Miras Sözleşmesi Nedir? Türleri ve Kurulma Şartları

TMK madde 527 uyarınca miras sözleşmesi başlıca iki tür etki doğurabilir:

• Mirasçı atama sözleşmesi: Mirasbırakan, sözleşmenin karşı tarafını veya üçüncü bir kişiyi mirasçı olarak atar. Atanan kişi, mirasın açılmasıyla külli halef sıfatını kazanır.
• Vasiyet sözleşmesi: Mirasbırakan, belirli bir mal veya hakkı sözleşmenin karşı tarafına ya da üçüncü bir kişiye vasiyet eder. Bu durumda lehtar, mirasçı değil vasiyet alacaklısı sıfatını kazanır.

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir başka tür ise mirastan feragat sözleşmesidir. Bu sözleşme, muhtemel bir mirasçının mirasbırakanla anlaşarak ileride doğacak miras hakkından karşılıklı veya karşılıksız olarak vazgeçmesini içerir ve ayrı bir inceleme konusu oluşturacak kadar kendine özgü sonuçlar doğurur.

Miras sözleşmesi bir karşı edim içeriyorsa ivazlı, içermiyorsa ivazsız kabul edilir. İvazlı sözleşmelerde karşı taraf; bakım, hizmet, ödeme veya başka bir edim üstlenmiş olabilir. Karşı edimin varlığı, sözleşmenin geçerliliğini kendiliğinden etkilemez; ancak sonradan ortaya çıkabilecek denkleştirme, tenkis veya sözleşmenin ortadan kaldırılması taleplerinde karşı edimin ifa edilip edilmediği önemli bir unsurdur.

TMK madde 545 uyarınca miras sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunludur. Bu kapsamda:

• taraflar arzularını resmî memura aynı anda bildirir,
• düzenlenen sözleşme, memur ve iki tanığın önünde taraflarca imzalanır,
• resmî vasiyetnamedeki tanık ve memur yasakları miras sözleşmesi için de geçerlidir.

Adi yazılı veya sözlü biçimde yapılan bir anlaşma, tarafların gerçek iradesini yansıtsa dahi miras sözleşmesi olarak hüküm doğurmaz. Şekle aykırılık, sözleşmenin kesin hükümsüzlüğü değil, ilgilinin iptal davası açması sonucunu doğurabilir; bu nedenle şekil eksikliği iddiası ile irade sakatlığı iddiaları birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Miras sözleşmesi ile vasiyetname arasındaki en belirgin fark bağlayıcılıktır. Vasiyetname, mirasbırakan tarafından her zaman tek taraflı olarak değiştirilebilir veya geri alınabilir. Miras sözleşmesinde ise mirasbırakan, kural olarak sözleşmeyle bağlıdır ve karşı tarafın rızası olmadan sözleşmeyi tek başına ortadan kaldıramaz.

Bu bağlayıcılık, sözleşmenin karşı tarafına belirli bir güvence sağlar; ancak mirasbırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf serbestisini de sınırlar. Bu nedenle mirasbırakanın sağlığında yapacağı satış, bağış veya başka tasarruflar, miras sözleşmesindeki taahhüdüyle çelişki oluşturabilir ve sözleşmenin karşı tarafına belirli hukuki imkanlar tanıyabilir.

Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak gerekir. Vasiyetnamede aranan on beş yaş sınırı miras sözleşmesi için yeterli değildir; sözleşmenin iki taraflı ve bağlayıcı niteliği nedeniyle kanun burada tam fiil ehliyeti arar. Kısıtlıların miras sözleşmesi yapabilmesi için yasal temsilcinin rızası ve gerektiğinde vesayet makamının izni aranır.

TMK madde 546 uyarınca taraflar, karşılıklı anlaşmayla miras sözleşmesini her zaman ortadan kaldırabilir. Bu işlem de sözleşmenin kurulduğu şekle, yani resmî vasiyetname şekline tabidir. Tarafların tek taraflı olarak sözleşmeden dönmesi ise kanunda öngörülen sınırlı hâller ve haklı sebepler dışında mümkün değildir; bu konu ayrı bir başlık altında ele alınmayı gerektirecek kadar kendine özgü kurallar içerir.

Miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar da saklı paylı mirasçıların haklarını sınırlayamaz. Sözleşmeyle atanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı lehine yapılan kazandırma, tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa saklı paylı mirasçı tenkis davası açabilir. Miras sözleşmesinin ivazlı olması, tenkis hesaplamasında karşı edimin dikkate alınmasını gerektirebilir.

Miras sözleşmesinin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi, miras hukukundan doğan davalarda kesin yetkilidir.

Miras sözleşmesinin varlığı ve içeriği, kural olarak noter düzenleme dosyasıyla ispatlanır. Uyuşmazlık sözleşmenin yorumuna veya tarafların gerçek iradesine ilişkinse tanık beyanları, yazışmalar ve tarafların sözleşme sonrası davranışları da dikkate alınabilir. İrade sakatlığı iddialarında sağlık kayıtları ve düzenleme sırasında hazır bulunanların anlatımları önem taşır.

• Miras sözleşmesini adi yazılı biçimde yapmaya çalışmak,
• vasiyetname ile miras sözleşmesinin bağlayıcılık farkını göz ardı etmek,
• ivazlı sözleşmede karşı edimin ifasını takip etmemek,
• sözleşmenin ortadan kaldırılmasını tek taraflı bir işlemle yeterli saymak,
• saklı pay sınırlamasının miras sözleşmesi için de geçerli olduğunu unutmak.

Miras sözleşmesi, tarafına güvence sağlayan fakat mirasbırakanın tasarruf serbestisini önemli ölçüde sınırlayan bir kurumdur. Sözleşmenin türü, ivazlı olup olmadığı ve saklı paylarla ilişkisi doğru kurulmazsa hem taraflar hem de üçüncü kişi mirasçılar bakımından ciddi uyuşmazlıklar doğabilir.

Miras sözleşmesi düzenlenmesi veya mevcut bir sözleşmenin geçerliliği ve kapsamı konusunda somut olayınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.