Konut ve İşyeri Sigortalarında Kapsam ve Tazminat Uyuşmazlıkları

Poliçenin türüne göre değişmekle birlikte genellikle şu rizikolar teminat altına alınabilir:

• yangın, infilak ve duman zararı,
• hırsızlık ve hırsızlığa teşebbüs,
• su baskını ve sel,
• fırtına, dolu ve kar ağırlığı,
• cam kırılması,
• üçüncü kişilere verilen zararlar (sorumluluk teminatı eklenmişse),
• kira kaybı (işyerleri için ek teminat olarak).

Poliçede yer alan ek teminatlar, ana teminatın dışında ayrıca satın alınmış olabilir. Bu nedenle poliçe kapsamının değerlendirilmesinde yalnızca poliçenin adı değil, içerdiği teminat maddeleri esas alınmalıdır.

Konut ve işyeri sigortalarında sigorta bedeli, binanın veya eşyaların yeniden yapım/yerine koyma değeri esas alınarak belirlenir. Sigorta bedelinin gerçek değerin altında belirlenmesi hâlinde "eksik sigorta" durumu ortaya çıkar ve sigortacı, zararı sigorta bedeli ile gerçek değer arasındaki orana göre öder. Poliçe yenilenirken bina ve eşya değerlerinin güncellenmesi, bu riskin azaltılması için önemlidir.

Hırsızlık teminatına ilişkin uyuşmazlıklarda sıklıkla şu konular tartışılır:

• binada zorla giriş izlerinin bulunup bulunmadığı,
• çalınan eşyaların değerinin ve varlığının ispatı,
• alarm sistemi veya kilit şartlarına uyulup uyulmadığı,
• olayın polise zamanında bildirilip bildirilmediği.

Poliçelerde genellikle belirli güvenlik önlemlerinin (kilit türü, alarm sistemi) varlığı şart koşulabilir. Bu şartlara uyulmaması, sigortacının ret gerekçesi olarak ileri sürülebilir; ancak şartın somut olayda gerçekten aranıp aranmadığı incelenmelidir.

Yangın ve su baskını hasarlarında, olayın nedeni ve kapsamı teknik incelemeyle belirlenir. Elektrik tesisatından kaynaklanan yangınlarda, tesisatın bakımsızlığı veya kaçak elektrik kullanımı gibi hususlar sigortacı tarafından ileri sürülebilir. Bu tür iddiaların, somut teknik rapor ve bilirkişi incelemesiyle desteklenmesi gerekir.

• rizikonun poliçe teminatı dışında kaldığı iddiası,
• binanın veya işyerinin poliçede beyan edilen amaç dışında kullanıldığı iddiası,
• hasarın önceden var olan bir kusurdan kaynaklandığı iddiası,
• ihbarın geç yapıldığı iddiası,
• eksik sigorta nedeniyle oransal ödeme yapılması gerektiği iddiası,
• güvenlik önlemlerine uyulmadığı iddiası.

Her ret gerekçesi, poliçe hükmü ve somut olayla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.

Kira ilişkisinde bina sigortası genellikle malik tarafından, içindeki eşyaların sigortası ise kiracı tarafından yaptırılır. Kiracının kusurundan kaynaklanan bir hasar (örneğin ocağın açık unutulması) hâlinde, malikin sigortacısının kiracıya rücu edip edemeyeceği, kira sözleşmesi hükümleri ve kusurun niteliğine göre değerlendirilir.

İşyerlerinde, hasar nedeniyle işyerinin kullanılamaz hâle gelmesi durumunda ortaya çıkan gelir kaybı, ancak ayrıca "kâr kaybı" veya "iş durması" teminatı satın alınmışsa karşılanır. Bu teminat yoksa, işletme sahibinin gelir kaybı iddiası kural olarak poliçe kapsamı dışında kalır.

Hasar meydana geldiğinde sigortacıya yapılacak ihbarda:

• olayın tarihi, yeri ve şekli,
• varsa itfaiye, polis veya jandarma tutanağı,
• hasarlı eşyaların listesi ve varsa faturaları,
• fotoğraf ve video kayıtları

sunulmalıdır. Belgelerin eksiksiz ve zamanında sunulması, sürecin hızlanmasını sağlar.

Sigortacıyla uyuşmazlık hâlinde izlenebilecek yollar:

1. Sigortacıya yazılı ve gerekçeli itiraz,
2. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru,
3. Dava yoluna başvuru.

Uyuşmazlığın tutarı ve teknik karmaşıklığı, hangi yolun tercih edileceğini etkiler.

