ICC Tahkiminde Başvuru, Masraflar ve Süreç Nasıl İşler?

Süreç, davacının ICC Sekretaryasına sunduğu tahkim talebi ile başlar. Talepte kural olarak şunlar yer almalıdır:

• tarafların kimlik ve iletişim bilgileri,
• tahkim şartını içeren sözleşmenin veya ayrı tahkim anlaşmasının sunulması,
• uyuşmazlığın konusu, dayanılan olaylar ve talep sonucu,
• hakem sayısı ve varsa hakem adayı önerisi,
• tahkim yeri, dili ve uygulanacak hukuka ilişkin görüş,
• başvuru ücretinin ödendiğine dair belge.

Sekretarya, talebi karşı tarafa iletir ve cevap dilekçesi için süre tanır. Karşı taraf bu aşamada karşı talepte bulunabilir ve tahkim anlaşmasının geçerliliğine veya Divan'ın yetkisine itiraz edebilir.

Taraflar sözleşmede hakem sayısını belirlememişse, Divan uyuşmazlığın niteliğine göre tek hakem veya üç hakemli bir heyet öngörebilir. Üç hakemli heyette her taraf bir hakem önerir, üçüncü hakem (başkan) kural olarak Divan tarafından, taraflarca önerilen isimler de dikkate alınarak atanır. Divan, önerilen hakemlerin bağımsızlık ve tarafsızlık beyanlarını inceler ve onaylar; bu onay, hakemin nihai olarak göreve başlamasının şartıdır.

ICC tahkiminin kendine özgü aşamalarından biri, hakem heyetinin oluşumundan kısa süre sonra düzenlenen yargılama görev yazısıdır. Bu belgede;

• tarafların ve hakemlerin kimlik bilgileri,
• uyuşmazlığın konusu ve tarafların talep sonuçlarının özeti,
• çözülecek meselelerin listesi,
• tahkim yeri ve dili,
• usule ilişkin kararlaştırılan hususlar

yer alır ve taraflarca imzalanır. Bu belge, yargılamanın kapsamını netleştirir; sonradan ileri sürülecek yeni taleplerin bu çerçeveye girip girmediği tartışma konusu olabilir.

Karşı taraf, tahkim anlaşmasının geçersizliğini veya Divan'ın yetkisizliğini ileri sürebilir. ICC Kuralları'nda Divan, tahkimin devam edip etmeyeceğine ilk elden prima facie (görünürde) inceleme ile karar verir; bu inceleme, tahkim anlaşmasının nihai geçerliliğini bağlayıcı biçimde tespit etmez. Nihai karar, kompetenz-kompetenz ilkesi gereği hakem heyetine aittir. Heyetin yetkisi bulunduğuna dair verdiği ara karara karşı devlet mahkemesine başvuru, MTK çerçevesinde belirli sürelere tabidir.

ICC tahkiminde delil sunumu, tarafların ve hakem heyetinin kararlaştırdığı bir usul takvimine göre yürütülür. Belge ibrazı talepleri, tanık ve bilirkişi beyanları, uluslararası uygulamada sıklıkla IBA Delil Kuralları'ndan esinlenen bir çerçevede ele alınır; ancak bu kurallar doğrudan bağlayıcı olmayıp hakem heyetinin usul takdirine bırakılan bir referans niteliğindedir. Duruşma yapılıp yapılmayacağı ve yapılacaksa yeri, taraflarla istişare edilerek heyetçe belirlenir.

ICC tahkiminde masraflar, Divan tarafından uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenen bir tarifeye göre hesaplanır ve idari ücret ile hakem ücretlerini kapsayan bir masraf avansı olarak taraflardan tahsil edilir. Avans kural olarak taraflar arasında eşit paylaştırılır; bir taraf kendi payını ödemezse, diğer taraf onun payını da üstlenerek yargılamanın devamını sağlayabilir, bu durumda ödemeyi yapan taraf sonradan nihai kararda bu tutarın iadesini talep edebilir.

Avansın hiç ödenmemesi hâlinde Divan, ilgili talebin işlemden kaldırılmasına karar verebilir. Bu nedenle masraf avansının zamanında ve eksiksiz yatırılması, davanın esasa girmeden sonuçlanmasını önlemek bakımından kritik önemdedir.

