Dijital Delil Nedir? Bilgisayar ve Telefonlarda Arama, Kopyalama ve Elkoyma

Evet. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama yapılması, kopyalama ve elkoyma işlemleri, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararı ile mümkündür.

Kanun, bu tedbirin uygulanabilmesi için ayrıca iki koşul arar:

1. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı,
2. Başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması.

Bu ikinci koşul özellikle önemlidir. Aynı bilgiye başka bir yolla ulaşılabiliyorsa dijital materyale doğrudan müdahale ölçüsüz sayılabilir. Tedbirin ikincil (tali) niteliği, savunmanın en güçlü itiraz noktalarından biridir.

Konut araması kararı dijital inceleme için yeterli midir?

Hayır. Konut veya işyeri araması kararı, o yerde bulunan bilgisayar ve telefonların içeriğinin incelenmesine kendiliğinden izin vermez. Cihazın fiziken muhafaza altına alınması ile içeriğinin incelenmesi ayrı işlemlerdir. İçerik incelemesi için ayrı bir karar alınması gerekir.

Kişinin rızası da bu karar şartını ortadan kaldırmaz. Uygulamada sıkça karşılaşılan “şifreyi verirseniz karar gerekmez” yaklaşımı hukuken doğru değildir.

Kanun, önce yerinde incelemeyi öngörür. Sisteme yerinde girilerek arama yapılması ve verilerin kopyalanması esastır. Ancak şu hâllerde cihazlara elkonulabilir:

• sisteme girilememesi,
• gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması,
• şifrenin çözülememesi,
• gerekli teknik donanımın olay yerinde bulunmaması.

Elkoyma yapıldığında, çözüm işlemi tamamlandıktan ve gerekli kopyalar alındıktan sonra cihazların gecikmeksizin iade edilmesi gerekir.

İmaj alma ve hash değeri

Dijital delilin güvenilirliği, verinin bit düzeyinde birebir kopyasının (imaj) alınmasına ve bu kopyanın matematiksel özetinin (hash değeri) tutanağa geçirilmesine bağlıdır. Hash değeri, verinin sonradan değiştirilip değiştirilmediğini kanıtlayan dijital parmak izidir.

Kanun, bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi sırasında sistemdeki verilerin yedeklemesinin yapılmasını öngörür. Ayrıca istem üzerine bu yedekten bir kopya çıkarılarak ilgiliye verilir ve bu husus tutanağa geçirilir.

Bu talebin mutlaka kullanılması gerekir. Savunmanın kendi incelemesini yapabilmesi, ancak elinde aynı veri kümesi bulunmasıyla mümkündür.

Dijital delilde ispat gücü, verinin elde edildiği andan mahkemeye sunulduğu ana kadar hiç değişmediğinin gösterilmesine bağlıdır. Bu zincirde şu adımların belgelenmesi gerekir:

1. Cihazın ele geçirildiği yer, tarih ve saat,
2. cihazın ayırt edici bilgileri (marka, model, seri numarası, IMEI),
3. cihazın kapatılma ve paketlenme biçimi,
4. imaj alma işleminin tarihi, kullanılan yazılım ve hash değeri,
5. incelemeyi yapan birim ve rapor tarihi,
6. muhafaza ve nakil kayıtları.

Zincirdeki bir kopukluk, verinin sonradan değiştirilmediği yönündeki güveni zayıflatır. Savunmanın teknik itirazları çoğu zaman bu noktalarda yoğunlaşır.

Uygulamada veriler çoğu zaman cihazda değil, uzak sunucularda veya bulut hesaplarında bulunur. Cihaz üzerinden bulut hesabına erişilerek yapılan inceleme, kararın kapsamı bakımından ayrıca tartışılır. Kararda hangi sistem, hesap ve dönemin kapsandığı açıkça gösterilmelidir.

Verilerin yurt dışındaki sunucularda bulunması hâlinde uluslararası adli iş birliği usulleri gündeme gelir. Bu yollara başvurulmadan elde edilen verilerin hukuka uygunluğu tartışmalıdır.

