar.

• Poliçe süresinin dolduğunu fark etmemek ve yenilememek,
• bina bilgilerini güncel tutmamak (tadilat, kat ilavesi sonrası),
• hasar tespit raporuna itiraz için teknik değerlendirme almamak,
• bahçe duvarı, müştemilat veya eşya hasarını DASK kapsamında sanmak,
• kat mülkiyetine tabi binalarda her bağımsız bölüm için ayrı poliçe gerektiğini bilmemek,
• ödeme gecikmesi karşısında harekete geçmemek.

DASK poliçesi, bina malikinin sorumluluğundadır; kiracının doğrudan bir DASK yükümlülüğü bulunmaz. Ancak kiracı, kiraladığı konutun geçerli bir DASK poliçesine sahip olup olmadığını öğrenmekte fayda görebilir; zira deprem sonrası binanın kullanılamaz hâle gelmesi, kira sözleşmesinin ve kiracının barınma hakkının doğrudan etkilenmesine yol açar.

DASK poliçesi, adres ve tapu bilgilerine dayanılarak düzenlenir. Adres değişikliği, bağımsız bölüm numarasının hatalı girilmesi gibi teknik uyuşmazlıklar, hasar sonrasında poliçenin doğru binaya ait olup olmadığı tartışmasına yol açabilir. Poliçe alınırken adres ve tapu bilgilerinin eksiksiz doğrulanması, bu tür teknik itirazların önüne geçer.

Deprem sonrasında bina hasarının fotoğraf ve video ile belgelenmesi, resmî hasar tespiti yapılmadan önce oluşabilecek ek zararların (yağmur, hırsızlık, çökme riski) ayrı ayrı kayıt altına alınması önemlidir. Binaya girişin güvenli olmadığı hâllerde, yetkili kurumların yönlendirmesi beklenmeli; can güvenliği her zaman öncelikli tutulmalıdır. Hasar tespiti gecikirse, sigortalının bu gecikmeden kaynaklanan bir kusuru bulunmadığı sürece haklarının zamanla kısıtlanmaması gerekir.

DASK, deprem riskine karşı önemli bir güvence sağlasa da, poliçe kapsamı ve hasar tespiti konusunda uyuşmazlıklar sık yaşanmaktadır. Bina bilgilerinin doğru beyanı, hasar sonrası delillerin korunması ve hasar tespit raporlarının dikkatle incelenmesi, tazminatın doğru biçimde tahsil edilmesini kolaylaştırır. DASK sürecinde yaşadığınız bir uyuşmazlık için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.