Sigorta sözleşmesinden doğan taleplerde özel bir zamanaşımı süresi uygulanır. Hasarın öğrenildiği tarih, sigortacıya yapılan başvuru tarihi ve ret yazısının tebliğ tarihi, sürenin doğru hesaplanması bakımından önemlidir.

Konut ve işyeri sigortalarından doğan uyuşmazlıklarda, sözleşmenin taraflarının sıfatına göre asliye ticaret mahkemesi veya tüketici mahkemesi görevli olabilir. Yetki bakımından sigortalının yerleşim yeri veya rizikonun gerçekleştiği yer mahkemeleri gündeme gelebilir.

Komşu bağımsız bölümden sızan suyun neden olduğu hasarlarda, hem zarar gören konut sahibinin kendi sigortası hem de zarara neden olan komşunun sorumluluğu birlikte gündeme gelebilir. Bu tür dosyalarda, hasarın nedeninin (tesisat arızası, kullanıcı hatası, yapısal kusur) doğru tespiti, hem sigortadan tazminat alınması hem de sorumlu komşuya rücu edilmesi bakımından belirleyicidir.

İşyeri sigortalarında bina ve demirbaşların yanı sıra, stokta bulunan emtianın da ayrıca sigortalanması gerekebilir. Emtia sigortasında, hasar tarihindeki stok miktarının ve değerinin doğru tespiti önemlidir; bu nedenle işletmelerin düzenli stok kayıtları tutması, hasar sonrası tazminat talebinin güçlü delillerle desteklenmesini sağlar.

Bazı işyeri poliçelerinde, grev, lokavt, halk hareketleri veya kötü niyetli hareketler sonucu oluşan zararlar için ayrı bir ek teminat bulunabilir. Bu teminatın poliçede yer alıp almadığı, özellikle toplumsal olaylara maruz kalma riski yüksek işletmeler için önceden kontrol edilmelidir.

• Poliçe kapsamındaki ek teminatları kontrol etmemek,
• eşyaların değerini ve varlığını ispatlayacak belgeleri (fatura, fotoğraf) saklamamak,
• güvenlik önlemi şartlarına uyulup uyulmadığını bilmemek,
• kira kaybı teminatı olmadan işyerinde gelir kaybını sigortadan talep etmeye çalışmak,
• hasarı geç ihbar etmek,
• eksik sigorta riskini görmezden gelerek sigorta bedelini güncellememek.

Kat mülkiyetine tabi binalarda, ortak alanlara ilişkin sigorta yönetim tarafından yaptırılabilir. Bu poliçenin kapsamı, yönetim planı ve genel kurul kararlarına göre belirlenir. Ortak alanda meydana gelen bir hasarda, hem yönetimin sigortasına hem de zarar gören bağımsız bölüm malikinin kendi poliçesine aynı anda başvurulup başvurulamayacağı, mükerrer tazminat yasağı çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Henüz teslim edilmemiş veya uzun süre boş kalan konutlarda, standart konut sigortası poliçelerinin bazı teminatları (özellikle su baskını, hırsızlık) farklı şartlara tabi olabilir. Boş konutlarda düzenli kontrol yapılmaması, sigortacı tarafından ihmal olarak değerlendirilebileceğinden, bu tür konutlar için poliçe alınırken özel şartların dikkatle incelenmesi gerekir.

Yangın veya su baskını gibi bir rizikonun gerçekleşmesinden sonra, sigortalının zararın büyümesini önleyecek makul önlemleri alması beklenir. Örneğin kırılan bir camın veya hasarlı çatının geçici olarak kapatılmaması nedeniyle oluşan ek hasarlar, sigortacı tarafından ayrıca tartışma konusu yapılabilir. Bu nedenle ilk müdahalenin hızlı yapılması ve alınan önlemlerin belgelenmesi önerilir.

İpotekli konutlarda, bankanın talebiyle yaptırılan konut sigortasında sigorta bedelinin, kalan kredi borcunu mu yoksa binanın gerçek değerini mi esas aldığı önemlidir. Bu iki tutar farklılaşabileceğinden, hasar sonrası ödemenin bankaya mı yoksa malike mi yapılacağı ve hangi tutarın esas alınacağı, kredi sözleşmesi ve poliçe hükümleri birlikte incelenerek belirlenmelidir.

Konut ve işyeri sigortalarında uyuşmazlıkların büyük kısmı, poliçe kapsamının doğru anlaşılmamasından veya hasar sonrası delillerin yetersiz kalmasından kaynaklanır. Poliçe satın alınırken teminat kapsamının, istisnaların ve sigorta bedelinin dikkatle incelenmesi; hasar anında delillerin zamanında toplanması büyük önem taşır. Konut veya işyeri sigortasından doğan bir uyuşmazlık yaşıyorsanız Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.