Memur Terfi ve Kademe İlerlemesi Uyuşmazlıklarında Dava Yolu

657 sayılı Kanun m. 64'e göre kademe ilerlemesi, memurun bulunduğu derece içinde, belirli bir süre görevde başarılı olarak çalışmış olması şartıyla bir ileri kademeye ilerlemesidir. Derece yükselmesi ise m. 68'de düzenlenen, memurun bulunduğu dereceden bir üst dereceye geçmesidir ve kademe ilerlemesinden farklı olarak belirli bir öğrenim düzeyi, hizmet süresi ve boş kadro şartlarına bağlıdır.

Bu iki kavramın karıştırılması, uygulamada sık karşılaşılan bir hatadır; hangi işlemin hangi şartlara tabi olduğunun doğru tespiti, dava dilekçesinin de doğru kurulmasını sağlar.

Kademe ilerlemesinin durdurulması, hem normal bir personel işlemi hem de 657 sayılı Kanun'da sayılan disiplin cezalarından biridir. Disiplin cezası olarak uygulanan kademe ilerlemesinin durdurulması, sicil amiri veya disiplin kurulu kararına dayanır ve bu niteliğiyle memur disiplin cezalarına ilişkin usul ve itiraz kurallarına tabidir. Bu makalede ele alınan konu, disiplin cezası dışındaki, olağan hizmet süresine bağlı kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi işlemleridir.

Memurun kademe ilerlemesi veya derece yükselmesi işlemi, idare tarafından şu gerekçelerle reddedilebilir:

• hizmet süresinin kanunda öngörülen asgari süreyi doldurmadığı,
• son yıl içinde disiplin cezası aldığı için kademe ilerlemesinin durdurulmuş olduğu,
• boş kadro bulunmadığı,
• öğrenim durumu veya sınav şartının sağlanmadığı,
• performans veya sicil değerlendirmesinin olumsuz olduğu.

Bu gerekçelerin her biri, somut olayda ayrıca ve mevzuata uygun biçimde değerlendirilmelidir. Örneğin bir disiplin cezasının kademe ilerlemesine etkisi, cezanın türüne ve kesinleşme tarihine göre değişir; her disiplin cezası otomatik olarak sonraki kademe ilerlemesini engellemez.

Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde memurun sicil veya performans değerlendirmesinin olumlu olması aranabilir. Bu değerlendirmenin gerekçesiz, somut olgulara dayanmayan veya keyfî biçimde yapılması hâlinde, hem değerlendirmenin kendisi hem de buna dayalı olarak reddedilen terfi işlemi idari yargı denetimine tabidir. Mahkeme, değerlendirmenin objektif kriterlere dayanıp dayanmadığını, benzer durumdaki memurlarla tutarlı olup olmadığını inceler.

Derece yükselmesi için boş kadro bulunması şartı arandığında, idarenin kadro dağılımını mevzuata uygun ve tutarlı biçimde yapıp yapmadığı denetlenebilir. Aynı şartları taşıyan memurlardan bir kısmının terfi ettirilip diğerlerinin ettirilmemesi, eşitlik ilkesi yönünden ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

Bir terfi işleminin idare tarafından geç tesis edildiğinin veya hatalı hesaplandığının tespiti hâlinde, memur yalnız işlemin düzeltilmesini değil, geç ödenen mali haklarının da tarafına ödenmesini talep edebilir. Bu talep, iptal davasıyla birlikte veya iptal kararı kesinleştikten sonra ayrı bir tam yargı davasıyla ileri sürülebilir.

İdare mahkemesi, memurun terfi şartlarını gerçekten taşıyıp taşımadığını denetler; ancak idarenin performans değerlendirmesi gibi takdir içeren işlemlerinde, bu takdirin yerine geçerek kendi değerlendirmesini koyamaz. Mahkeme, değerlendirmenin gerekçesiz, tutarsız veya keyfî olduğunu tespit ederse işlemi iptal eder; idare, iptal kararı üzerine değerlendirmeyi yeniden ve usulüne uygun biçimde yapmakla yükümlü olur.

