İletişimin Denetlenmesi Nedir? Telefon Dinleme, Teknik Takip ve Gizli Soruşturmacı

Tedbire karar verilebilmesi için birlikte bulunması gereken şartlar şunlardır:

1. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı. Soyut ihbar, isimsiz bildirim veya tek başına bir başka şüphelinin beyanı yeterli değildir.
2. Başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması. Tedbir son çaredir; klasik yöntemlerle sonuç alınabiliyorsa uygulanamaz.
3. Suçun kanunda sayılan suçlardan olması. Kanun, tedbirin uygulanabileceği suçları sınırlı biçimde saymıştır.

Kanunda sayılan suçlar arasında uyuşturucu madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, nitelikli dolandırıcılık, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, silah kaçakçılığı ile devletin güvenliğine karşı suçlar gibi ağır suçlar bulunur. Katalog dışındaki bir suç için bu tedbire başvurulamaz.

Karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine ağır ceza mahkemesince oy birliğiyle verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle işleme başlanabilir; ancak bu karar kanunda gösterilen kısa süre içinde mahkemenin onayına sunulur. Onay verilmezse tedbir derhâl kaldırılır ve kayıtlar yok edilir.

Süre bakımından temel kural şudur:

• Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir.
• Bu süre bir ay daha uzatılabilir.
• Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda, gerekli görülmesi hâlinde sürenin birer aylık dönemler hâlinde defalarca uzatılmasına karar verilebilir.

Kararda tedbirin türü, kapsamı ve süresi açıkça gösterilmelidir. Kapsamı belirsiz kararlar, denetim imkânını ortadan kaldırdığı için hukuka aykırılık iddiasının temelini oluşturur.

Kanun mutlak bir yasak öngörür: şüpheli veya sanığın müdafii ile arasındaki iletişim dinlenemez ve kayda alınamaz. Yanlışlıkla kayda alınmışsa kayıtlar derhâl yok edilir ve tutanağa geçirilir.

Ayrıca kişinin tanıklıktan çekinebileceği yakınlarıyla iletişimi bakımından da kanunda özel sınırlamalar bulunur. Bu kayıtların delil olarak kullanılması mümkün değildir.

Soruşturma evresinde tedbirin uygulanması sona erdiğinde ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğinde, elde edilen kayıtların Cumhuriyet savcısının denetiminde en geç on beş gün içinde yok edilmesi ve durumun tutanağa bağlanması gerekir.

Kanun ayrıca, tedbirin sona ermesinden itibaren en geç on beş gün içinde ilgilisine, tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında yazılı bildirim yapılmasını öngörür. Bu bildirim, kişinin hukuka aykırılık iddiasını ileri sürebilmesini sağlayan temel güvencedir.

Bildirim yapılmaması veya kayıtların yok edilmemesi, ilgililer bakımından ayrı bir sorumluluk doğurabilir.

Teknik araçlarla izleme, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve işyerinin teknik araçlarla izlenmesi, ses veya görüntü kaydı alınmasıdır. Bu tedbir de:

• somut delillere dayanan kuvvetli şüphe,
• başka suretle delil elde edilememesi,
• kanunda sayılan suçlardan biri

koşullarına bağlıdır ve kural olarak ağır ceza mahkemesince oy birliğiyle karar verilir.

Kanun burada mutlak bir sınır çizer: kişinin konutunda teknik araçlarla izleme yapılamaz. Konut, bu tedbirin dışında tutulmuştur. Süre bakımından ise tedbir kısa süreli olarak verilir ve kanunda gösterilen sınırlar içinde uzatılabilir.

Gizli soruşturmacı, kimliği değiştirilerek örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçların soruşturulmasında görevlendirilen kamu görevlisidir. Bu tedbir bakımından da:

• katalog suç sınırı,
• kuvvetli şüphe,
• başka surette delil elde edilememesi

koşulları aranır ve kural olarak ağır ceza mahkemesince oy birliğiyle karar verilir.

Gizli soruşturmacının en önemli hukuki sınırı, suç işleyemeyecek ve işlenmesine azmettiremeyecek olmasıdır. Görevlendirilen kişinin şüpheliyi suç işlemeye yönlendirmesi hâlinde elde edilen deliller hukuka aykırı hâle gelir. Bu, uygulamada sıkça tartışılan bir savunma noktasıdır.

Arama, iletişimin denetlenmesi veya teknik izleme sırasında, yürütülen soruşturmayla ilgisi olmayan başka bir suçun delili elde edilebilir. Kanun, bu delillerin muhafaza altına alınmasını ve durumun gecikmeksizin Cumhuriyet savcısına bildirilmesini öngörür.

Bu delillerin kullanılabilmesi, ilk tedbirin hukuka uygun olmasına ve yeni suç bakımından ayrı bir soruşturma yürütülmesine bağlıdır. İletişimin denetlenmesi bakımından ayrıca, elde edilen delillerin ancak kanunda sayılan suçlarla ilgili olarak kullanılabileceği kabul edilir. Katalog dışındaki bir suç için tesadüfen elde edilen kaydın delil değeri tartışmalıdır.

Savunmanın inceleyeceği başlıklar şunlardır:

1. Karar dosyada var mı, hangi tarihte ve hangi suç için verilmiş?
2. Suç, katalogda yer alıyor mu?
3. Karar oy birliğiyle mi verilmiş, gerekçesi somut mu?
4. Tedbirin süresi aşılmış mı, uzatma kararları usulüne uygun mu?
5. Savcı emriyle başlanmışsa mahkeme onayı süresinde alınmış mı?
6. Kayıtların çözüm tutanakları ile ses kayıtları örtüşüyor mu?
7. Müdafi ile yapılan görüşmeler kayda alınmış mı?
8. Bildirim yükümlülüğü yerine getirilmiş mi?
9. Kayıtlar bağlamından koparılarak mı sunulmuş?

Çözüm tutanaklarının doğruluğu, gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle denetlenebilir. Ses kaydının ilgili kişiye ait olup olmadığı da ses karşılaştırma incelemesi ile tartışılabilir.

• Dinleme kararının dosyada bulunup bulunmadığını kontrol etmemek,
• katalog suç denetimini yapmamak,
• yalnız çözüm tutanaklarına bakıp ses kayıtlarını dinlememek,
• tedbir sona erdiği hâlde bildirim yapılmamasını gündeme getirmemek,
• müdafi görüşmelerinin kaydedilmiş olmasına itiraz etmemek,
• tesadüfen elde edilen delilin kullanılabilirliğini sorgulamamak,
• gizli soruşturmacının suça yönlendirme yaptığı iddiasını somutlaştırmamak,
• hukuka aykırılık itirazını hüküm aşamasına bırakmak.

Gizli koruma tedbirleri, kişinin savunma yapamadığı bir dönemde uygulandığı için kanun koyucu denetimi karar aşamasına ve sonraki bildirim yükümlülüğüne yüklemiştir. Savunmanın görevi, dosyaya ulaştığı anda bu denetimi geriye dönük olarak yapmaktır.

Katalog suç sınırı, oy birliği şartı, süre sınırları ve müdafi görüşmelerinin dokunulmazlığı; usulî ayrıntı değil, tedbirin meşruiyetini sağlayan çekirdek güvencelerdir. Bunlardan birinin ihlali, elde edilen tüm delilleri etkileyebilir. Dosyanızdaki tedbir kararlarının incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.