Vasiyetnamenin Tenfizi Davası Nasıl Açılır?

TMK 600'e göre vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel istem hakkına sahiptir. Vasiyetin konusu:

• Belirli bir taşınırın teslimi,
• Taşınmazın mülkiyetinin devri,
• Bir alacağın devri,
• Belirli miktar paranın ödenmesi,
• Bir irtifak veya başka hakkın kurulması,
• Belirli bir davranışın yerine getirilmesi

olabilir.

Vasiyetnameyle belirli mal bırakılan kişi, atanmış mirasçıdan farklı olarak terekeye külli halef olmaz. Yalnız vasiyet konusu edimin yerine getirilmesini isteme hakkı kazanır.

Vasiyetname, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde açılmalı ve ilgililere okunmalıdır. Açılma işlemi, vasiyetnamenin varlığını resmî biçimde ortaya koyar ve ilgililerin tasarruftan haberdar olmasını sağlar.

Ancak açılma kararı, iptal veya tenkis iddialarını ortadan kaldırmaz. Vasiyetnamenin iptali davası açılmışsa veya açılma ve tebligat işlemleri tamamlanmamışsa tenfiz davasında bekletici mesele gündeme gelebilir.

Tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet alacağı, vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur. Vasiyetnamede belirli tarih, koşul veya geciktirici kayıt varsa muacceliyet buna göre belirlenir.

Vasiyet alacaklısı, yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye karşı malın teslimini, hakkın devrini veya davranışın yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesini talep edebilir.

Davacı, vasiyetnameyle lehine belirli kazandırma yapılan kişidir. Vasiyet alacaklısı dava açılmadan önce ölmüşse hakkın mirasçılarına geçip geçmediği, vasiyetnamenin içeriği ve kazandırmanın kişiye sıkı sıkıya bağlı olup olmadığına göre incelenir.

Vasiyet alacağının devredilmiş olması hâlinde devrin geçerliliği ve dava takip yetkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa kural olarak talep ona yöneltilir. Böyle bir görevli yoksa yasal ve atanmış mirasçılar vasiyet borçlusu olabilir. Taşınmazın tescili gibi bölünemez veya bütün mirasçıların tasarrufunu gerektiren taleplerde taraf teşkili eksiksiz kurulmalıdır.

Mirasçılardan birinin dava sırasında ölmesi hâlinde onun mirasçıları davaya dâhil edilmelidir. Tapu kaydında üçüncü kişi bulunuyorsa, üçüncü kişinin kazanım sebebi ve iyiniyeti ayrı bir hukuki sorun oluşturur.

Vasiyet alacağının yerine getirilmesine ilişkin çekişmeli davalarda görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Miras uyuşmazlıklarında HMK 11'deki mirasbırakanın son yerleşim yeri kesin yetkisi dikkate alınır.

Bununla birlikte dava doğrudan taşınmazın aynına, tapu kaydındaki üçüncü kişiye veya farklı hukuki sebeplere dayanıyorsa HMK 12 ve diğer özel hükümlerle bağlantı ayrıca incelenmelidir. Dava yalnız başlığındaki "tenfiz" sözcüğüne göre değil, talep sonucuna göre nitelendirilir.

TMK 602'ye göre vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinden veya vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa muacceliyet tarihinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Bu süre hak düşürücü değil zamanaşımı süresidir; davalının süresinde zamanaşımı def'inde bulunması gerekir. Öğrenme tarihi bakımından vasiyetnamenin açılması, tebligat ve tarafın fiilen bilgi sahibi olduğuna ilişkin belgeler önemlidir.

Vasiyet konusu taşınmaz hâlen tereke veya mirasçılar adına kayıtlıysa vasiyet alacaklısı, koşulları varsa tapu kaydının iptali ve adına tescilini isteyebilir. Vasiyetnamenin taşınmazı yeterli açıklıkta belirlemesi, taşınmazın terekeye dâhil olması ve tasarrufun başka bir hukuki engelle karşılaşmaması gerekir.

Mirasbırakan vasiyet konusu taşınmazı sağlığında devretmişse TMK 544/2 çerçevesinde vasiyetten dönme karinesi veya tazminat sorunları gündeme gelebilir. Her devir otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz; vasiyetnamenin içeriği ve sonraki tasarruf birlikte yorumlanmalıdır.

Ehliyetsizlik, irade bozukluğu veya şekle aykırılık iddiasıyla açılan iptal davası tenfiz isteminin temelini etkiler. Saklı pay ihlali iddiasıyla açılan tenkis davası ise vasiyetin tamamen değil, tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünün azaltılmasına yol açabilir.

Mahkeme bu davaların sonucunu bekletici mesele yapabilir. Ancak soyut biçimde "iptal davası açacağım" denilmesi tek başına yargılamayı süresiz durdurmaz.

• Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği,
• Açılma ve okunma dosyası,
• Kesinleşme ve tebligat kayıtları,
• Mirasçılık belgesi,
• Tapu ve banka kayıtları,
• Vasiyet konusu malın terekeye ait olduğunu gösteren belgeler,
• Vasiyeti yerine getirme görevlisine ilişkin belge,
• İfa talebi ve temerrüt ihtarı

başlıca delillerdir.

• Vasiyetnamenin açılmasını mülkiyetin kendiliğinden geçmesi sanmak.
• Bütün mirasçıları veya vasiyeti yerine getirme görevlisini davaya dâhil etmemek.
• On yıllık zamanaşımının başlangıcını araştırmamak.
• Vasiyet edilen malın terekeye ait olup olmadığını kontrol etmemek.
• İptal, tenkis ve tenfiz taleplerini birbirine karıştırmak.
• Tapuda üçüncü kişinin varlığını gözden kaçırmak.

Vasiyetnamenin tenfizi davası yalnız belgenin varlığını tespit ettiren şekli bir işlem değildir. Vasiyet alacağının muacceliyeti, borçlu taraflar, terekenin kapsamı ve istenen edimin niteliği ayrıntılı biçimde incelenir.

Taraf teşkili, görev-yetki ve zamanaşımı hataları vasiyet alacağının elde edilmesini geciktirebilir. Somut vasiyetnamenin uygulanabilirliğinin ve izlenecek dava yolunun değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.