İSTAC Tahkiminde Başvuru ve Yargılama Süreci Nasıl İşler?

Süreç, davacının kurum sekretaryasına yönelttiği tahkim talebi ile başlar. Talepte kural olarak şu unsurların yer alması beklenir:

• tarafların ve varsa vekillerinin kimlik ve iletişim bilgileri,
• tahkim anlaşmasının veya bu anlaşmayı içeren sözleşmenin sunulması,
• uyuşmazlığın konusu ve dayanılan olayların özeti,
• talep sonucu ve mümkünse yaklaşık değeri,
• hakem sayısı ve hakem seçimi konusundaki görüş,
• tahkim yeri, dili ve uygulanacak hukuka ilişkin varsa taraf iradesi.

Kurum, talebi aldıktan sonra karşı tarafa iletir ve cevap süresi tanır. Karşı taraf bu aşamada karşı talepte bulunabilir, tahkim anlaşmasının geçerliliğine veya kurumun yetkisine itiraz edebilir.

Taraflar sözleşmede hakem sayısını genellikle bir veya üç olarak belirler; belirlememişlerse kurum kuralları, uyuşmazlığın niteliğine ve değerine göre bu sayıyı belirler. Üç hakemli tahkimde her taraf bir hakem seçer, üçüncü hakem (başkan) kural olarak seçilen iki hakemin mutabakatıyla veya bu sağlanamazsa kurum tarafından atanır. Tek hakemli tahkimde taraflar mutabık kalamazsa hakemi kurum atar.

Hakem adaylarının bağımsızlık ve tarafsızlık beyanı vermesi ve olası çıkar çatışmalarını açıklaması beklenir. Bir tarafın hakemin bağımsızlığına ilişkin şüphesi varsa, kurum kurallarında öngörülen süre içinde ret talebinde bulunabilir; bu talep kurumun ilgili organı tarafından incelenir.

Karşı taraf, tahkim anlaşmasının geçersiz olduğunu veya uyuşmazlığın tahkim anlaşması kapsamına girmediğini ileri sürebilir. Türk hukukunda benimsenen kompetenz-kompetenz ilkesi gereği, hakem kurulu kendi yetkisi hakkında ilk elden karar verme yetkisine sahiptir. Bu itiraz kural olarak esasa girmeden önce, cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülmesi hâlinde geç kalınmış itiraz olarak değerlendirilebilir.

Hakem kurulunun yetkisi bulunduğuna dair verdiği ara karara karşı, MTK çerçevesinde devlet mahkemesine belirli bir süre içinde başvurulabilir; ancak bu başvuru kural olarak tahkim yargılamasını durdurmaz, hakem kurulu yargılamaya devam edebilir.

Hakem kurulu oluştuktan sonra, kurum kuralları çoğunlukla bir ön toplantı veya usul kararı yoluyla yargılama takvimini belirlemesini öngörür. Bu aşamada;

• dilekçe teatisi süreleri,
• delillerin sunulması ve belge ibrazı usulü,
• duruşma tarihi ve yeri,
• tercüme ihtiyacı,
• uygulanacak usul hukuku ve varsa IBA benzeri delil kuralları

taraflarla birlikte kararlaştırılır. Hakem kurulu, tarafların eşit muamele görmesini ve iddia ile savunmasını sunma imkânı bulmasını gözetmekle yükümlüdür; bu ilke, kararın sonradan iptal veya tenfiz aşamasında denetlenen en önemli usul güvencelerinden biridir.

Taraflar duruşma yapılmasını isteyebileceği gibi, kurulun uygun gördüğü hâllerde yargılama yalnız belgeler üzerinden de yürütülebilir. Duruşmada tanık ve bilirkişi dinlenmesi, belge ibrazı ve karşı tarafın sorularına yanıt verilmesi söz konusu olabilir. Uluslararası uygulamada delil sunumu genellikle IBA Delil Kuralları'ndan esinlenen bir çerçevede yürütülür; ancak bu kurallar taraflarca kabul edilmedikçe doğrudan bağlayıcı değildir, hakem kurulunun takdirine bırakılan bir rehber niteliğindedir.

Yargılama sırasında bir tarafın acil bir tedbire ihtiyacı olabilir. Hakem kurulu oluşmuşsa, taraflar kuruldan ihtiyati tedbir niteliğinde önlemler talep edebilir. Hakem kurulunun henüz oluşmadığı veya tedbirin niteliği gereği devlet zoruna ihtiyaç duyulduğu hâllerde, taraflar tahkim anlaşmasına rağmen devlet mahkemesinden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talep edebilir; bu başvuru, tahkim anlaşmasından feragat anlamına gelmez.

