Genel Kurul Kararlarının Butlanı Nedir? İptalden Farkı ve Sonuçları

TTK m. 447, batıl sayılan genel kurul kararlarını düzenler. Hüküm, sınırlayıcı değil örnekleyici niteliktedir; “özellikle” ifadesiyle sayılan hâller dışında da butlan söz konusu olabilir.

Maddeye göre, özellikle şu kararlar batıldır:

• Pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava açma ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran kararlar,
• Pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını, kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran kararlar,
• Anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan kararlar.

Ayrıca genel hukuk ilkeleri gereği kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız olan kararlar da batıldır.

Vazgeçilemez hakları ortadan kaldıran kararlar

Pay sahipliğinin özünü oluşturan bazı haklar, genel kurul kararıyla dahi elinden alınamaz. Örnek olarak:

• pay sahibinin genel kurula katılma hakkının esas sözleşme dışı bir kararla kaldırılması,
• pay sahibinin oy hakkının tamamen yok sayılması,
• pay sahibinin iptal davası açma hakkının kaldırılması veya izne bağlanması,
• şirketten çıkma ve tasfiye payı gibi kanuni haklardan peşinen vazgeçilmesini öngören düzenlemeler.

Bilgi alma ve inceleme hakkını ölçüsüz sınırlayan kararlar

Pay sahibinin finansal tabloları, faaliyet raporunu ve denetim raporlarını inceleme, genel kurulda soru sorma ve bilgi alma hakkı kanunla güvence altına alınmıştır. Bu hakkın kanunun izin verdiği ölçünün ötesinde kısıtlanması, örneğin “pay sahipleri şirket kayıtlarını hiçbir şekilde inceleyemez” yönünde bir karar alınması butlan sebebidir.

Temel yapıyı bozan kararlar

Anonim şirketin ayırt edici özellikleri; sermayenin paylara bölünmüş olması, pay sahibinin sorumluluğunun taahhüt ettiği sermaye ile sınırlı bulunması ve organların kanunla belirlenmiş yetki dağılımıdır. Bu yapıyı ortadan kaldıran kararlar batıldır. Örnekler:

• pay sahiplerine sermaye taahhüdü dışında kişisel sorumluluk yükleyen kararlar,
• genel kurulun devredilemez yetkilerinin yönetim kuruluna bırakılması,
• yönetim kurulunun devredilemez görevlerinin genel kurula veya üçüncü kişilere aktarılması,
• şirketin kanunda öngörülmeyen bir organ yapısına kavuşturulması.

Sermayenin korunmasına aykırı kararlar

Sermayenin korunması ilkesi, şirket malvarlığının alacaklılar ve pay sahipleri lehine güvence oluşturmasını sağlar. Buna aykırı örnekler:

• gerçekte kâr bulunmadığı hâlde kâr payı dağıtılmasına karar verilmesi,
• esas sermayenin kanuni usule uyulmadan iade edilmesi veya azaltılması,
• payların itibarî değerinin altında çıkarılmasına karar verilmesi,
• kanuni yedek akçelerin kanuna aykırı biçimde dağıtılması,
• şirketin kendi paylarını kanuni sınırlar dışında iktisap etmesine karar verilmesi.

Bu ayrım pratikte şu sonucu doğurur: Üç aylık iptal süresi geçmiş olsa bile, karar butlanla sakatsa geçersizliğinin tespiti her zaman istenebilir. Ancak her usulsüzlük butlan sebebi değildir; çağrı usulüne aykırılık veya nisap hatası kural olarak iptal sebebidir, butlan değil.

Yokluk, kararın kurucu unsurlarının hiç oluşmamasıdır. Hiç genel kurul toplanmadan tutanak düzenlenmesi, pay sahibi olmayan kişilerin bir araya gelip kendilerini genel kurul sayması veya kararın tamamen sahte belgeye dayandırılması hâllerinde ortada hukuken bir genel kurul kararı yoktur.

Butlanda karar vardır ama sakattır; yoklukta ise karar hiç doğmamıştır. İkisi de süreye bağlı değildir ve tespit davasına konu olur. Uygulamada ayrım her zaman keskin değildir; bu nedenle dava dilekçelerinde talep genellikle terditli biçimde, yani öncelikle yokluk veya butlan, olmadığı takdirde iptal şeklinde kurulur.

Butlan, mahkeme dışında da ileri sürülebilir. Örneğin ticaret sicili müdürlüğü, açıkça batıl bir karara dayanan tescil talebini reddedebilir; şirket bu karara dayanarak hak talep ettiğinde karşı taraf butlanı def’i olarak ileri sürebilir.

Bununla birlikte hukuki belirsizliği gidermek için butlanın tespiti davası açılması yaygındır. Bu davada:

• Davacı: Hukuki yararı bulunan herkes, özellikle pay sahipleri, yönetim kurulu üyeleri ve bazı hâllerde şirket alacaklıları.
• Davalı: Şirket tüzel kişiliği.
• Süre: Hak düşürücü süre yoktur. Ancak butlanın çok uzun süre sonra ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde ileri sürülmesi, somut olayda hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir.
• Görevli mahkeme: Asliye ticaret mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: Şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi.

