Ticaret Şirketlerinde Birleşme Nasıl Yapılır? Süreç, Belgeler ve Ortakların Hakları

TTK m. 136 iki temel birleşme türü öngörür:

• Devralma yoluyla birleşme: Bir şirket, diğer bir veya birden çok şirketi devralır. Devralan şirket varlığını sürdürür, devrolunanlar sona erer.
• Yeni kuruluş yoluyla birleşme: Birleşen şirketlerin tamamı sona erer ve yeni bir şirket kurularak bütün malvarlıkları bu şirkette toplanır.

Her iki hâlde de devrolunan şirketin malvarlığı külli halefiyet ilkesiyle geçer. Yani her bir alacak, borç, sözleşme, taşınmaz ve fikrî hak için ayrı ayrı devir işlemi yapılması gerekmez.

Kanun, birleşmeyi serbest bırakmamış; hangi tür şirketin hangi tür şirketle birleşebileceğini sınırlamıştır. Ana hatlarıyla:

• Sermaye şirketleri (anonim, limited, sermayesi paylara bölünmüş komandit) kendi aralarında birleşebilir.
• Sermaye şirketleri, kooperatiflerle ve devralan şirket olmak kaydıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.
• Şahıs şirketleri (kollektif, komandit) kendi aralarında birleşebilir; sermaye şirketleri tarafından devralınabilir.
• Kooperatifler kendi aralarında ve sermaye şirketleriyle birleşebilir.

Ayrıca tasfiye hâlindeki bir şirket, malvarlığının dağıtımına başlanmamış olması ve devrolunan şirket olması şartıyla birleşmeye katılabilir. Sermayesini yitirmiş veya borca batık şirketlerin birleşmesi ise, birleşmeye katılan diğer şirkette karşılanabilir özvarlık bulunması ve bunun belgelenmesi koşuluna bağlıdır.

1. Ön hazırlık ve hukuki inceleme

Birleşme kararı verilmeden önce şirketlerin mali tabloları, sözleşmeleri, davaları, teminatları, vergi durumu ve varsa izne tabi faaliyetleri incelenir. Bu aşamada değişim oranının hesaplanacağı değerleme çalışması yapılır.

2. Birleşme sözleşmesinin hazırlanması

TTK m. 145 uyarınca birleşme sözleşmesi yazılı şekilde yapılır ve yönetim organlarınca imzalanır. Sözleşme ayrıca genel kurulun onayına sunulur.

Sözleşmede özellikle şunlar yer almalıdır:

• Birleşmeye katılan şirketlerin ticaret unvanları, türleri, merkezleri,
• Devralma yoluyla birleşmede pay değişim oranı ve öngörülmüşse denkleştirme tutarı,
• Devrolunan şirket ortaklarının devralan şirketteki hakları,
• İmtiyazlı ve oydan yoksun payların sahiplerine tanınan haklar,
• Pay değişiminin gerçekleştirilme biçimi,
• Ayrılma akçesi öngörülmüşse tutarı,
• Birleşme işlemlerinin bilanço günü ve işlemlerin hangi tarihten itibaren devralan hesabına yapılmış sayılacağı,
• Yönetim organı üyelerine tanınan özel yararlar.

3. Birleşme raporunun düzenlenmesi

Yönetim organları, birleşmenin amacını ve sonuçlarını, değişim oranının nasıl belirlendiğini, ortakların ve alacaklıların durumunu açıklayan ortak veya ayrı bir birleşme raporu hazırlar. Küçük ve orta ölçekli şirketler, tüm ortakların onaylaması hâlinde rapor düzenlemekten vazgeçebilir.

4. İnceleme hakkının sağlanması

TTK m. 149 uyarınca birleşmeye katılan şirketler, genel kurul kararından önce belirli bir süre boyunca birleşme sözleşmesini, birleşme raporunu, son üç yılın finansal tablolarını ve gerekiyorsa ara bilançoyu ortakların incelemesine sunmakla yükümlüdür. Ortaklara bu hak duyurulmalı; talep hâlinde belgelerin örnekleri bedelsiz verilmelidir. Küçük ve orta ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayıyla bu haktan vazgeçilebilir.

5. Genel kurul kararı

TTK m. 151 birleşme kararı için ağırlaştırılmış nisaplar öngörür. Anonim şirkette birleşme sözleşmesi, esas sermayenin çoğunluğunu temsil eden ve genel kurulda mevcut bulunan payların dörtte üçünün olumlu oyuyla onaylanır. Limited şirkette ise sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden ortakların onayı aranır.

Birleşme sonucunda ortakların ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü doğuyorsa ya da sınırsız sorumlu hâle geliyorlarsa, kanun daha ağır nisaplar ve bazı hâllerde tüm ortakların onayını arar.

6. Tescil ve ilan

Birleşme kararı alındıktan sonra yönetim organı birleşmeyi ticaret siciline tescil ettirir. Devralan şirketin sermayesinin artırılması gerekiyorsa esas sözleşme değişikliği de aynı anda tescil edilir. TTK m. 152 ve 153 uyarınca birleşme, ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır; tescil anında devrolunan şirketin malvarlığı kendiliğinden devralana geçer ve devrolunan şirket sicilden silinir.

Sermaye şirketleri arasında, bir şirketin diğerinin oy hakkı veren paylarının tamamına veya kanunda öngörülen yüksek orana sahip olması hâlinde kolaylaştırılmış usul uygulanabilir. Bu usulde birleşme raporu düzenlenmesi, inceleme hakkının kullandırılması ve bazı hâllerde genel kurul onayı gibi aşamalardan vazgeçilebilir. Kolaylaştırılmış birleşme, grup içi yeniden yapılanmalarda süreyi belirgin biçimde kısaltır.