Yargılama tamamlandığında hakem kurulu kararını yazılı, gerekçeli ve imzalı olarak düzenler. Üç hakemli kurullarda kural olarak çoğunluk kararı yeterlidir; azınlıkta kalan hakem şerh düşebilir. Kurum kuralları, kararın kuruma sunulmasından sonra belirli bir idari incelemeden (kararın biçimsel eksikliklerinin denetlenmesi) geçmesini öngörebilir; bu inceleme kararın esasına müdahale anlamına gelmez.

Karar taraflara tebliğ edildikten sonra, tahkim yeri Türkiye ise MTK'daki otuz günlük iptal davası süresi işlemeye başlar. Tahkim yeri yurt dışında ise karar, ilgili ülkenin hukukuna ve gerektiğinde New York Sözleşmesi'ne göre Türkiye'de tenfiz edilebilir.

Karşı taraf, kendisine tebliğ edilen tahkim talebine karşı belirli bir süre içinde cevap dilekçesi sunar. Cevap dilekçesinde yalnız savunma değil, aynı tahkim anlaşmasından veya bağlantılı bir hukuki ilişkiden doğan karşı talep de ileri sürülebilir. Karşı talebin aynı yargılamada görülebilmesi için, kural olarak aynı tahkim anlaşmasının kapsamına girmesi veya taraflarca bu konuda ayrıca mutabık kalınması gerekir. Karşı talebin kabulü hâlinde kurum, ek bir masraf avansı talep edebilir; bu durum yargılama takvimini de etkileyebilir.

Taraflar farklı ülkelerden geliyorsa, tahkim dilinin hangi dil olacağı önemli bir usul sorunudur. Sözleşmede açık bir dil seçimi yoksa, kurum ve hakem kurulu, sözleşmenin dilini, tarafların iletişim dilini ve delillerin dilini dikkate alarak tahkim dilini belirler. Farklı dilde düzenlenmiş belgelerin tercümesi gerekebilir; tercüme masrafları da toplam yargılama giderlerinin bir parçasıdır. Dil seçiminin belirsiz bırakılması, yargılamanın ilk aşamalarında ayrı bir usul tartışmasına yol açabilir.

Hakem kararı tebliğ edildikten sonra, taraflardan biri kararda hesap hatası, yazım hatası veya benzeri maddi hatalar bulunduğunu düşünüyorsa, belirli bir süre içinde kurulun kararı düzeltmesini talep edebilir. Kararın bir kısmının açık olmadığı düşünülüyorsa yorumlanması, kurulun karara bağlaması gereken bir talebi karara bağlamadığı düşünülüyorsa tamamlanması istenebilir. Bu başvurular, kararın esasını yeniden tartışma imkânı vermez; yalnız kararın açık, eksiksiz ve doğru biçimde ifade edilmesini sağlamayı amaçlar.

İSTAC gibi kurumsal tahkimde, kurum başvuru ve idari ücreti ile hakem ücretlerini içeren bir masraf tarifesi uygular; bu tarife uyuşmazlığın değerine göre belirlenir ve süreç içinde güncellenebilir. Taraflar, tahkim talebini sunarken kurumun güncel tarifesini kontrol etmelidir. Yargılama sonunda hakem kurulu, kural olarak haksız çıkan tarafın masrafları ve makul avukatlık ücretini karşı tarafa ödemesine karar verir; ancak kurul, somut olayın özelliklerine göre masrafları taraflar arasında paylaştırabilir.

• Tahkim şartında kurumun adını ve kurallarını hatalı veya eksik yazmak, bu durumun sonradan yetkiye itiraz konusu yapılmasına yol açmak,
• yetkiye itirazı ilk cevap dilekçesinde ileri sürmemek,
• hakem seçiminde bağımsızlık beyanını incelemeden hakemi kabul etmek,
• ön toplantıda kararlaştırılan usul takvimine uyulmamasının sonuçlarını hafife almak,
• geçici hukuki koruma ihtiyacını yalnız hakem kurulu oluşana kadar bekleyerek geciktirmek,
• masraf avansının ödenmemesi hâlinde yargılamanın durabileceğini göz ardı etmek.

Kurumsal tahkimde başarı, yalnız hakem kurulu önünde ileri sürülen argümanlara değil, sürecin başından itibaren usul kurallarına gösterilen özene bağlıdır. Tahkim şartının doğru kaleme alınması, yetki itirazının zamanında yapılması ve delil sunum takviminin titizlikle takip edilmesi, sonradan kararın iptali veya tenfizi aşamasında ortaya çıkabilecek itirazların önüne geçer. Somut uyuşmazlığın İSTAC tahkimine taşınması ve sürecin yönetimi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.