Vasiyetnamede Yedek Mirasçı ve Art Mirasçı Atanması

TMK madde 521 uyarınca mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi, mirasçılıktan çıkarılması veya mirasçılığı reddetmesi gibi ihtimallere karşılık, onun yerine geçmek üzere başka bir kişiyi yedek mirasçı olarak atayabilir. Bu düzenleme, birincil olarak atanan mirasçının herhangi bir sebeple mirasçılık sıfatını kazanamaması hâlinde, terekenin yasal mirasçılık kurallarına göre dağılmasını önlemeyi amaçlar.

Yedek mirasçı ataması, mirasbırakanın vasiyetnamesinde açıkça yapılmalıdır. Mirasbırakan, yedek mirasçı atamamışsa ve atanan mirasçı mirasçılık sıfatını kazanamazsa, o pay kural olarak yasal mirasçılara veya vasiyetnamedeki diğer düzenlemelere göre paylaştırılır.

Yedek mirasçı, yalnızca birincil mirasçının ölümü ihtimaline karşı değil, mirasçılıktan çıkarılma, mirası reddetme veya mirastan yoksun kalma gibi diğer ihtimallere karşı da atanabilir. Mirasbırakan, vasiyetnamesinde bu ihtimallerin hangilerini kapsadığını açıkça belirtmemişse, yedek mirasçı atamasının kapsamı mirasbırakanın genel iradesine göre yorumlanır.

Birden fazla kademede yedek mirasçı atanması da mümkündür; örneğin birinci yedek mirasçının da mirasçılık sıfatını kazanamaması ihtimaline karşı ikinci bir yedek mirasçı belirlenebilir.

TMK madde 522 çerçevesinde mirasbırakan, atadığı mirasçının (önmirasçının) mirası belirli bir süre sonra veya belirli bir olayın gerçekleşmesi üzerine başka bir kişiye (art mirasçıya) devretmekle yükümlü olmasını öngörebilir. Bu düzenlemede, önmirasçı mirası ilk aşamada kazanır ve tereke üzerinde mirasçı sıfatıyla tasarrufta bulunur; ancak belirlenen an geldiğinde tereke, art mirasçıya geçer.

Art mirasçı ataması, mirasbırakanın malvarlığının uzun vadeli olarak belirli bir aileye veya amaca hizmet etmesini istediği durumlarda tercih edilir. Örneğin mirasbırakan, terekesinin önce eşine, eşinin ölümünden sonra ise ortak çocuklarına geçmesini bu yolla güvence altına alabilir.

Önmirasçı, mirası kazandığı andan itibaren mirasçı sıfatını taşır ve tereke üzerinde tasarrufta bulunabilir. Ancak bu tasarruf serbestisi, art mirasçının hakkını fiilen anlamsız hâle getirmeyecek biçimde sınırlanabilir. Mirasbırakan, vasiyetnamesinde önmirasçının belirli işlemler için art mirasçının onayını alması veya terekeyi belirli bir şekilde koruması gibi yükümlülükler öngörebilir.

Önmirasçının terekeyi kötüye kullanması veya art mirasçının hakkını tehlikeye düşürecek işlemler yapması hâlinde, art mirasçı veya ilgililer, gerekli koruyucu tedbirlerin alınmasını mahkemeden isteyebilir.

Art mirasçı, mirasbırakanın belirlediği an gelene kadar mirasçı sıfatını kazanmaz; yalnızca ileride mirasçı olacağına dair beklenen bir hakka sahiptir. Belirlenen an geldiğinde tereke, o tarihteki durumuyla art mirasçıya geçer. Bu geçişin ayrıntıları, mirasbırakanın vasiyetnamesindeki düzenlemeye ve kanundaki genel ilkelere göre belirlenir.

Art mirasçının mirasbırakandan önce veya belirlenen andan önce ölmesi hâlinde, terekenin akıbeti mirasbırakanın vasiyetnamesindeki yedek düzenlemelere veya yasal mirasçılık kurallarına göre belirlenir.

Yedek mirasçı ve art mirasçı atanması da mirasbırakanın tasarruf serbestisi sınırları içinde kalmalıdır. Bu düzenlemeler, saklı paylı mirasçıların haklarını aşacak biçimde kurulamaz; saklı payı zedeleyen bir düzenleme varsa, ilgili mirasçı tenkis davası açabilir.

Özellikle art mirasçı atamasında, önmirasçının saklı paylı bir mirasçı olması hâlinde, onun tasarruf serbestisinin ne ölçüde sınırlandırılabileceği ayrıca değerlendirilmelidir. Saklı payın özünü ortadan kaldıracak nitelikteki bir art mirasçı düzenlemesi, tenkis yoluyla denetlenebilir.

Yedek ve art mirasçı atamalarının geçerli olabilmesi için mirasbırakanın iradesinin açık ve belirlenebilir olması gerekir. Belirsiz, çelişkili veya birden fazla yoruma açık ifadeler, ilgililer arasında ciddi uyuşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle bu tür düzenlemelerin, hangi ihtimalin hangi sonucu doğuracağını net biçimde ortaya koyacak şekilde kaleme alınması önemlidir.

Yedek ve art mirasçı atamasının geçerliliği veya yorumuna ilişkin uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Uyuşmazlıkta öncelikle vasiyetnamenin metni esas alınır. Mirasbırakanın gerçek iradesinin tespitinde, düzenleme sırasındaki koşullar, tanık beyanları ve varsa mirasbırakanın diğer yazılı beyanları dikkate alınabilir.

• Yedek mirasçı atamadan yalnız bir mirasçı belirlemek ve onun mirasçılığı kazanamaması ihtimalini göz ardı etmek,
• art mirasçı atamasını doğrudan mülkiyetin bölünmesi gibi düşünmek,
• önmirasçının tasarruf serbestisinin sınırlarını vasiyetnamede açıkça belirlememek,
• art mirasçının hak kazanma anını belirsiz bırakmak,
• bu düzenlemelerin de saklı pay sınırına tabi olduğunu unutmak.

Yedek ve art mirasçı atanması, mirasbırakana malvarlığının uzun vadeli akıbetini planlama imkânı sunan özel araçlardır. Ancak bu düzenlemelerin açık, tutarlı ve saklı pay sınırlarına uygun biçimde kurulması, ileride çıkabilecek yorum uyuşmazlıklarını önemli ölçüde azaltır.

Vasiyetnamede yedek veya art mirasçı ataması yapılması ya da mevcut bir düzenlemenin yorumlanması konusunda somut olayınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.