Pay ve hakların devamlılığı

Devrolunan şirketin ortakları, devralan şirkette mevcut paylarını ve haklarını karşılayacak değerde pay ve hak talep edebilir. Bu değerlendirmede şirketlerin malvarlığı değerleri, oy haklarının dağılımı ve önem taşıyan diğer unsurlar dikkate alınır. İmtiyazlı ve oydan yoksun pay sahiplerine eşdeğer haklar tanınmalı ya da uygun bir karşılık verilmelidir.

Ayrılma akçesi

Birleşme sözleşmesinde, ortaklara devralan şirkette pay almak yerine ayrılma akçesi ödenmesi öngörülebilir. Ayrılma akçesinin zorunlu tutulduğu hâllerde kanunun aradığı ağır nisaplara uyulması gerekir.

Denkleştirme akçesi davası

Değişim oranının veya ayrılma akçesinin uygun belirlenmediğini düşünen ortak, birleşmeyi geçersiz kılmak yerine uygun bir denkleştirme akçesi ödenmesini dava edebilir. Bu dava, birleşme kararının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren iki ay içinde açılmalıdır. Davanın sonucu, aynı hukuki durumdaki tüm ortaklara uygulanır.

İptal davası

Birleşme kararına olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten ortaklar, kararın kanuna aykırılığı iddiasıyla iptal davası açabilir. Bu dava da ilandan itibaren iki ay içinde asliye ticaret mahkemesinde açılır. Kararda giderilebilir bir eksiklik varsa mahkeme, eksikliğin giderilmesi için süre verebilir.

Birleşmede devrolunan şirketin borçları da devralana geçtiği için alacaklı, karşısında farklı bir borçlu bulur. TTK m. 157 bu nedenle alacaklıların korunmasına ilişkin özel bir düzen kurar. Birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları, birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunurlarsa devralan şirket alacakları teminat altına almakla yükümlüdür. Alacaklılara bu hak ilan yoluyla duyurulur.

Devralan şirket, alacaklıların zarar görmeyeceğini ispat ederse teminat verme yükümlülüğünden kurtulabilir. Alacaklının alacağı zaten yeterli teminata bağlanmışsa da ayrıca teminat istenemez.

Şahıs şirketi ortaklarının birleşmeden önce doğmuş borçlardan kişisel sorumluluğu ise birleşmeyle birlikte sona ermez; TTK m. 158 uyarınca belirli bir süre daha devam eder.

Devrolunan şirketin iş sözleşmeleri, işçiler itiraz etmedikçe tüm hak ve borçlarıyla devralan şirkete geçer. Devir tek başına haklı fesih sebebi sayılmaz; işçilerin kıdemleri korunur. Bu nedenle birleşme planlanırken kıdem yükleri, toplu iş sözleşmesi bulunup bulunmadığı ve işyeri düzenlerinin uyumlaştırılması önceden değerlendirilmelidir.

Birleşme yalnız TTK ile sınırlı bir işlem değildir. Somut olaya göre şu izinler gündeme gelebilir:

• Belirli ciro eşiklerinin aşılması hâlinde Rekabet Kurulu izni,
• Bankacılık, sigortacılık, sermaye piyasası, enerji, telekomünikasyon gibi düzenlenmiş sektörlerde ilgili kurumun izni,
• Halka açık şirketlerde Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri ve ayrılma hakkı,
• Vergi mevzuatı bakımından devir şartlarının sağlanıp sağlanmadığı.

Bu izinlerin alınmaması yalnız idari yaptırım değil, işlemin geçersizliği ve yöneticilerin sorumluluğu sonucunu da doğurabilir.

Birleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğindedir; görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetki bakımından kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi ile davalının yerleşim yeri mahkemesi gündeme gelir.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan talepler bakımından dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanır. Buna karşılık birleşme kararının iptali gibi para alacağına ilişkin olmayan davalarda arabuluculuk dava şartı değildir.

• Değişim oranını belgelenmiş bir değerleme çalışmasına dayandırmamak,
• Ortakların inceleme hakkını kullandırmadan genel kurula gitmek,
• Genel kurul nisaplarını olağan karar nisabıyla karıştırmak,
• Birleşme sözleşmesinde ayrılma akçesi ve imtiyazlı paylara ilişkin düzenleme yapmamak,
• Alacaklılara yapılacak ilanı ihmal etmek,
• Rekabet Kurulu veya sektörel izinleri sürecin sonuna bırakmak,
• Devralan şirkette sermaye artırımını birleşme tesciliyle eşzamanlı yürütmemek,
• İş sözleşmelerinin devri ve kıdem yüklerini planlamamak,
• İki aylık iptal ve denkleştirme dava sürelerini kaçırmak.

Birleşme, ticari beklentilerle yürütülen fakat usul kuralları çok sıkı olan bir işlemdir. Sözleşmenin içeriğindeki eksiklik, inceleme hakkının kullandırılmaması veya nisaplara uyulmaması, tescil sonrasında iptal davasıyla karşılaşma riskini doğurur. Buna karşılık ortakların şikâyeti çoğu zaman değişim oranına yönelik olduğundan, kanun birleşmeyi bozmak yerine para ile denkleştirmeyi öne çıkarır.

Sağlıklı bir birleşme için değerleme, hukuki inceleme, izinler, alacaklı ilanı, işçi devri ve vergi boyutunun tek bir takvim üzerinde planlanması gerekir. Şirketinizin birleşme sürecinin planlanması ve belgelerin hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.