Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Nasıl Atanır? Görev ve Yetkileri

TMK madde 550 uyarınca mirasbırakan, vasiyetnamesiyle bir veya birden çok kişiyi görevli olarak atayabilir. Görevli, gerçek kişi olabileceği gibi, kanunda aranan şartları taşıması hâlinde tüzel kişi de olabilir. Birden fazla kişi atanmışsa, aksi belirtilmedikçe görevliler birlikte hareket etmekle yükümlüdür.

Atama, mirasbırakanın tek taraflı iradesiyle yapılır; atanan kişinin önceden rızası aranmaz. Ancak görevli, atamayı öğrendikten sonra görevi kabul etmek zorunda değildir; sulh hukuk mahkemesine yapacağı bildirimle görevden çekilebilir.

Görevlendirme kural olarak vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde yapılır. Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesince açıldığında, görevliye durum bildirilir ve göreve devam edip etmeyeceği sorulur. Görevli, makul bir süre içinde açık ya da örtülü biçimde görevi kabul ettiğini gösteren bir tutum sergileyebilir; susma her olayda kabul anlamına gelmez.

Görevlendirmenin geçerliliği, esas aldığı vasiyetnamenin veya miras sözleşmesinin geçerliliğine bağlıdır. Ölüme bağlı tasarruf iptal edilirse görevlendirme de hükümsüz kalır.

TMK madde 552 çerçevesinde görevlinin başlıca yükümlülükleri şunlardır:

• tereke mallarının listesini çıkarmak ve gerektiğinde deftere geçirtmek,
• tereke mallarını iyi bir yönetici özeniyle korumak ve yönetmek,
• gerekiyorsa tereke mallarını paraya çevirmek,
• tereke borçlarını ödemek ve vasiyet alacaklarını yerine getirmek,
• mirasçılar arasında miras bırakanın iradesine uygun paylaştırmayı sağlamak,
• tereke ile ilgili dava ve takiplerde davacı veya davalı sıfatıyla hareket etmek.

Görevli, mirasçıların yerine tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldırmaz; ancak görevi süresince mirasçıların tereke üzerindeki bireysel tasarruflarını sınırlayan bir konuma sahiptir. Mirasçılar, görevlinin yetkisi devam ettiği sürece terekeye ait belirli işlemleri onun onayı veya katılımı olmadan tek başına yapamayabilir.

Görevli, işlemlerinde tarafsız davranmak, mirasçılar arasında ayrım gözetmemek ve mirasbırakanın gerçek iradesine sadık kalmak zorundadır. Görevlinin kendi menfaatiyle tereke menfaatinin çatıştığı işlemlerde özel bir dikkat gösterilmesi ve gerekiyorsa mahkemeden yol gösterici karar istenmesi uygun olur.

Görevli, üstlendiği işin kapsamı ve tereke malvarlığının büyüklüğüyle orantılı, uygun bir ücrete hak kazanır. Ücretin miktarı taraflar arasında anlaşmayla belirlenebileceği gibi, uyuşmazlık çıkması hâlinde sulh hukuk mahkemesi tarafından da takdir edilebilir. Ücret, tereke borcu niteliğinde değerlendirilir ve paylaştırmadan önce terekeden karşılanır.

Görevlendirme; görevin ifasının tamamlanması, görevlinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi, görevi kabul etmemesi veya haklı bir sebeple azledilmesiyle sona erer. TMK madde 554 uyarınca ilgililerden birinin başvurusu üzerine, görevlinin görevini kötüye kullandığı, ihmal gösterdiği veya güveni sarsacak davranışlarda bulunduğu anlaşılırsa sulh hukuk mahkemesi görevliyi azledebilir.

Azil kararı, görevlinin o ana kadar yaptığı geçerli işlemleri kural olarak etkilemez; ancak mahkeme, yeni bir görevli atanmasına veya mirasçıların yönetimi devralmasına karar verebilir.

Görevli, kendisine tanınan yetkiyi mirasbırakanın iradesine ve kanuna uygun kullanmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranışları nedeniyle mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına verdiği zarardan sorumlu tutulabilir. Uygulamada görevlinin hesap verme yükümlülüğü, yaptığı harcamaları ve işlemleri belgelendirmesi büyük önem taşır.

Mirasçılar, görevlinin işlemlerini denetleyebilir; ciddi bir usulsüzlük şüphesi varsa mahkemeden bilgi ve belge istenmesini talep edebilir. Görevlinin terekeyi kötü yönettiği kanaatine varılırsa hem azil hem de tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Görevli varken miras paylaşımı, kural olarak onun hazırladığı taslak ve mirasçıların onayıyla gerçekleştirilir. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa görevli, paylaştırmanın mahkeme yoluyla yapılmasını isteyebilir. Bu durumda süreç, ortaklığın giderilmesi davasına benzer bir mahkeme denetimiyle ilerler.

Görevlinin paylaştırma önerisi mirasçılar için bağlayıcı değildir; mirasçılar itiraz haklarını her zaman kullanabilir. Bununla birlikte görevlinin makul gerekçelerle hazırladığı taslak, uyuşmazlığın hızla çözülmesine katkı sağlayabilir.

Görevlendirmeye ilişkin bildirim, kabul, ücret takdiri ve azil talepleri sulh hukuk mahkemesinde görülür. HMK madde 11 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi bu konularda kesin yetkilidir. Görevlinin taraf olduğu tereke davalarında ise davanın niteliğine göre asliye hukuk mahkemesi görevli olabilir.

• Görevlendirmenin geçerliliğini esas aldığı vasiyetnameden bağımsız değerlendirmek,
• görevlinin yetkisini mirasçıların tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldıran bir yetki sanmak,
• ücret talebini tereke borcu olarak dikkate almadan paylaştırma yapmak,
• azil talebini haklı sebep göstermeden ileri sürmek,
• görevlinin hesap verme yükümlülüğünü takip etmemek.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi kurumu, doğru kullanıldığında mirasçılar arasındaki gerilimi azaltan ve mirasbırakanın iradesinin sağlıklı biçimde uygulanmasını sağlayan etkili bir araçtır. Buna karşılık görevlinin yetkisinin kapsamı, ücreti ve hesap verme yükümlülüğü net biçimde belirlenmezse yeni uyuşmazlıklara da kaynaklık edebilir.

Vasiyetnamede görevli atanmasını planlayan mirasbırakanlar ile atanmış bir görevlinin yetkisi veya hesap verme yükümlülüğüyle ilgili uyuşmazlık yaşayan mirasçıların, somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapması için Günser + Partners ile iletişime geçmesi önerilir.