Memurun Naklen Atanmasına Karşı Dava Açılabilir mi?

657 sayılı Kanun m. 76'ya göre kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık derecesiyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atayabilir. Bu yetkinin kullanılabilmesi için işlemin hizmet gerekleri ile açıklanabilir olması gerekir. Hizmet gerekleri; kurumun personel ihtiyacı, kadro durumu, hizmetin gerektirdiği uzmanlık veya benzer objektif nedenlere dayanmalıdır.

Naklen atama işlemlerinde idare, işlemin dayandığı hizmet gereğini somut biçimde ortaya koymak zorundadır. İdari yargı denetiminde en sık tartışılan konu, atamanın gerçekten hizmet gereğiyle mi yapıldığı, yoksa disiplin sürecinden bağımsız bir "gizli cezalandırma" niteliği mi taşıdığıdır. Somut bir soruşturma, şikâyet veya anlaşmazlığın hemen ardından yapılan ve başka bir gerekçesi bulunmayan atama, yetki saptırması iddiasıyla dava konusu edilebilir.

Memurun kendisinin veya bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının sağlık durumu, eşinin çalıştığı yer veya çocuğunun eğitim durumu gibi mazeretler, naklen atama işleminin hukuka uygunluğu değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken hususlardır. İdare, bu tür mazeretleri hiç değerlendirmeden veya somut delillere rağmen göz ardı ederek atama yaparsa, işlem ölçülülük ilkesi yönünden sakat olabilir.

Bununla birlikte her sağlık veya aile mazereti, tek başına atamayı hukuka aykırı kılmaz; mazeretin ciddiyeti, güncel tıbbi belgelerle desteklenmesi ve idarenin bu belgeleri değerlendirip değerlendirmediği somut olayda ayrıca incelenir.

Dava dilekçesinde başlıca şu iddialar ileri sürülebilir:

• işlemin hizmet gereğine değil, keyfî veya cezalandırıcı bir amaca dayandığı (yetki saptırması),
• memurun sağlık veya aile mazeretinin idarece hiç değerlendirilmediği,
• atamanın gerekçesiz olduğu veya gerekçenin somut olgularla desteklenmediği,
• atanılan kadronun memurun kazanılmış hak aylık derecesine uygun olmadığı,
• işlemin eşitlik ilkesine aykırı biçimde, benzer durumdaki diğer memurlardan farklı uygulandığı.

İdare mahkemesi, naklen atama işleminin yerindeliğini değil hukuka uygunluğunu denetler. Yani mahkeme, "bu atama isabetli miydi" sorusuna değil, "bu atama hukuka uygun bir sebebe mi dayanıyor, usulüne uygun mu tesis edilmiş" sorusuna cevap arar. İdarenin geniş takdir yetkisi, keyfîliğe dönüşmediği sürece yargı denetiminin dışında kalır.

Naklen atama işlemleri genellikle hemen uygulamaya konur ve memur, dava sonuçlanmadan yeni görev yerine gitmek zorunda kalabilir. Bu durum, aile bütünlüğü ve mesleki düzen açısından telafisi güç zararlara yol açabilir. Bu nedenle dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmesi büyük önem taşır. İYUK m. 27 uyarınca mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve telafisi güç zarara yol açacağı kanaatine varırsa yürütmeyi durdurabilir.

Kurum içi naklen atamalarda idarenin takdir alanı nispeten daha geniştir; çünkü aynı kurum bünyesinde personel dağılımı doğrudan hizmetin verimliliğiyle ilgilidir. Kurumlar arası naklen atamalarda ise ilgilinin rızası, ilgili kurumların uygun görüşü ve kadro durumu gibi ek şartlar da aranabilir. Bu iki tür naklin hukuki dayanağı ve şartları farklı değerlendirilmelidir.

