Miras Hukuku · · ≈4 dk okuma
Vasiyetname Hazırlanması, Geçerliliği ve İptal Davası
Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetnamenin şartları; ehliyet, şekil, iptal sebepleri, süreler ve görevli mahkeme ayrıntılı biçimde açıklanır.
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere yaptığı tek taraflı ve her zaman geri alınabilir bir ölüme bağlı tasarruftur. Mirasçı atama, belirli mal bırakma, koşul veya yükleme öngörme, vakıf kurma ve mirastan çıkarma gibi işlemler vasiyetnameyle yapılabilir. Ancak iradenin açık olması kadar kanundaki ehliyet ve şekil şartlarına uyulması da zorunludur.
Vasiyetname Yapma Ehliyeti
Türk Medeni Kanunu'nun 502. maddesine göre vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir. Tam fiil ehliyeti veya erginlik aranmaz.
Ayırt etme gücü, vasiyetnamenin düzenlendiği anda değerlendirilir. Yaşlılık, hastalık veya ilaç kullanımı tek başına ehliyetsizlik anlamına gelmez; kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp kavrayamadığı tıbbi kayıtlar, tanık anlatımları ve gerektiğinde Adli Tıp incelemesiyle belirlenir.
Vasiyetname Türleri
Resmî Vasiyetname
Resmî vasiyetname, sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş görevli tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Vasiyetçinin son arzularını görevliye bildirmesi, metnin kanundaki usule göre okunması veya okunmaksızın düzenlenmesi, tarih, imza ve tanık beyanları şeklin temel parçalarıdır.
Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar ve mirasbırakanın kanunda belirtilen yakınları resmî vasiyetnamede görevli veya tanık olamaz. Düzenlemeye katılan kişiler ve kanunda sayılan yakınları lehine yapılan kazandırmalar da özel geçersizlik riski taşır.
El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetnamenin metni, düzenlendiği yıl, ay ve gün ile imza baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla olmalıdır. Bilgisayarda yazılan, başkası tarafından kaleme alınan veya yalnız imzası el yazısı olan belge bu şekli karşılamaz.
Belgenin notere veya sulh hâkimine saklanmak üzere bırakılması zorunlu değildir; ancak kaybolma, yok edilme ve sonradan bulunamama riskini azaltır.
Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname olağan bir seçenek değildir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa iki tanığa son arzular açıklanabilir. Tanıkların bu beyanı gecikmeksizin kanundaki usulle yazıya geçirmesi veya hâkime bildirmesi gerekir.
Mirasbırakanın sonradan diğer vasiyetname şekillerinden birini kullanma imkânı doğar ve bu durum bir ay devam ederse sözlü vasiyetname hükümden düşer.
Saklı Pay ve Tasarruf Özgürlüğü
Vasiyetname şeklen geçerli olsa bile mirasbırakan saklı paylı mirasçıların korunmuş paylarını aşan kazandırmalar yapmış olabilir. Bu durum vasiyetnamenin kendiliğinden geçersizliği değil, koşulları varsa tenkis davası konusudur. İptal davası ile tenkis davası hukuki sebep, süre ve sonuç bakımından farklıdır.
Vasiyetnamenin Açılması
Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, mirasbırakanın ölümünü öğrendiğinde belgeyi gecikmeksizin son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine teslim etmelidir. TMK 596 uyarınca vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde açılır ve ilgililere okunur.
Açılma işlemi vasiyetnamenin kesin olarak geçerli olduğuna karar verildiği anlamına gelmez. İptal, tenkis veya vasiyet alacağının yerine getirilmesine ilişkin uyuşmazlıklar ayrı davalarda incelenir.
Vasiyetnamenin İptal Sebepleri
TMK 557 uyarınca başlıca iptal sebepleri şunlardır:
- Tasarruf anında ehliyetsizlik,
- Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama,
- Tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulun veya yüklemenin hukuka ya da ahlaka aykırı olması,
- Kanunda öngörülen şekil kurallarına uyulmaması.
İptal davasını, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir. Mahkeme talep ve hukuki sebep çerçevesinde tasarrufun tamamının veya ilgili bölümünün iptaline karar verebilir.
İptal Davasında Süreler
TMK 559'a göre dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle hak düşer. Hükümsüzlük def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Bir yıllık sürenin başlangıcı yalnız vasiyetnamenin varlığını öğrenme tarihi değildir; iptal sebebinin ve davacının hak sahipliğinin de öğrenilmiş olması gerekir. Buna rağmen vasiyetnamenin açılış dosyası ve tebligatlar süre tartışmasında kritik önemdedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vasiyetnamenin açılması çekişmesiz yargı işi olarak sulh hukuk mahkemesinde yürütülür. İptal ve tenkis davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. HMK 11 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
İspat ve Deliller
Noter işlem dosyası, tanık bilgileri, el yazısı örnekleri, sağlık kayıtları, reçeteler, hastane ve aile hekimi kayıtları, kamera görüntüleri, banka ve tapu hareketleri ile mirasbırakanın yakın tarihlerdeki davranışları delil olabilir. Ehliyetsizlik iddiası, yalnız ileri yaş veya teşhis adıyla değil, tasarruf tarihindeki bilişsel durumla ilişkilendirilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Bilgisayarda yazılan metni el yazılı vasiyetname sanmak.
- Resmî vasiyetnamede tanık yasaklarını kontrol etmemek.
- Vasiyetnamenin açılmasını geçerliliğin kesinleşmesi kabul etmek.
- İptal ile tenkis davasını karıştırmak.
- Bir yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcını araştırmamak.
- Sağlık kayıtlarını tasarruf tarihine odaklanmadan sunmak.
Hukuki Değerlendirme
Vasiyetname hazırlarken metnin iradeyi doğru yansıtması kadar şeklin eksiksiz kurulması da önemlidir. İptal davasında ise yalnız adaletsiz görülen paylaşım yeterli değildir; kanunda sayılan iptal sebebi, süre ve menfaat koşulları somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Vasiyetname düzenlenmesi, açılması, iptali veya tenkisi uyuşmazlıklarında süre ve delil hataları telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Resmî düzenleme güçlü bir ispat aracı olsa da ehliyetsizlik, irade bozukluğu, hukuka aykırılık veya şekil eksikliği kanıtlanırsa iptal edilebilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.