Mirasçı Atanması ve Belirli Mal Vasiyeti

TMK madde 516 uyarınca miras bırakan, terekesinin tamamı veya belirli bir oranı için bir ya da birden fazla kişiyi mirasçı atayabilir. Atanmış mirasçı, yasal mirasçı gibi külli halef olur. Miras bırakanın ölümüyle birlikte, atanmış pay oranında terekeye ait devredilebilir hak ve borçlar kendiliğinden geçer.

Atanmış mirasçı mutlaka akraba olmak zorunda değildir. Gerçek kişi, tüzel kişi veya belirlenebilir bir topluluk lehine tasarruf yapılabilir. Ancak tasarrufun şeklen geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde yer alması gerekir.

Belirli mal vasiyetinde kişi mirasçı sıfatı kazanmaz. Miras bırakan, bir kimseye belirli bir malın mülkiyetinin devredilmesi, bir alacak hakkı tanınması, bir borçtan kurtarılması, bir irat bağlanması veya başka bir edimin yerine getirilmesi yönünde kazandırmada bulunur.

Vasiyet alacaklısı külli halef değil, cüzi haleftir. Mal ölüm anında doğrudan onun mülkiyetine geçmez. Kural olarak mirasçılara karşı vasiyetin yerine getirilmesini isteme hakkı kazanır. Taşınmaz vasiyet edilmişse tapu tescili için mirasçıların devri veya mahkeme kararı gerekir.

Tasarrufta kullanılan tek bir kelime belirleyici değildir. Miras bırakanın gerçek iradesi, tasarrufun bütünü, bırakılan değerin terekeye oranı ve kişinin haklarla birlikte borçlara da halef olmasının amaçlanıp amaçlanmadığı incelenir.

Terekenin tamamı veya kesirli oranı bırakılmışsa mirasçı atama yönünde güçlü karine vardır. Tek tek mal veya hakların bırakılması ise çoğunlukla belirli mal vasiyetidir. Bununla birlikte “bütün taşınmazlarım” gibi geniş bir mal grubu, somut tasarrufun yapısına göre farklı yorumlanabilir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 02.04.2015 tarihli, 2015/2251 E. ve 2015/3564 K. sayılı kararında da adlandırmadan çok miras bırakanın gerçek iradesinin esas olduğu; terekenin tamamı veya kesirli oranının hak ve borçlarıyla intikalini öngören ifadelerin mirasçı atamaya karine teşkil ettiği belirtilmiştir.

Mirasçı atama ve belirli mal vasiyeti, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılabilir. Vasiyetname resmî, el yazılı veya kanundaki şartlar varsa sözlü şekilde düzenlenebilir. Miras sözleşmesi ise resmî vasiyetname şeklinde yapılır ve tarafların karşılıklı irade açıklamasını içerir.

Şekil şartına aykırılık, tasarrufun kendiliğinden yok sayılması anlamına gelmez; iptal davası konusu olur. İptal kararı verilinceye kadar tasarruf hüküm ve sonuç doğurmaya devam edebilir. Bu nedenle geçersizlik iddiası süresi içinde ve doğru dava türüyle ileri sürülmelidir.

TMK madde 598 uyarınca atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı, ölüme bağlı tasarrufun kendisine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edilmemişse sulh hukuk mahkemesinden sıfatını gösteren belge isteyebilir.

Bu belge, vasiyet konusu malın otomatik olarak teslim edildiği veya tapunun doğrudan geçtiği anlamına gelmez. Atanmış mirasçı için mirasçılık sıfatını; belirli mal vasiyeti alacaklısı için ise vasiyet alacaklısı olduğunu gösterir. Belgenin verilmesi, ölüme bağlı tasarrufun iptali veya tenkis davası açılmasına engel değildir.

Belirli mal vasiyeti kendiliğinden ifa edilmezse vasiyet alacaklısı yükümlü mirasçılara veya vasiyeti yerine getirme görevlisine karşı eda davası açabilir. Taşınmaz yönünden tescil, taşınır yönünden teslim, para veya alacak yönünden tahsil talep edilir.

Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Miras hukukundan doğan davalarda kesin yetki, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesine ait olabilir; talebin niteliği ve HMK madde 11 birlikte değerlendirilmelidir.

Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü saklı paylarla sınırlıdır. Atanmış mirasçılık veya belirli mal vasiyeti saklı payı ihlal ediyorsa saklı paylı mirasçı tenkis davası açabilir. Tenkis davasında süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından veya diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıldır.

Ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği varsa ölüme bağlı tasarrufun iptali istenebilir. İptal davasında da öğrenmeden itibaren bir yıllık ve iyiniyetli ya da kötüniyetli kişilere göre değişen üst süreler bulunur.

Atanmış mirasçı, kendisine düşen pay oranında tereke borçlarından mirasçılık hükümleri çerçevesinde sorumludur. Belirli mal vasiyeti alacaklısı ise sırf vasiyet nedeniyle tereke borçlarına halef olmaz. Ancak tereke borçları ve saklı paylar karşılanmadan vasiyetin aynen ifası mümkün olmayabilir.

Terekenin borca batık olması, vasiyet alacağının fiilen karşılanamamasına yol açabilir. Vasiyet alacaklısı, mirasçılardan bağımsız ve sınırsız bir garanti elde etmiş sayılmaz.

Uyuşmazlıkta vasiyetnamenin aslı, açılma ve tebliğ evrakı, mirasçılık belgeleri, tereke kayıtları, tapu ve banka kayıtları, miras bırakanın tasarruf tarihindeki ehliyetine ilişkin sağlık belgeleri ve tanık beyanları önem taşır.

El yazılı vasiyetnamede metnin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imza şartları incelenir. Resmî vasiyetnamede memur ve tanıkların katılımı ile okuma-yazma veya fiziksel engel durumuna özgü şekil kuralları denetlenir.

Belirli mal vasiyetini mirasçı atama sanarak doğrudan miras payı talep etmek, vasiyet alacaklısı belgesini tapu tescili için tek başına yeterli görmek, saklı pay ihlalini iptal sebebi zannetmek, iptal ve tenkis sürelerini karıştırmak ve vasiyetnamenin açılması sürecini beklemeden yanlış dava açmak en sık karşılaşılan hatalardır.

Mirasçı atama ile belirli mal vasiyeti arasındaki ayrım, kullanılan başlıktan değil tasarrufun gerçek anlamından çıkarılır. Yanlış nitelendirme, görevli mahkemeden talep sonucuna ve borçlardan sorumluluğa kadar bütün süreci etkiler. Vasiyetnamenin açılması, belge alınması, iptal-tenkis riskleri ve ifa davası birlikte planlanmalıdır.

Ölüme bağlı tasarrufun yanlış yorumlanması, sürelerin kaçırılması veya yanlış dava türünün seçilmesi hak kaybına neden olabilir. Vasiyetname ya da miras sözleşmesinin somut içeriğinin güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.