İnceleme sırasında, kararın konusu olan suçtan başka bir suça ilişkin veriler bulunabilir. Kanun, tesadüfen elde edilen deliller bakımından, elde edilen bulguların muhafaza altına alınmasını ve durumun gecikmeksizin Cumhuriyet savcısına bildirilmesini öngörür.

Bu delillerin kullanılabilmesi için savcılığın ayrı bir soruşturma başlatması ve gerekiyorsa yeni bir karar alması gerekir. İlk kararın kapsamının, sonradan bulunan her veriyi otomatik olarak kapsadığı kabul edilemez.

Şirket sunucularına, muhasebe programlarına ve çalışan cihazlarına yapılan müdahale, ticari faaliyeti tamamen durdurabilir. Bu tür dosyalarda dikkat edilmesi gerekenler:

• Elkoyma kapsamının, soruşturma konusu dönem ve konu ile sınırlandırılmasını talep etmek,
• yerinde imaj alınarak cihazların iade edilmesini istemek,
• işletme faaliyetinin sürdürülmesi için gerekli sistemlerin kopyasının derhâl verilmesini istemek,
• kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler bakımından şirket içi kayıt tutmak,
• avukat yazışmaları ve mesleki sır kapsamındaki belgeler için ayrıştırma talep etmek.

Kişisel veri içeren materyalin incelenmesi, çalışanların hakları bakımından ayrı bir boyut taşır. Şirketin bu süreçte kendi hukuki yükümlülüklerini de gözetmesi gerekir.

Savunmanın inceleyeceği başlıklar şunlardır:

1. Karar var mı, kapsamı ne? Kararsız veya kapsam dışı inceleme yapılmış mı?
2. Tedbir ikincil mi? Başka surette delil elde etme imkânı gerçekten yok muydu?
3. Hash değeri tutanakta yer alıyor mu? İmaj ile inceleme kopyası aynı mı?
4. Yedekten kopya verildi mi? Talep edildiği hâlde verilmediyse silahların eşitliği tartışılır.
5. Veriler kime ait? Ortak kullanılan cihazda verinin hangi kullanıcıya ait olduğu teknik olarak gösterilebiliyor mu?
6. İçerik bütünlüğü: Mesajlaşma kayıtları bağlamından koparılmış mı, silinmiş kısımlar var mı?
7. Uygulama kaynaklı hatalar: Zaman damgaları, saat dilimi farkları ve senkronizasyon sorunları değerlendirilmiş mi?

Bu itirazların soyut biçimde değil, mümkünse uzman mütalaası ile desteklenerek ileri sürülmesi gerekir.

• Cihaz teslim edilirken tutanağa IMEI ve seri numarasının yazdırılmaması,
• şifrenin gerekçesiz biçimde paylaşılması,
• yedekten kopya talebinin hiç yapılmaması,
• imaj ve hash bilgilerinin dosyada olup olmadığının kontrol edilmemesi,
• inceleme raporundaki teknik verilerin okunmadan kabul edilmesi,
• cihazların iadesi için talepte bulunulmaması,
• ekran görüntüsü niteliğindeki çıktıların tek başına yeterli sayılması,
• bulut hesabına erişimin kararın kapsamında olup olmadığının sorgulanmaması.

Dijital delil, günümüz ceza soruşturmalarının merkezindedir; ancak teknik görünümü nedeniyle hukukî denetimi çoğu zaman ihmal edilir. Oysa karar şartı, tedbirin ikincilliği, imaj bütünlüğü ve kopya verilmesi gibi güvenceler tam olarak bu denetimi sağlamak için konulmuştur.

Dijital materyale müdahale edilen dosyalarda savunmanın ilk işi, aynı veri kümesine ulaşmak ve delil zincirini adım adım incelemektir. Bu inceleme yapılmadan kurulan savunma, teknik raporun sonucunu kabul etmekten öteye geçemez. Değerlendirme için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.