Şirket, Vakıf ve Derneğin Mirasçı Atanması Mümkün müdür?

TMK madde 516 çerçevesinde mirasbırakan, terekesinin tamamı veya belirli bir oranı için bir ya da birden fazla kişiyi mirasçı olarak atayabilir. Kanun, mirasçı atamada kişinin gerçek kişi olmasını şart koşmaz. Tüzel kişiler, hak ehliyetine sahip oldukları sürece mirasçı atanabilir; mirasçı atamanın kazandırıcı niteliği gereği, tüzel kişinin ayrıca fiil ehliyetine sahip olması aranmaz. Tüzel kişi adına hareket eden organların yetkisi, kazandırmanın kabul edilip edilmeyeceği konusunda önem taşır.

Şirketler, dernekler, vakıflar, kamu kurumları ve kamu tüzel kişileri, bu kapsamda mirasçı atanabilecek tüzel kişilere örnek olarak gösterilebilir. Tüzel kişinin ticari amaç güdüp gütmemesi, mirasçı atamanın geçerliliğini kural olarak etkilemez.

Mirasbırakan, tüzel kişiyi mirasçı atamak yerine ona belirli bir mal veya hak vasiyet etmeyi de tercih edebilir. Bu durumda tüzel kişi, mirasçı sıfatı kazanmaz; vasiyet alacaklısı olarak mirasçılara veya vasiyeti yerine getirme görevlisine karşı vasiyetin ifasını isteyebilir. Uygulamada özellikle belirli bir taşınmazın veya nakdî tutarın bir derneğe ya da vakfa bırakılması bu şekilde düzenlenir.

Mirasbırakan, henüz mevcut olmayan bir vakfı vasiyetnamesiyle kurabilir. Bu durumda vasiyetname hem ölüme bağlı bir tasarruf hem de vakfın kuruluş belgesi işlevi görür. Vakfın tüzel kişilik kazanması, kanundaki genel vakıf kuruluş şartlarına ve tescil işlemlerine tabidir. Vasiyetname ile kurulmak istenen vakfın amacı, mal varlığı ve organları yeterince açık ve uygulanabilir biçimde belirlenmemişse, tasarrufun yerine getirilmesinde ciddi güçlükler doğabilir.

Vakıf henüz kurulma aşamasındayken mirasbırakan ölürse, vasiyeti yerine getirme görevlisi veya mirasçılar, vakfın kuruluş işlemlerinin tamamlanmasını sağlamakla yükümlü olabilir. Bu süreçte terekenin korunması ve vakıf amacına uygun kullanılması özel bir dikkat gerektirir.

Mirasçı atanan veya kendisine vasiyet edilen tüzel kişi, mirasbırakandan önce infisah eder veya tüzel kişiliğini kaybederse, kural olarak kazandırma konusuz kalır. Bu durum, gerçek kişi mirasçının mirasbırakandan önce ölmesine benzer sonuçlar doğurur. Mirasbırakan, bu ihtimale karşı vasiyetnamesinde bir yedek mirasçı veya yedek lehtar belirlemişse, terekenin akıbeti bu düzenlemeye göre belirlenir; aksi hâlde yasal mirasçılık kuralları devreye girer.

Tüzel kişinin başka bir tüzel kişiyle birleşmesi veya bölünmesi hâlinde, kazandırmanın hangi tüzel kişiye intikal edeceği, birleşme veya bölünmenin hukuki niteliğine ve mirasbırakanın gerçek iradesine göre yorumlanmalıdır.

Tüzel kişi lehine yapılan mirasçı atama veya belirli mal vasiyeti de mirasbırakanın tasarruf serbestisi sınırları içinde kalmalıdır. Kazandırma, saklı paylı mirasçıların haklarını aşıyorsa, bu mirasçılar tenkis davası açarak aşan kısmın kendilerine iadesini isteyebilir. Tüzel kişi lehine yapılan kazandırmanın kamu yararına bir amaca hizmet etmesi, tek başına tenkis davasını engellemez.

Tüzel kişiye yapılan mirasçı atama veya vasiyet, veraset ve intikal vergisi bakımından da sonuç doğurur. Bazı kamu yararına çalışan dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar, ilgili mevzuattaki şartları taşıması hâlinde vergi muafiyeti veya istisnasından yararlanabilir. Bu konudaki güncel oran, istisna ve muafiyet şartları ilgili vergi mevzuatından ayrıca teyit edilmelidir.

Tüzel kişi de tıpkı gerçek kişi mirasçılar gibi kendisine yapılan mirasçı atamayı veya vasiyeti reddedebilir. Ret kararı, tüzel kişinin yetkili organı tarafından, kuruluş belgelerindeki karar alma usulüne uygun biçimde alınmalıdır. Yetkisiz bir organın veya kişinin verdiği ret beyanı, tüzel kişiyi bağlamayabilir.

Mirasbırakan, yalnız mirasçı atama veya vasiyet konusunda değil, vasiyeti yerine getirme görevlisi seçiminde de tüzel kişiyi tercih edebilir. Özellikle bankalar, mütevelli heyetler veya belirli kurumlar, profesyonel tereke yönetimi sağlamak amacıyla bu görev için atanabilir. Bu durumda tüzel kişinin organizasyon yapısı ve yetkilendirme usulü, görevin sağlıklı yürütülmesi bakımından önceden netleştirilmelidir.

Tüzel kişi lehine yapılan kazandırmanın geçerliliği, yorumu veya tenkisi konusundaki uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Uyuşmazlıkta vasiyetnamenin metni, tüzel kişinin kuruluş belgeleri ve sicil kayıtları, tüzel kişinin karar alma usulüne ilişkin belgeler ve mirasbırakanın gerçek iradesini gösteren diğer yazılı beyanlar önem taşır. Vakıf kurma vasiyetinde ayrıca vakfın amacını ve malvarlığını gösteren belgeler incelenir.

• Tüzel kişilerin mirasçı atanamayacağını düşünmek,
• vakıf kurma vasiyetinde amaç ve malvarlığını yeterince açık belirlememek,
• tüzel kişinin sona ermesi hâlinde kazandırmanın akıbetini düzenlememek,
• tüzel kişi lehine kazandırmanın saklı pay sınırına tabi olmadığını varsaymak,
• tüzel kişinin ret beyanını yetkisiz bir kişiden almak.

Tüzel kişilerin mirasçı atanması veya kendilerine vasiyet yapılması, mirasbırakana malvarlığını belirli bir kuruma veya amaca yönlendirme imkânı tanıyan önemli bir araçtır. Ancak bu tür kazandırmaların geçerliliği, tüzel kişinin ehliyeti, sona ermesi hâlindeki akıbet ve saklı pay sınırı doğru değerlendirilmeden planlanmamalıdır.

Tüzel kişi lehine yapılacak veya yapılmış bir mirasçı atama ya da vasiyetin değerlendirilmesi için somut olayınızın incelenmesi amacıyla Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.