Memurun görevdeyken öğrenim durumunu yükseltmesi (örneğin ön lisans mezunuyken lisans tamamlaması), kazanılmış hak aylık derecesinin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu talebin idarece reddedilmesi hâlinde, diploma denklik durumu, öğrenimin göreve uygunluğu ve intibak işleminin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı idari yargı denetimine tabidir. Uygulamada intibak taleplerinin geç sonuçlandırılması, memurun mali haklarını geriye dönük olarak etkileyebildiğinden, bu konudaki gecikmeler de dava konusu edilebilir.

Terfi ve kademe ilerlemesi uyuşmazlıklarında, aynı unvan ve kıdemdeki diğer memurların terfi durumu, davacının iddialarını destekleyen güçlü bir karşılaştırma unsuru oluşturabilir. Benzer koşullardaki memurların terfi ettirilmiş olması karşısında, davacının aynı koşulları taşımasına rağmen terfi ettirilmemiş olması, idarenin gerekçesinin tutarlılığı bakımından mahkemece özenle incelenir.

Terfi ve kademe ilerlemesi uyuşmazlıklarına ilişkin açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Yetkili mahkeme, kural olarak memurun görevli olduğu yer idare mahkemesidir.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca kural olarak altmış gündür. Süre, terfi veya kademe ilerlemesi talebinin reddine ilişkin işlemin tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar. Talebin idarece hiç cevaplanmaması hâlinde zımni ret hükümleri uygulanır ve süre buna göre hesaplanır.

Memurun askerlik hizmeti, ücretsiz izin veya benzer nedenlerle görevinden ayrı kaldığı süreler, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi hesabında farklı biçimde değerlendirilebilir. Bu sürelerin hangi hâllerde fiilen çalışılmış süre gibi sayılacağı, hangi hâllerde hizmetten sayılmayacağı kanunda ayrıca düzenlenir. İdarenin bu süreleri hatalı hesaplaması, memurun terfi tarihinin gecikmesine yol açabilir ve bu durum da idari yargı denetimine konu edilebilir.

Bir memurun daire başkanlığı, müdürlük gibi yönetici bir kadroya getirilmesi, kural olarak kademe ilerlemesi veya derece yükselmesinden farklı bir işlemdir; bu tür görevlendirmeler genellikle idarenin geniş takdir yetkisine tabidir ve liyakat esasına dayanmakla birlikte, mutlaka kıdem sırasına göre yapılması gerekmez. Bu ayrımın gözden kaçırılması, yönetici kadrosuna atanmama durumunun doğrudan bir terfi hakkı ihlali gibi değerlendirilmesine yol açabilir; oysa bu iki kurum farklı hukuki rejimlere tabidir.

• Kademe ilerlemesi ile derece yükselmesi kavramlarını karıştırıp yanlış şart ileri sürmek,
• disiplin cezası niteliğindeki kademe ilerlemesinin durdurulması ile olağan kademe ilerlemesi reddini birbirine karıştırmak,
• performans veya sicil değerlendirmesine yönelik itirazı somut kriter eksikliğiyle değil genel "haksızlık" iddiasıyla sınırlı tutmak,
• boş kadro gerekçesinin tutarlılığını benzer durumdaki memurlarla karşılaştırmadan kabul etmek,
• geç ödenen mali hakları talep etmeyi unutmak,
• dava açma süresini talebin idareye iletildiği tarihten değil ret işleminin tebliğ tarihinden hesaplamamak.

Görevden ayrılan ve daha sonra yeniden kamu görevine dönen bir memurun, önceki hizmet süresinin terfi hesabına ne ölçüde dahil edileceği ayrı bir uyuşmazlık konusudur. İdarenin bu süreleri eksik hesaplaması, memurun terfi tarihinin haksız yere gecikmesine yol açabilir ve bu durum da idari yargı denetimine konu edilebilecek bir husustur.

Memur terfi ve kademe ilerlemesi uyuşmazlıklarında, hangi kurumun (kademe ilerlemesi mi derece yükselmesi mi) söz konusu olduğunun ve ret gerekçesinin somut ve tutarlı olup olmadığının doğru tespiti belirleyicidir. Somut terfi uyuşmazlığında izlenecek en uygun hukuki yolun belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.