Miras Ortaklığında Oybirliği Kuralı ve Yönetim Yetkisi

TMK madde 640 uyarınca mirasçılar, terekeye ait hakları oybirliğiyle kullanır ve terekeyle ilgili tasarruf işlemlerini birlikte yapar. Bu kural, terekeye ait bir taşınmazın satılması, terekeye ait bir işletmenin devredilmesi veya terekedeki bir alacağın tahsil edilmesi gibi önemli işlemler bakımından geçerlidir.

Oybirliği kuralının amacı, terekenin bölünmeden ve mirasçıların ortak menfaatine uygun biçimde yönetilmesini sağlamaktır. Ancak bu kural, mirasçı sayısı arttıkça veya mirasçılar arasında iletişim zorlaştıkça terekenin fiilen yönetilememesi riskini de beraberinde getirir.

Terekenin günlük ve olağan yönetimine ilişkin işlemler bakımından tüm mirasçıların her seferinde ayrı ayrı onay vermesi pratikte mümkün olmayabilir. Bu nedenle mirasçılardan her biri, terekeye zarar gelmesini önlemek amacıyla ivedi ve zorunlu tedbirleri tek başına alabilir. Örneğin acil bir bakım veya onarım gerektiren bir taşınmazın korunması, terekeye ait bir malın çalınma veya bozulma riskine karşı önlem alınması gibi durumlar bu istisna kapsamında değerlendirilebilir.

Bu istisnai yetkinin kapsamı dar yorumlanır; mirasçının kendi başına aldığı önlemin gerçekten ivedi ve terekenin korunması için zorunlu olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir.

Mirasçılardan her biri, terekeye ait hakların üçüncü kişiler tarafından ihlal edildiği durumlarda, terekenin tamamı adına ve diğer mirasçılar adına da sonuç doğuracak biçimde dava açabilir. Örneğin miras sebebiyle istihkak davası veya terekeye ait bir malın haksız işgalinin önlenmesi davası, mirasçılardan biri tarafından tek başına açılabilir.

Bu istisna, mirasçıların terekeye ait hakları savunmasız bırakmaması amacıyla tanınmıştır. Ancak dava sonucunda elde edilen değerin nasıl paylaştırılacağı, ayrıca miras paylaşımı kurallarına tabidir.

Terekeyle işlem yapan üçüncü kişiler, kural olarak tüm mirasçıların rızasını veya en azından yetkili bir temsilcinin onayını aramalıdır. Yalnız bir mirasçıyla yapılan ve terekenin tamamını bağlayan bir sözleşme, diğer mirasçılar onay vermedikçe onları bağlamayabilir. Bu durum, üçüncü kişilerin terekeyle işlem yaparken tüm mirasçıların kimliğini ve onayını araştırmasını gerekli kılar.

Uygulamada bankalar, tapu daireleri ve resmî kurumlar, terekeye ait işlemlerde genellikle mirasçılık belgesini ve tüm mirasçıların imzasını veya onayını talep eder. Bu uygulama, oybirliği kuralının hayata geçirilmesinin bir yansımasıdır.

Mirasçılar arasında terekenin yönetimi konusunda anlaşma sağlanamıyorsa, birkaç hukuki yol gündeme gelebilir:

• Tereke temsilcisi atanması: Mirasçılardan biri, sulh hâkiminden terekeye bir temsilci atanmasını isteyebilir.
• Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi: Mirasçı, kendi payı üzerinde bağımsız tasarruf serbestisi kazanmak için bu yola başvurabilir.
• Ortaklığın giderilmesi davası: Mirasçılar arasındaki ortaklığın tamamen sona erdirilmesi istenebilir.

Bu yollardan hangisinin somut olayda daha uygun olacağı, mirasçılar arasındaki uyuşmazlığın niteliğine, terekenin yapısına ve mirasçıların amacına göre belirlenmelidir.

Mirasbırakan vasiyetnamesinde bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, terekenin yönetimi bu görevli tarafından yürütülür ve oybirliği kuralı büyük ölçüde bu görevlinin yetkisiyle sınırlanır. Görevli atanmamışsa ve mirasçılar arasında ciddi bir tıkanıklık varsa, tereke temsilcisi atanması yoluna başvurulabilir. Her iki kurum da mirasçıların birlikte hareket etme zorunluluğunun pratikte doğurduğu güçlükleri aşmak için tasarlanmıştır.

Oybirliği kuralı, terekeye ait mallar üzerindeki tasarrufları kapsar; mirasçının kendi miras payını üçüncü kişiye devretmesi ise farklı bir hukuki rejime tabidir. Mirasçı, kendi miras payını noter huzurunda düzenlenecek bir sözleşmeyle devredebilir; bu işlem için diğer mirasçıların onayı aranmaz. Ancak devralan, mirasçı sıfatını değil, mirasçının terekedeki payına ilişkin hakları kazanır ve terekeyle ilgili işlemlerde yine oybirliği kuralına tabi olur.

Oybirliği kuralına ilişkin uyuşmazlıklar, terekeyle ilgili işlemin niteliğine göre sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemesinde görülebilir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

• Mirasçılardan yalnız birinin onayıyla terekeye ait önemli bir malın satılabileceğini düşünmek,
• ivedi tedbir alma yetkisini geniş yorumlayarak önemli tasarruf işlemlerini tek başına yapmak,
• mirasçının kendi payını devretmesiyle terekeye ait malların da devredildiğini karıştırmak,
• üçüncü kişilerle yapılan işlemlerde tüm mirasçıların onayının araştırılmasını ihmal etmek,
• anlaşmazlık hâlinde hangi hukuki yolun uygun olduğunu değerlendirmeden doğrudan dava açmak.

Miras ortaklığında oybirliği kuralı, terekenin bütünlüğünü ve mirasçıların ortak menfaatini korumayı amaçlar; ancak mirasçı sayısının fazla olduğu veya aralarında uyuşmazlık bulunan durumlarda ciddi bir tıkanıklığa da yol açabilir. Bu tıkanıklığın doğru hukuki araçlarla aşılması, terekenin zarar görmesini önler.

Miras ortaklığında yönetim ve karar alma süreçlerinde yaşanan uyuşmazlıklar konusunda somut olayınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.