Vasiyetnameden Dönme Nasıl Yapılır?

TMK 542'ye göre mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni vasiyetname düzenleyip önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir. Dönme tamamen veya kısmen olabilir.

Yeni vasiyetnamenin öncekiyle aynı türde olması gerekmez. Noterde düzenlenen resmî vasiyetname, geçerli bir el yazılı vasiyetnameyle geri alınabilir; el yazılı vasiyetnameden resmî vasiyetnameyle dönülebilir.

Uygulamada en güvenli yöntem, yeni metinde önceki tarihli vasiyetnamelerin hangilerinden ne ölçüde dönüldüğünü açıkça yazmaktır. "Önceki bütün vasiyetnamelerimi kaldırıyorum" gibi tereddütsüz ifade, yorum uyuşmazlığını azaltır.

Sonraki vasiyetname önceki tasarrufu açıkça kaldırmıyorsa iki belge içerik bakımından karşılaştırılır. Sonraki belge öncekiyi kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tamamlıyorsa birlikte uygulanabilir. Bağdaşmayan hükümler bulunuyorsa sonraki irade öncelik kazanır.

Farklı mallar hakkında düzenlenen vasiyetnameler birbirini ortadan kaldırmak zorunda değildir. Tarih sırası kadar kazandırmaların konusu ve birlikte uygulanabilirliği önemlidir.

TMK 543 uyarınca mirasbırakan vasiyetnameyi yırtma, yakma, silme veya başka şekilde yok ederek de dönebilir. Fiziki yok etmenin dönme sonucu doğurması için vasiyetçinin bu amaçla hareket etmesi gerekir.

Belgenin kazayla kaybolması veya üçüncü kişi tarafından yok edilmesi hâlinde vasiyetçinin dönme iradesi yoktur. Böyle bir durumda belgenin içeriğinin güvenilir biçimde belirlenip belirlenememesi önem taşır; üçüncü kişinin tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Resmî vasiyetnamenin vasiyetçideki örneğini yırtmak, noter arşivindeki resmî nüsha varlığını ve dönme iradesinin ispatını her zaman ortadan kaldırmaz. Bu nedenle resmî vasiyetnameden açık yeni vasiyetnameyle dönmek daha güvenlidir.

Mirasbırakan vasiyet ettiği mal üzerinde sonradan vasiyetle bağdaşmayan sağlararası tasarrufta bulunursa bu davranış dönme sonucu doğurabilir. Örneğin vasiyet edilen taşınmazın sağlığında satılması veya bağışlanması hâlinde, belirli mal vasiyetinin uygulanma imkânı ve dönme karinesi değerlendirilir.

Her işlem otomatik olarak tam dönme anlamına gelmez. Malın yalnız niteliğinin değişmesi, kamulaştırılması, sigorta bedeline dönüşmesi veya zorunlu elden çıkması gibi hâllerde vasiyetnamenin amacı ve metni ayrıca yorumlanmalıdır.

Noterde yapılan vasiyetnamenin geri alınması için mutlaka aynı notere gidilmesi şart değildir. Kanundaki vasiyetname şekillerinden biriyle yeni ve geçerli bir vasiyetname yapılabilir. Yine de önceki noter belgesinin tarih ve yevmiye bilgisi açıkça belirtilerek yeni resmî vasiyetname düzenlenmesi ispat güvenliği sağlar.

Noterde yalnız "iptal dilekçesi" vermek yerine işlemin TMK'daki vasiyetname şekline uygun kurulması gerekir.

Vasiyetnameden dönme de ölüme bağlı tasarruf niteliğindedir. Kişinin dönme işlemi sırasında ayırt etme gücüne sahip olması ve vasiyetname yapma yaş koşulunu taşıması gerekir. Ehliyet, dönme tarihindeki sağlık durumu üzerinden incelenir.

Mirasbırakanın ölümünden sonra:

• Sonraki belgenin geçerli olup olmadığı,
• Yok etmenin vasiyetçinin iradesiyle gerçekleşip gerçekleşmediği,
• Belgelerin birbirini tamamlayıp tamamlamadığı,
• Sonraki satış veya bağışın dönme sayılıp sayılmayacağı,
• Dönme işlemi sırasında ehliyet bulunup bulunmadığı

tartışılabilir.

Vasiyetnamelerin açılması sulh hukuk mahkemesinde; iptal, tenkis, tenfiz ve dönmenin hukuki etkisine ilişkin çekişmeli davalar ise talebin niteliğine göre asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasbırakanın son yerleşim yeri yetkisi dikkate alınır.

Yeni vasiyetnamenin aslı, noter işlem dosyası, el yazısı örnekleri, yırtılmış belge parçaları, tanık anlatımları, sağlık kayıtları, sonraki satış ve tapu belgeleri ile vasiyetçinin açıklamaları delil olabilir. Belgenin yok edildiği iddiasında yok etme iradesinin kimden kaynaklandığı özellikle araştırılır.

Öğretide sonraki vasiyetnamenin öncekiyi tamamlayıp tamamlamadığı yorumlanırken mirasbırakanın gerçek iradesine üstünlük tanınır. Bununla birlikte şekil kuralları ve hukuki güvenlik nedeniyle, metinde açık olmayan varsayımsal arzularla vasiyetname yeniden yazılamaz.

• Noter vasiyetnamesinin kişideki örneğini yırtmayı yeterli sanmak.
• Yeni vasiyetnamede önceki belgelerle ilişkiyi açıklamamak.
• Birden fazla vasiyetnamenin her durumda birbirini kaldırdığını düşünmek.
• Kaza veya üçüncü kişi fiiliyle yok olmayı dönme kabul etmek.
• Sonraki mal devrinin vasiyet üzerindeki etkisini incelememek.
• Dönme ile iptal davasını aynı kavram sanmak.

Vasiyetnameden dönme serbesttir; fakat dönmenin ispatı ve farklı tarihli belgelerin yorumu ölümden sonra ciddi uyuşmazlık doğurabilir. Açık tarih, açık dönme beyanı ve kanuni şekle uyum hukuki güvenliği artırır.

Mevcut vasiyetnamenin değiştirilmesi veya birden fazla belgenin hukuki etkisinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.