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, uzun yıllar boyunca karara dayanılarak işlem yapılmış ve karar herkesçe uygulanmışsa, butlan iddiasının dürüstlük kuralı süzgecinden geçirilmesi gerekir. Bu, butlanın süreye bağlanması anlamına gelmez; yalnızca somut olayda hakkın kötüye kullanılmasının denetlenmesidir.

Mahkemenin butlanı tespit eden kararı kesinleştiğinde:

• Karar, alındığı tarihten itibaren hiç hüküm doğurmamış sayılır.
• Tespit hükmü, iptal davasında olduğu gibi bütün pay sahipleri hakkında sonuç doğurur.
• Karara dayanılarak yapılmış tescil terkin edilir; yönetim kurulu kararın bir suretini ticaret siciline tescil ettirir ve şirketin internet sitesinde ilan eder.
• Batıl karara dayanılarak yapılmış ödemeler kural olarak iade edilir; haksız alınan kâr payının geri verilmesine ilişkin hükümler gündeme gelebilir.

Üçüncü kişilerle kurulan ilişkilerde ise ticaret siciline güven ilkesi devreye girer. İyiniyetli üçüncü kişilerin sicile ve şirketi temsile yetkili görünen kişilere güvenerek kazandıkları haklar, butlanın tespitinden her zaman doğrudan etkilenmez. Bu hâlde şirketin, karara sebep olan yöneticilere karşı sorumluluk davası açma imkânı doğabilir.

TTK m. 391, yönetim kurulu kararlarının butlanını ayrıca düzenler. Buna göre özellikle; eşit işlem ilkesine aykırı olan, anonim şirketin temel yapısına uymayan veya sermayenin korunması ilkesini gözetmeyen, pay sahiplerinin vazgeçilmez nitelikteki haklarını ihlal eden ya da kullanılmalarını kısıtlayan veya güçleştiren ve diğer organların devredilemez yetkilerine giren yönetim kurulu kararları batıldır.

Önemli fark şudur: Yönetim kurulu kararları için genel kurul kararlarındaki gibi bir iptal davası öngörülmemiştir. Bu nedenle sakat bir yönetim kurulu kararına karşı kural olarak butlanın tespiti yoluna gidilir. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun sermaye artırımına ilişkin kararları ise kanunda özel olarak düzenlenmiş bir denetime tabidir.

Batıl bir kararın fiilen uygulanmasını önlemek için genel hükümlere göre ihtiyati tedbir istenebilir. Sıkça talep edilen tedbirler şunlardır:

• kararın ticaret siciline tescilinin durdurulması,
• karara dayalı pay devri veya varlık satışının engellenmesi,
• kâr dağıtımının durdurulması,
• yeni seçilen yönetim kurulunun temsil yetkisinin sınırlandırılması.

Tedbir talebinde, kararın uygulanması hâlinde doğacak zararın telafisinin güç olduğu somut biçimde açıklanmalıdır. Mahkeme kural olarak teminat gösterilmesine karar verebilir.

TTK m. 451 uyarınca genel kurul kararı aleyhine kötüniyetle iptal veya butlan davası açanlar, şirketin bu yüzden uğradığı zararlardan müteselsilen sorumludur. Butlan davasının süreye bağlı olmaması, bu davanın şirketi baskı altına almak veya bir yatırımı engellemek için kullanılabileceği anlamına gelmez.

• Her usulsüzlüğü butlan sebebi sayarak üç aylık iptal süresini kaçırmak,
• çağrı usulüne aykırılığı butlan zannetmek; bu kural olarak iptal sebebidir,
• butlan iddiasını yalnızca def’i olarak ileri sürüp tescili durduracak tedbir istememek,
• yokluk, butlan ve iptal taleplerini terditli biçimde kurmamak,
• yönetim kurulu kararı için iptal davası açmaya çalışmak,
• batıl karara dayanarak yıllarca işlem yapıp sonra butlan ileri sürmek,
• davayı şirket yerine karara olumlu oy veren pay sahiplerine yöneltmek,
• sermayenin korunmasına aykırı kâr dağıtımını sadece muhasebe hatası olarak değerlendirmek.

Butlan, genel kurul kararlarının denetiminde en ağır yaptırımdır ve bu nedenle dar yorumlanır. Kanun koyucu, şirket kararlarının sürekli tartışmaya açık kalmasını istememiş; kararların geçersizliğini kural olarak kısa süreli iptal davasına bağlamış, butlanı ise pay sahipliğinin özünü ve sermayenin korunmasını ilgilendiren ağır sakatlıklara özgülemiştir.

Bu nedenle bir genel kurul kararına itiraz edilecekse, önce sakatlığın türü doğru belirlenmelidir. Butlan sebebi bulunduğu düşünülse bile, üç aylık iptal süresi içinde dava açılarak talebin terditli biçimde kurulması en güvenli yoldur. Genel kurul kararlarının geçerlilik denetimi, butlan ve iptal stratejisinin belirlenmesi konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.