Belirli bir değerin altındaki uyuşmazlıklarda veya taraflarca kararlaştırılması hâlinde, ICC Kuralları'nda öngörülen acele usul uygulanabilir. Bu usulde kural olarak tek hakem görevlendirilir, dilekçe teatisi sayısı ve süreleri kısaltılır, mümkünse duruşma yapılmadan yalnız belgeler üzerinden karar verilebilir. Acele usulün amacı, düşük değerli uyuşmazlıklarda masrafların uyuşmazlığın değeriyle orantısız hâle gelmesini önlemektir; ancak bu usulün uygulanabilmesi, sözleşmenin akdedildiği tarihte yürürlükte olan kural setine ve tarafların bu usulden feragat edip etmediğine bağlıdır.

ICC Kuralları, hakem heyetinin yargılama görev yazısının imzalanmasından itibaren belirli bir süre içinde nihai kararı vermesini hedefleyen bir zaman çizelgesi öngörür. Bu süre, uyuşmazlığın karmaşıklığına ve tarafların işbirliğine göre Divan tarafından uzatılabilir. Sürenin katı biçimde işletilmesi beklenmemelidir; ancak taraflar, yargılamanın planlanan takvime uyup uymadığını takip etmeli ve gecikmelerin gerekçesini kayıt altına almalıdır.

ICC uygulamasında, taraflarca ödenmesi gereken masraf avansının tamamı ödenmeden Divan kural olarak kararı taraflara tebliğ etmez; bu, kurumun masraflarını güvence altına almasını sağlayan idari bir mekanizmadır. Bu nedenle yargılama sonuna doğru avans bakiyesinin tam olarak yatırılıp yatırılmadığının kontrol edilmesi, kararın tebliğinde gecikme yaşanmaması bakımından önemlidir.

ICC tahkimini diğer birçok kurumdan ayıran bir diğer özellik, hakem heyetinin hazırladığı karar taslağının imzalanmadan önce Divan'ın taslak incelemesinden geçirilmesidir. Bu inceleme, kararın esasına müdahale etmez; yalnız biçimsel eksiklikleri, iç tutarsızlıkları ve gözden kaçmış olabilecek usul noktalarını tespit etmeyi amaçlar. Divan, heyetten değişiklik talep edebilir ancak kararın sonucunu belirleyemez.

Tahkim yeri Türkiye ise, kararın tebliğinden itibaren MTK'daki otuz günlük süre içinde iptal davası açılabilir; iptal sebepleri MTK m. 15'te sınırlı sayıda düzenlenmiştir ve esasa ilişkin bir yeniden inceleme imkânı tanımaz. Tahkim yeri yurt dışında ise kararın Türkiye'de icra edilebilmesi için New York Sözleşmesi çerçevesinde tenfiz davası açılması gerekir.

Acil durumlarda, hakem heyeti henüz oluşmadan önce taraflardan biri acil hakem (emergency arbitrator) mekanizmasına başvurabilir; bu yol, tüm ICC tahkimlerinde otomatik olarak uygulanmayabilir, sözleşmenin ve kuralların yürürlük tarihine göre değerlendirilmelidir. Bunun dışında taraflar, tahkim anlaşmasına rağmen devlet mahkemesinden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talep edebilir; bu başvuru tahkim iradesinden vazgeçme sonucu doğurmaz.

• Tahkim şartında ICC'nin adını ve kurallarını hatalı yazarak yetkiye itiraz zeminine yol açmak,
• masraf avansını süresinde ödememenin talebin işlemden kaldırılmasına yol açabileceğini göz ardı etmek,
• yargılama görev yazısında taleplerin eksik veya belirsiz özetlenmesine itiraz etmemek,
• yetkiye itirazı, cevap dilekçesinden sonraki bir aşamaya bırakmak,
• taslak incelemesi aşamasını kararın kesinleştiği bir aşama sanmak,
• acil hakem mekanizmasının her sözleşmeye otomatik uygulandığını varsaymak.

ICC tahkiminde sürecin idari katmanı (masraf avansı, yargılama görev yazısı, taslak incelemesi), yargılamanın esası kadar dikkat gerektirir. Sözleşme aşamasında tahkim şartının ICC'nin önerdiği standart metne uygun ve tahkim yerini açıkça belirleyecek biçimde kaleme alınması, sonraki aşamalarda yetki ve masraf uyuşmazlıklarının önüne geçer. Somut uyuşmazlığın ICC tahkimine taşınması, masraf avansı ve süreç yönetimi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.