Vasiyetnamenin Tenfizi Davası: Şartları, Süresi ve Görevli Mahkeme

Vasiyet alacaklısı, atanmış mirasçıdan farklı olarak mirasbırakanın külli halefi değildir. Kendisine belirli bir mal, alacak veya hak bırakılan kişi, vasiyet konusu üzerinde ölüm anında doğrudan ayni hak kazanmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 600. maddesi, vasiyet alacaklısına vasiyeti yerine getirme görevlisine; böyle bir görevli yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkı tanır.

Bu nedenle taşınmaz vasiyet edilmiş olması, tapu kaydını kendiliğinden vasiyet alacaklısı adına geçirmez. Yükümlülerin rızasıyla devir yapılmıyorsa, vasiyet alacaklısının teslim, devir veya tapu iptali ve tescil istemiyle dava açması gerekir.

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hâkimine teslim edilmelidir. TMK m. 595 uyarınca vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde açılır ve ilgililere okunur.

Vasiyetnamenin açılması, vasiyetnamenin şeklen ortaya çıkarılması ve ilgililere bildirilmesine yönelik çekişmesiz yargı işidir. Bu işlem, vasiyetnamenin mutlaka geçerli olduğu veya vasiyet konusu malın hak sahibine geçtiği anlamına gelmez. Tenfiz davası ise vasiyetin doğurduğu kişisel istemin yerine getirilmesine yöneliktir.

Davanın kabulü için öncelikle vasiyetnamenin usulüne uygun biçimde açılmış ve ilgililere bildirilmiş olması gerekir. Vasiyetnamenin iptali veya tenkisi konusunda açılmış bir dava bulunuyorsa, tenfiz dosyasında verilecek karar bu davanın sonucundan etkilenebilir. Bu durumda mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre iptal veya tenkis davasını bekletici mesele yapmalıdır.

Vasiyet alacağının muaccel olması da gerekir. TMK m. 600'e göre, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet alacağı, yükümlünün mirası kabul etmesi veya mirası ret hakkının düşmesiyle muaccel olur.

Dava açılmadan önce şu hususlar açıklığa kavuşturulmalıdır:

• Vasiyetnamenin açılması dosyası ve tebligat durumu,
• Açılma kararının kesinleşip kesinleşmediği,
• İptal veya tenkis davası bulunup bulunmadığı,
• Vasiyet konusu malın güncel mülkiyet ve kayıt durumu,
• Vasiyeti yerine getirme görevlisi bulunup bulunmadığı,
• Davanın yalnızca tespit mi, teslim mi, yoksa tapu iptali ve tescil mi içerdiği.

Davacı, belirli mal vasiyeti lehine yapılan vasiyet alacaklısıdır. Vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmışsa dava kural olarak bu kişiye; görevli yoksa yasal veya atanmış mirasçılara yöneltilir.

Tapu iptali ve tescil istenen davalarda, tapu kaydı ve mirasçılık durumu incelenerek hükümden hukuki durumu etkilenecek kişilerin davada yer alması sağlanmalıdır. Eksik taraf teşkili, hükmün infazını engelleyebileceği gibi kararın kaldırılmasına veya bozulmasına da neden olabilir.

Vasiyetnamenin açılması ve okunması sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık vasiyetnamenin yerine getirilmesi kapsamında malın teslimi, hakkın devri veya tapu iptali ve tescil talep ediliyorsa uyuşmazlık kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Yetki belirlenirken mirastan doğan davalara ilişkin HMK m. 11 ile taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki kuralı içeren HMK m. 12 birlikte değerlendirilmelidir. Tapu iptali ve tescil talebi varsa taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi özellikle dikkate alınmalıdır.

Tenfiz davası, vasiyetnamenin iptali davasının yerine geçmez. İptal sebepleri TMK m. 557'de düzenlenmiştir. İptal davası açma hakkı, TMK m. 559 uyarınca davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Saklı payı ihlal edilen mirasçı bakımından tenkis davası ayrıca değerlendirilir. Tenfiz talebine karşı iptal veya tenkis iddiası ileri sürülmesi, bu iddianın hangi usulle ve hangi süre içinde inceleneceği sorununu ortadan kaldırmaz. Her somut olayda talep sonucu ve sürenin başlangıcı ayrı incelenmelidir.

TMK m. 602'ye göre vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinin; vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa muacceliyet tarihinin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

İptal davasındaki hak düşürücü süre ile vasiyet alacağının tenfizine ilişkin on yıllık zamanaşımı aynı değildir. Dava açılırken hangi hakkın kullanıldığı doğru belirlenmezse yanlış süre hesabı yapılabilir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.09.2016 tarihli, 2016/9465 E. ve 2016/11238 K. sayılı kararında; tenfiz davasının tek başına ayni hak geçişi sağlamadığı, vasiyetnamenin açılması ve gerekli tebligat işlemlerinin tamamlanması ile iptal sürecinin durumunun araştırılması gerektiği vurgulanmıştır.

Aynı Dairenin 28.06.2018 tarihli, 2016/20404 E. ve 2018/7280 K. sayılı kararında da vasiyetnamenin ayakta olup olmadığının belirlenmesi, açılma dosyasının kesinleşme durumunun incelenmesi ve varsa iptal ya da tenkis uyuşmazlığının sonuçlandırılması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu kararlar her olayda otomatik sonuç doğurmaz. Vasiyetin içeriği, talebin niteliği, taraf teşkili ve başka davaların bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği, açılma dosyası, kesinleşme şerhi, tebligat evrakı, mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları ve vasiyet konusu mala ilişkin tapu, banka veya sicil kayıtları temel delillerdir.

Taşınmazın vasiyet tarihinden sonra ifraz, tevhit, yenileme veya imar uygulaması görmesi hâlinde kadastro ve tapu kayıtlarıyla vasiyetnamenin konusu arasında teknik bağlantı kurulması gerekebilir. Böyle bir durumda keşif ve bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir.

En sık hata, vasiyetnamenin açılmasını tenfiz için yeterli saymaktır. Diğer önemli hatalar; bütün mirasçılar ve yükümlüler belirlenmeden dava açılması, iptal veya tenkis davasının araştırılmaması, tapu kaydının güncel hâlinin getirtilmemesi ve yalnızca “tenfiz” denilerek infaz edilebilir bir talep sonucu kurulmamasıdır.

Vasiyetnamenin tenfizi davasında yalnızca vasiyetname metnine bakılması yeterli değildir. Açılma ve tebligat süreci, hak düşürücü süreler, vasiyet alacağının muacceliyeti, taraf teşkili ve vasiyet konusu malın güncel hukuki durumu birlikte incelenmelidir. Talep sonucunun infaza elverişli kurulması özellikle tapu uyuşmazlıklarında belirleyicidir.

Vasiyetnamenin açılması dosyasının kesinleşme durumu, iptal veya tenkis süreleri, yanlış hasım gösterilmesi ve tapu kayıtlarının eksik incelenmesi hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 557, 559, 595, 600 ve 602.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11 ve 12.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 26.09.2016, 2016/9465 E., 2016/11238 K.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 28.06.2018, 2016/20404 E., 2018/7280 K.
• Kaynak PDF'deki açıklamalar güncel mevzuat ve doğrulanabilen karar künyeleriyle karşılaştırılmıştır.