Miras Sözleşmesinden Dönme ve Ortadan Kaldırılması Nasıl Olur?

TMK madde 546 uyarınca taraflar, her zaman karşılıklı anlaşarak miras sözleşmesini ortadan kaldırabilir. Bu işlem, sözleşmenin kurulduğu şekle, yani resmî vasiyetname şekline tabidir. Taraflardan yalnızca birinin beyanı, sözleşmeyi sona erdirmeye yetmez; anlaşmanın her iki tarafça da aynı usulle belgelenmesi gerekir.

Karşılıklı anlaşmayla ortadan kaldırma, sözleşmenin tamamını kapsayabileceği gibi yalnız belirli bir hükmünü de kapsayabilir. Sözleşmenin bir kısmının ortadan kaldırılması, geri kalan hükümlerin geçerliliğini etkilemeyebilir; ancak bu, sözleşmenin bütünlüğüne ve tarafların amacına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Miras sözleşmesinden tek taraflı dönme, kural olarak ancak kanunda öngörülen sınırlı hâllerde mümkündür. TMK madde 547, karşı tarafın veya lehine kazandırma yapılan kişinin mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir kusur işlemesi, mirasbırakana karşı yasal yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi gibi mirasçılıktan çıkarma sebeplerine benzer durumlarda mirasbırakana sözleşmeden tek taraflı dönme imkânı tanır.

Bu hâllerde dönme beyanının karşı tarafa ulaşması ve kanunda öngörülen şekilde yapılması gerekir. Tek taraflı dönme hakkının kullanılması, iddia edilen sebebin varlığı tartışmalıysa yargı denetimine tabi olur; karşı taraf, dönme beyanının haksız olduğunu ileri sürerek dava açabilir.

Sözleşme ivazlı ise ve karşı taraf üstlendiği edimi yerine getirmiyorsa, mirasbırakan genel borçlar hukuku ilkeleri çerçevesinde sözleşmenin ifasını isteyebileceği gibi, koşulları varsa sözleşmeden dönme yoluna da başvurabilir. Bu durumda somut sözleşme hükümleri, edimin niteliği ve ifa etmemenin ağırlığı birlikte değerlendirilmelidir.

Miras sözleşmesi, vasiyetname gibi belirli sebeplerle iptal davasına konu olabilir. TMK madde 557'de sayılan iptal sebepleri miras sözleşmesine de kıyasen uygulanır:

• tasarruf anında ehliyetsizlik,
• yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama,
• içeriğin, koşulun veya yüklemenin hukuka ya da ahlaka aykırı olması,
• kanunda öngörülen şekil kurallarına uyulmaması.

İptal davası, sözleşmenin ortadan kaldırılmasından farklı bir hukuki yoldur. Ortadan kaldırma tarafların iradesine dayanırken, iptal davası mahkemenin sözleşmeyi geçersiz kılan bir sebebin varlığını tespit etmesiyle sonuç doğurur.

Mirasbırakan öldükten sonra miras sözleşmesi kural olarak kendiliğinden ortadan kalkmaz; sözleşmedeki kazandırmalar mirasın açılmasıyla hüküm doğurur. Ancak sözleşmenin karşı tarafı mirasbırakandan önce ölmüşse ve sözleşmede aksine bir düzenleme yoksa, sözleşmenin o kişiye ilişkin hükümleri konusuz kalabilir. Bu ihtimalin sözleşmede açıkça düzenlenmesi, ileride çıkabilecek yorum uyuşmazlıklarını azaltır.

Sözleşme karşılıklı anlaşmayla veya iptal kararıyla ortadan kalktığında, taraflar sözleşme öncesi hukuki durumuna döner. İvazlı sözleşmelerde karşı tarafın önceden ifa ettiği edimler bakımından sebepsiz zenginleşme ve genel hükümler çerçevesinde iade talepleri gündeme gelebilir. Bu tür taleplerin miktarı ve niteliği, sözleşmenin ne kadar süre yürürlükte kaldığı ve edimlerin ne ölçüde ifa edildiğiyle yakından ilgilidir.

Vasiyetnameden dönme, mirasbırakanın tek taraflı ve her zaman kullanabileceği bir haktır; yeni bir vasiyetname düzenlemek, eskisini yok etmek veya geri alma iradesini kanundaki usulle açıklamak yeterlidir. Miras sözleşmesinde ise bağlayıcılık esastır; tek taraflı dönme ancak kanunda sayılan istisnai hâllerde mümkündür. Bu iki kurumun karıştırılması, mirasbırakanın veya mirasçıların sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebileceklerini düşünerek hak kaybına uğramasına yol açabilir.

Miras sözleşmesinin ortadan kaldırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar ile iptal davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Karşılıklı anlaşmayla ortadan kaldırma iddiasında, bu işlemin resmî vasiyetname şeklinde yapıldığını gösteren noter dosyası esas alınır. Tek taraflı dönme iddiasında dönme sebebinin varlığı; ehliyetsizlik veya irade sakatlığı iddialarında ise sağlık kayıtları, düzenleme sırasında hazır bulunanların beyanları ve tasarruf tarihindeki koşullar incelenir.

• Miras sözleşmesini vasiyetname gibi tek taraflı geri alınabilir sanmak,
• karşılıklı ortadan kaldırma işlemini adi yazılı yapmaya çalışmak,
• tek taraflı dönme sebebinin ciddiyetini ve ispatını gözden kaçırmak,
• iptal davası ile sözleşmenin ortadan kaldırılmasını aynı hukuki yol sanmak,
• ivazlı sözleşmede karşı edimin ifa durumunu incelemeden dönme yoluna gitmek.

Miras sözleşmesinin bağlayıcılığı, onu vasiyetnameden ayıran temel özelliktir. Bu bağlayıcılığın ne zaman ve nasıl ortadan kalkacağının doğru tespit edilmemesi, hem mirasbırakan hem de sözleşmenin karşı tarafı bakımından ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Mevcut bir miras sözleşmesinin ortadan kaldırılması, tek taraflı dönme imkânı veya iptali konusunda somut olayınızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.