Naklen atama kararının hukuka uygunluğu değerlendirilirken, benzer durumdaki diğer memurlara idarenin nasıl davrandığı da önemli bir karine oluşturur. Aynı birimde, aynı koşullarda görev yapan memurlardan yalnız birinin, somut ve makul bir gerekçe gösterilmeksizin naklen atanması, eşitlik ilkesine aykırılık iddiasını güçlendirir. Dava dilekçesinde, mümkünse emsal atama uygulamaları ve bunların gerekçeleri karşılaştırmalı biçimde ortaya konmalıdır.

Mahkemenin naklen atama işlemini iptal etmesi hâlinde, idare memuru eski görev yerine iade etmekle yükümlüdür. Bu süreçte memurun iptal kararının uygulanmasını takip etmesi, gerekirse idareye başvurarak geri dönüşün gerçekleştirilmesini talep etmesi gerekir. İdarenin iptal kararına rağmen memuru eski görevine iade etmemesi hâlinde, bu durum ayrı bir uyuşmazlık konusu olabilir.

Naklen atama işlemine karşı açılacak iptal davasında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Yetkili mahkeme, kural olarak memurun eski görev yerindeki idarenin bulunduğu yer idare mahkemesidir; somut olayda işlemi tesis eden makamın konumuna göre değerlendirme yapılmalıdır.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca kural olarak altmış gündür. Süre, atama kararının memura tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Süre içinde üst makama başvuru yapılması, işlemeye başlamış olan süreyi durdurabilir.

Eşi de kamu görevlisi olan memurların, aile birliğinin sağlanması amacıyla aynı yerde görevlendirilmesine ilişkin talepleri, naklen atama uyuşmazlıklarında sıkça gündeme gelir. İdarenin bu tür talepleri değerlendirirken kadro imkânlarını, her iki eşin hizmet gereklerini ve talebin süresinde yapılıp yapılmadığını birlikte incelemesi gerekir. Talebin salt kadro yokluğu gerekçesiyle, somut kadro durumu araştırılmadan reddedilmesi, idari yargı denetiminde tartışmaya açık bir husustur.

Naklen atama nedeniyle memurun katlandığı taşınma masrafları, kira farkı veya eşinin işini bırakması gibi ekonomik sonuçlar, işlemin iptali sonrasında ayrıca bir tazminat talebine konu edilebilir. Bu tür zararların dava sürecinde ileri sürülebilmesi için, giderlerin fatura, sözleşme veya benzer belgelerle desteklenmesi gerekir; salt soyut bir mağduriyet iddiası, tazminat talebinin kabulü için yeterli görülmeyebilir.

• Atamanın hizmet gereğine dayanmadığını somut olgu ve karinelerle desteklememek,
• sağlık veya aile mazeretini güncel belgelerle ispatlamadan ileri sürmek,
• yürütmenin durdurulması talebini gerekçelendirmeden istemek,
• kurum içi ve kurumlar arası nakil kurallarını birbirine karıştırmak,
• atamanın disiplin soruşturmasıyla zamansal bağlantısını dava dilekçesinde ortaya koymamak,
• dava açma süresini kararın fiilen uygulandığı tarihten değil tebliğ tarihinden hesaplamamak.

Memur, dava açmış olsa dahi, yürütmenin durdurulması kararı verilmedikçe kural olarak yeni görev yerine başlamakla yükümlüdür. Görevlendirmeye uyulmaması, ayrı bir disiplin soruşturmasına konu olabilir. Bu nedenle atamaya itiraz edilecekse, dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talebinin süratle ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi büyük önem taşır.

Naklen atama, idarenin geniş takdir yetkisine sahip olduğu ama keyfîliğe varamayacağı bir alandır. İşlemin hizmet gereğine dayanıp dayanmadığı, memurun mazeretlerinin değerlendirilip değerlendirilmediği ve atamanın zamanlaması, dava stratejisinin belirleyici unsurlarıdır. Somut naklen atama işlemine karşı izlenecek en etkili yolun belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.